12 n Thứ Ba n Ngày 14/7/2026 GIỚI TRẺ GÂY TỔN THƯƠNG PHỔI, TIM MẠCH, TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ Theo ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu nhưng lại hoàn toàn có thể phòng tránh. Khói thuốc lá chứa khoảng 7.000 chất hóa học, trong đó có ít nhất 69 chất được xác định gây ung thư. Mỗi năm, thuốc lá cướp đi hơn 7,3 triệu sinh mạng trên toàn cầu; riêng tại Việt Nam ghi nhận trên 100.000 ca tử vong, trong đó khoảng 84.500 trường hợp do hút thuốc trực tiếp. Bác sĩ Lâm cho biết, hút thuốc làm gia tăng đáng kể nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm. Người hút thuốc có nguy cơ ung thư phổi cao gấp 22 lần, nguy cơ mắc bệnh mạch vành tăng 10-15 lần, đồng thời dễ bị xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Không chỉ vậy, thuốc lá còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản khi làm giảm khả năng sinh dục, tăng nguy cơ vô sinh ở cả nam và nữ, làm tăng nguy cơ sảy thai, thai chết lưu và khiến trẻ sơ sinh nhẹ cân. Theo chuyên gia của WHO, ngay cả những người không hút thuốc cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro khi hít phải khói thuốc trong môi trường. Mỗi năm trên thế giới có khoảng 1,6 triệu người tử vong do hút thuốc thụ động, trong đó phụ nữ chiếm tới 64%; tại Việt Nam, con số này vào khoảng gần 19.000 ca mỗi năm. Thai phụ, trẻ em và trẻ nhỏ là những đối tượng đặc biệt dễ bị tổn thương bởi khói thuốc. Đề cập đến các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm nhấn mạnh rằng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hay các sản phẩm chứa nicotine khác không phải là lựa chọn an toàn. Với hơn 16.000 hương vị khác nhau, các sản phẩm này được thiết kế hấp dẫn, đặc biệt với giới trẻ, làm gia tăng nguy cơ bắt đầu sử dụng và lệ thuộc nicotine. Về lâu dài, chúng vẫn có thể gây tổn thương phổi, tim mạch, tăng nguy cơ ung thư và ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng. ĐỀ XUẤT CẤM NGƯỜI SINH TỪ 2010 HÚT VÀ MUA THUỐC LÁ Mới đây, Bộ Y tế đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá, hướng tới mục tiêu hình thành “thế hệ Việt Nam không khói thuốc” trong tương lai. Đề xuất được Bộ Y tế đưa vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Nếu được Quốc hội thông qua, đây sẽ là một bước đi mang tính chiến lược nhằm giảm tỷ lệ hút thuốc, giảm số người hút thuốc thụ động và tiết kiệm đáng kể chi phí chăm sóc sức khỏe trong nhiều thập niên tới. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc xây dựng “thế hệ không khói thuốc” chỉ thành công khi các biện pháp pháp luật đi cùng với thay đổi môi trường sống và hành vi. Tháng 4/2026, Anh đã thông qua chính sách cấm bán thuốc lá cho tất cả những người sinh từ ngày 1/1/2009 trở về sau. Chính phủ Anh ước tính chính sách này có thể giúp giảm 1,7 triệu người hút thuốc vào năm 2075, đồng thời ngăn ngừa khoảng 115.000 ca mắc các bệnh nghiêm trọng như đột quỵ, bệnh tim hay ung thư phổi. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, bên cạnh hành lang pháp lý, môi trường giáo dục được xem là “phòng tuyến” quan trọng nhất. Nhiều chuyên gia cho rằng xây dựng trường học không khói thuốc hiện nay không còn đơn thuần là treo biển cấm hút thuốc hay xử lý người vi phạm, mà cần hình thành một hệ sinh thái giáo dục, trong đó nhà trường, giảng viên và chính sinh viên cùng tham gia tạo dựng lối sống lành mạnh. TRƯỜNG HỌC GẦN 20 NĂM KHÔNG KHÓI THUỐC Thực tế, Việt Nam đã có mô hình trường đại học không khói thuốc được triển khai từ rất sớm. Năm 2008, Trường Đại học Y tế công cộng được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công nhận là trường đại học không khói thuốc đầu tiên tại Việt Nam. Một năm sau, nhà trường trở thành đối tác của Bloomberg Philanthropies, mở rộng hợp tác quốc tế trong phòng, chống tác hại của thuốc lá. Suốt hơn hai thập kỷ, mô hình này được duy trì bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Nhà trường xây dựng hệ thống quy định nội bộ rõ ràng, có chế tài xử lý vi phạm; tổ chức kiểm tra thường xuyên và đột xuất trong toàn bộ khuôn viên; phối hợp giữa lực lượng bảo vệ, phòng quản trị, phòng công tác sinh viên và Đoàn Thanh niên để nhắc nhở, xử lý các trường hợp hút thuốc. Điểm đặc biệt là nhà trường thành lập Câu lạc bộ Sinh viên nói không với thuốc lá cùng mạng lưới tình nguyện viên chính là sinh viên để trực tiếp truyền thông cho bạn học. Theo PGS, TS. Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy sự cam kết của lãnh đạo là yếu tố quyết định thành công. “Không thể duy trì môi trường không khói thuốc nếu thiếu cam kết nhất quán từ cấp lãnh đạo cao nhất”, bà Hương nhấn mạnh. Bên cạnh đó, sinh viên chính là lực lượng lan tỏa hiệu quả nhất trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. “Truyền thông đồng đẳng luôn tạo sức ảnh hưởng lớn hơn những thông điệp mang tính áp đặt từ trên xuống”, bà Hương chia sẻ kinh nghiệm. Theo bà Hương, một môi trường không khói thuốc không thể được duy trì nếu chỉ dựa vào các văn bản quy định. Quan trọng hơn là phải có cơ chế kiểm tra thường xuyên, xử lý vi phạm kịp thời, đồng thời duy trì truyền thông liên tục, cập nhật cả những kiến thức mới về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng theo khuyến cáo của WHO. Nhờ cách làm bền bỉ đó, môi trường học tập và làm việc không khói thuốc đã được duy trì suốt gần 20 năm qua, đồng thời nâng cao nhận thức của toàn bộ cán bộ, giảng viên và sinh viên, biến mỗi người trở thành một tuyên truyền viên về phòng, chống tác hại thuốc lá. LƯU TRINH Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang ngày càng xâm nhập học đường bằng mẫu mã bắt mắt, hàng nghìn hương vị và cách tiếp cận hấp dẫn giới trẻ. Trong bối cảnh đó, xây dựng trường học không khói thuốc được xem là giải pháp căn cơ để bảo vệ học sinh, sinh viên và hướng tới hình thành một “thế hệ Việt Nam không khói thuốc”. Chị Nguyễn Thị Việt Linh, Phó Bí thư Đoàn ĐHQG Hà Nội cho biết, dự án được triển khai trong 18 tháng trên toàn hệ thống ĐHQG Hà Nội, với sự tham gia của hơn 70.000 sinh viên, trên 6.000 cán bộ, giảng viên, người lao động và hơn 1.000 cán bộ Đoàn, Hội. Thay vì chỉ dừng ở các hoạt động tuyên truyền theo từng đợt, chương trình được thiết kế như một chuỗi can thiệp toàn diện, kết hợp khảo sát thực trạng sử dụng thuốc lá truyền thống và thuốc lá thế hệ mới, đào tạo, truyền thông, xây dựng mạng lưới và phát huy vai trò chủ động của sinh viên. Điểm nhấn của mô hình là việc thành lập Câu lạc bộ Thanh niên vì Học đường không khói thuốc (SFYC). Đây sẽ là lực lượng nòng cốt trực tiếp xây dựng và triển khai các hoạt động phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học, từ tổ chức sự kiện, truyền thông đến vận động thay đổi hành vi. Theo chị Linh, trong suốt 18 tháng triển khai, chiến dịch truyền thông sẽ được duy trì liên tục trên cả môi trường số và trực tiếp, tận dụng các nền tảng như Facebook, TikTok, Instagram cùng hệ thống infographic, video ngắn và các sản phẩm truyền thông sáng tạo để đưa thông điệp “Sống khỏe - Không khói thuốc” đến gần hơn với sinh viên. Bên cạnh đó, dự án sẽ tiến hành khảo sát nhận thức, thái độ và hành vi sử dụng thuốc lá của sinh viên để xây dựng các giải pháp can thiệp phù hợp; đồng thời tổ chức cuộc thi “Sáng tạo vì một thế hệ không khói thuốc”, khuyến khích người học đề xuất các ý tưởng, mô hình và sản phẩm truyền thông mang hơi thở của thế hệ trẻ. “Mục tiêu xa hơn của dự án “Xây dựng môi trường sống lành mạnh và không khói thuốc” là hình thành mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học cùng chung tay xây dựng môi trường học tập không khói thuốc, góp phần hiện thực hóa mục tiêu về một thế hệ Việt Nam không thuốc lá”, chị Nguyễn Thị Việt Linh, Phó Bí thư Đoàn ĐHQG Hà Nội chia sẻ. L.TRINH Đại học không khói thuốc Cuối tháng 6/2026, ĐHQG Hà Nội đã phát động dự án “Xây dựng môi trường sống lành mạnh và không khói thuốc” giai đoạn 2026-2027 với mục tiêu xây dựng mô hình “Đại học không khói thuốc” chuẩn mẫu, từng bước lan tỏa tới các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước. Thuốc lá cướp đi hơn 100.000 sinh mạng mỗi năm Theo ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nicotine có thể tác động tiêu cực đến sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên, làm suy giảm khả năng học tập, ghi nhớ, điều hòa cảm xúc, đồng thời làm tăng nguy cơ nghiện các chất gây nghiện khác. Bác sĩ Lâm cảnh báo nguy cơ các dung dịch thuốc lá điện tử bị pha trộn ma túy tổng hợp, dẫn đến nhiều ca ngộ độc và tổn thương nghiêm trọng đã được ghi nhận tại Việt Nam. “Dự án ‘Xây dựng môi trường sống lành mạnh và không khói thuốc’ không chỉ hướng đến xây dựng mô hình tại ĐHQG Hà Nội. Xa hơn, dự án kỳ vọng hình thành mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học cùng chung tay xây dựng môi trường học tập không khói thuốc, góp phần hiện thực hóa mục tiêu về một thế hệ Việt Nam không khói thuốc”. Chị NGUYỄN THỊ VIỆT LINH, Phó Bí thư Đoàn ĐHQG Hà Nội Người trẻ tham gia hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá với chủ đề “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo” trong năm 2025
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==