Không phải đến thời điểm này mà sự kiện được khởi từ năm 1995 với cuộc trưng bày hình ảnh 2 bộ sách-ảnh Tuyển tập Thơ Thiền Lý-Trần và Tuyển tập Thơ Thiền Lê-Nguyễn - công trình văn hóa hợp tác quốc tế do các nhà thơ Nguyễn Duy (Việt Nam) cùng với Kevin Bowen, Sam Hamill và Nguyễn Bá Chung (Hoa Kỳ) thực hiện sau ngày bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia (11/7/1995). Rồi lần lượt sự kiện này được tổ chức từ 10-16/10/2005, tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám (Hà Nội) nhân kỷ niệm 995 Ngày Thiên đô về Thăng Long và 50 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954); từ 7-22/4/2007, tại Boston (Hoa Kỳ), Triển lãm Giao lưu văn hóa; từ 7-13/8/2013 tại Postdam (CHLB Đức) trong khuôn khổ Tuần lễ Văn hóa Việt Nam tại châu Âu, do Bộ Ngoại giao Việt Nam tổ chức; từ 25-31/3/2023, Tuần lễ Thơ Thiền tại Huế. Sau đó sự kiện này được tổ chức tại một số địa phương khác trong nước. Và bây giờ, từ 1621/11/2026 tại TPHCM - khép trọn một vòng quanh Trái đất. XIỂN DƯƠNG KHÍ CHẤT THIỀN CỦA TIỀN NHÂN Triển lãm như một lát cắt giúp cho người coi soi chiếu để tường thêm về những thăng trầm của Phật giáo trong lịch sử Đại Việt, đặc biệt là dưới triều nhà Lê và nhà Nguyễn. Cũng cần nói ngay, nhà thơ Nguyễn Duy không trưng chất Thiền trong thơ mình giăng một vòng Trái đất mà làm được cái việc có thể nói biết mấy công phu. Ấy là lộ trình bền bỉ tỉ mẩn, nhẩn nha xiển dương cái khí chất Thiền của tiền nhân - thi nhân Đại Việt. Những bài thơ được Nguyễn Duy chọn mang hơi hướng phong cách Thiền của tiền nhân thời Lý-TrầnNguyễn đều viết bằng chữ Hán. Nguyễn Duy như một lão bộc làm vườn mẫn cán, tinh tế đã miệt mài, tỉ mẩn lựa ra những cây, những cành lá, những kỳ hoa dị thảo. Rồi lão thể hiện bằng thứ lục bát Việt sắc lẻm, mềm mại. Lục bát với trữ lượng, trữ năng dồi dào tiềm tàng là một thế mạnh của Nguyễn Duy. Nhưng lão biết, để “võng” Thiền qua được mắt bàn dân thiên hạ, qua một vòng Trái đất, cái thế mạnh đắc địa lục bát của mình không đủ sức mà phải nhờ cậy đến ngữ nghĩa tiếng Anh. Giời đã thương, mà trợ giúp cho sứ mệnh ấy hình như tiến cử cho lão những người bạn cật ruột. Đó là nhà nghiên cứu Nguyễn Bá Chung, nhà thơ Mỹ Sam Hamill - dịch giả xuất sắc về văn học Nhật Bản và Trung Quốc, chuyển ngữ sang tiếng Anh. Đã đành một Nguyễn Duy tinh khéo, trời cho lão cái tài thư pháp chữ quốc ngữ - chữ Việt với lối nghiêng nghiêng rất bắt mắt. Mà lạ, cái thể cái tuồng chữ kiểu sáu - tám của Nguyễn Duy dường như khá hiệu ứng với cái địa hạt lục bát? Nhưng Nguyễn Duy dịch - chuyển ngữ dẫu thoát, chữ quốc ngữ dẫu đẹp nhưng người thưởng lãm thơ Thiền của tiền nhân có được thêm bản chữ Hán với lối viết chân thôi cũng gia tăng những hiệu ứng cảm khoái muôn phần! Chả hạn, Thiền sư Khuông Lộ trong Ngôn hoài (Tỏ lòng) có câu Hữu thời trực thướng cô phong đỉnh / Trường khiếu nhất thanh hàn thái hư - (Có khi đỉnh núi trèo lên thẳng / Một tiếng kêu vang lạnh cả giời) mà khi dịch, Nguyễn Duy đã cố gắng cho “thoát xác” với câu dịch Đôi khi thượng đỉnh núi hoang / Buông dài một tiếng hú vang lạnh trời. Rồi ông vua thi sĩ Trần Nhân Tông (12581308) - Phật hoàng Trần Nhân Tông (Sơ tổ Thiền phái Trúc Lâm Đại Việt) trong bài Cư trần lạc đạo (Sống giữa chốn bụi trần mà vui với đạo) - tên một bài kệ nổi tiếng - có câu Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch / Đối cảnh vô tâm mạc vấn Thiền. Nghĩa là: Trong nhà sẵn của báu, đừng tìm đâu khác / Đối diện với mọi cảnh giới mà vẫn vô tâm, thì cần chi hỏi thiền nữa. Nguyễn Duy khá tinh khéo, nhanh nhậy nắm bắt được khoảnh khắc Thiền ấy: Nhà ta châu báu thiếu gì / Vô tâm với cảnh biết khi nào thiền. Một Nguyễn Duy khéo viết chữ. Một thi sĩ Nguyễn Duy tinh tường khi chọn, khi chộp được khoảnh khắc hơi hướng Thiền của tiền nhân. Cái duyên ấy đã làm nên cuộc gặp gỡ, hội ngộ với tiền nhân, với cổ nhân vậy! Cuộc triển lãm hoành tráng lần này có cảm giác Nguyễn Duy đang nối đang trưng tiếp cái duyên gặp với tiền nhân? Các đấng đã chọn, đã dẫn dắt lão? Nguyễn Duy đang thuật lại lộ trình khổ công biên soạn, dịch nghĩa các bài thơ từ chữ Hán sang tiếng Việt. Như chứng kiến một Nguyễn Duy vẻ như ma mị mà chả phải sắm sửa, gồng gắng gì! Cứ tự nhiên nhi nhiên… Ngôn ngữ cử chỉ của lão, cái kiểu mắt hấp háy, đôi khi như nhắm tịt, động thái khoát tay vừa phải cùng chất giọng rủ rỉ, nhẩn nha cứ như là sở trường giời cho của lão mất rồi. Thơ lão lại mượn được hình thức phương tiện ấy mà chuyển tải mà thể hiện thì có lẽ hơi bị đắc dụng? Chả phải nói quá lên lão như là một khối Thiền bảng lảng, di động? DUNG DỊ MÀ MA MỊ Cái năm xa ấy, tôi may mắn được can dự, được lọt căn phòng độ chừng chục người. Có những ông Sáu Dân (Thủ tướng Võ Văn Kiệt), Trịnh Công Sơn, Nguyễn Quang Sáng… Diễn giả vẫn cung cách dung dị mà ma mị ấy, Nguyễn Duy đang rủ rỉ, đang hút hồn người nghe… Lão hào sảng trình bày nội dung của những “Tổ quốc nhìn từ xa”, những “Đánh thức tiềm lực”… Dù ở đâu vẫn Tổ quốc trong lòng / Cột biên giới đóng từ thương đến nhớ. Không khí trong phòng lặng phắc. Ngó thêm những nét thư giãn trên khuôn mặt ông Sáu, người chủ trì cuộc tụ vui này đã chủ động hối thư ký giúp việc trực tiếp đi kiếm Nguyễn Duy đến uống chút chút và đọc thơ nhân một khoảng thời gian rảnh hiếm hoi. Lại nhớ thêm cái trưa năm xa, lần Nguyễn Duy bầy triển lãm thơ gần mươi ngày trên chất liệu tre nứa, những thúng, mủng, giần, sàng, nơm, giậm… ở Trung tâm Triển lãm 29 Hàng Bài (Hà Nội). Ghé 29 Hàng Bài, cũng chỉ định ghé hơi thuốc lào vì biết Nguyễn Duy để ở đó cái điếu cày. Đã trưa trật, phòng triển lãm vắng hoe. Mái đầu bạc ai mà ngó quen quen? Trời đất, ông Sáu Dân, đi với ông Sáu chỉ có mỗi anh cán bộ bảo vệ. Mà Nguyễn Duy biến đâu vậy cà? Tôi không biết trả lời ông Sáu ra sao. Điện thoại di động không có. Sau mấy hơi thuốc lào, tôi nói liều chắc lão nhảo đâu đó thôi. Tôi im lặng dõi theo động thái chăm chú của ông Sáu khi cúi khi ngước coi thơ cùng hiện vật. Tranh thủ “phỏng vấn” ông Sáu chút. Ông chỉ cười buông ra mấy từ như tiếng thở dài khoan khoái “Quá đã! Cũng được đó chớ!”. May một lúc thì Nguyễn Duy lừ đừ về. Lại những rủ rỉ ở chỗ thân gần, Nguyễn Duy sẻ chia cảm giác với ông Sáu rằng không ngờ người đến coi cái cuộc triển lãm thơ trên nơm giậm thúng mủng lần đầu ở nước mình lại xôm tụ vậy! Tôi không kịp để ý đoạn trao đổi giữa ông Sáu và Nguyễn Duy. Nhưng cứ ấn tượng cụm từ “Quá đã!”. Phải ông Sáu nhắc, ông khen cái tinh cái khéo của lão đó không? Phải tinh phải khéo thì mới gầy dựng được cuộc triển lãm độc đáo này? Chợt nghĩ thêm đến một cái tài khéo khác của lão. Chắc chả riêng chi tôi một thằng đồng hương xứ Thanh, nhiều người đã biết tay nghề của lão thời gian mở cái quán Vịt ở 43 Đồng Khởi (TPHCM). Bây giờ có lẽ đang phải cẩn trọng với việc vệ sinh an toàn thực phẩm nên cũng chả nên xiển dương lẫn quảng bá cái khoản tiết canh mà làm gì! Nhưng một thời, dân nhậu phương Nam đã quá quen với loại tiết canh vịt truyền thống võng vãnh nước. Vậy nên thứ tiết canh chủ quán Nguyễn Duy thực hiện trên đĩa sứ trắng tinh rộng lòng. Tiết với nhân trải mỏng tang đông đặc rất bắt mắt! Như lão cười “có thể lấy lạt xâu mang về”. Chao ôi, cái giống đã tài đã khéo chế ra từ thứ nhỏ đến thứ lớn mang đến cho người ta cảm giác thư thái, một thứ năng lượng thiện lành như lão lại cũng chẳng sướng sao? Thiền ở đấy chứ còn đâu xa? Phải như nào mới viết được câu như này “Giễu mình mà cứ như không có mình”? n 14-15/11/2026 www.tienphong.vn VĂN HÓA 8 TIẾP ĐƯỢC CÁI GIẤY MỜI DỰ TRIỂN LÃM THƠ THIỀN CỔ ĐIỂN VIỆT NAM VỚI RẤT NHIỀU CẢM KÍCH. BỞI NGƯỜI MỜI LÀ NHÀ THƠ NGUYỄN DUY CHỦ SOÁI TRIỂN LÃM, NGƯỜI VỪA LIÊN TIẾP BỐN LẦN TAI BIẾN. TRIỂN LÃM LÀ SỰ KIỆN CHÀO MỪNG NGÀY VĂN HÓA VIỆT NAM LẦN ĐẦU TIÊN. QUANH TRÁI ĐẤT MỘT VÒNG THIỀN XUÂN BA Sở hữu một phong thái như nhiên vi nhiên na ná thứ Thiền, thi sĩ Nguyễn Duy đã qua được những hiểm ải gian nan. Vợ con lần lượt bỏ lão mà đi. Rồi cái chết rập rình sau mấy lần tai biến. Vậy mà với phong thái Thiền, lão ký là Thi sĩ Ủa (một thán từ zui zẻ phương Nam) vẫn tưng tửng mang lại cho thiên hạ một năng lượng lành, tích cực. Tai ương như rắn bò đi Chờ năm mới vó ngựa phi vươn mình Chúc cho thiên hạ thái bình Các quan cùng lũ chúng sinh say mèm! (Thơ mừng Xuân 2026) Nguyễn Duy đọc thơ giữa ông Sáu Dân, Trịnh Công Sơn, Nguyễn Quang Sáng Sau tai biến, Nguyễn Duy vẫn thường trực và cố hữu thứ thủ bút độc đáo Những lần Thiền giăng quanh Trái đất
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==