5 n Thứ Ba n Ngày 3/11/2026 THỜI SỰ sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí. Về công bằng, nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới đã rất rõ: phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính, và phải công bằng, minh bạch, có thể kiểm chứng. Về chi phí, phải khẳng định một nguyên tắc, “tạng hiến là vô giá". Chi phí người bệnh chi trả chỉ là phí dịch vụ: điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Tất cả phải được công khai minh bạch để làm căn cứ cho Bảo hiểm y tế dần dần có lộ trình thanh toán. “Chỉ khi làm được hai điều này, luật sửa đổi mới thực sự đi vào lòng dân và phát huy hiệu quả”, ông Hiếu nói thêm. ĐỀ XUẤT HỘI ĐỒNG ĐỘC LẬP Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) viện dẫn quy định trong dự thảo luật cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn nếu có văn bản đồng ý của người đại diện. Việc dự thảo trao quyền đồng ý cho người đại diện không đương nhiên trái với Bộ luật Dân sự. Theo đại biểu, nguyên tắc hướng dẫn số 1 của WHO quy định việc lấy mô, bộ phận cơ thể từ người đã chết phải đáp ứng hai điều kiện đồng thời: có sự đồng ý theo yêu cầu của pháp luật và không có căn cứ cho thấy người đã chết từng phản đối việc lấy mô, bộ phận cơ thể của mình. “Việc người dưới 18 tuổi chưa có quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc ý chí phản đối việc hiến mô, bộ phận cơ thể mà trẻ đã thể hiện khi còn sống không có giá trị pháp lý”, bà Trịnh Thị Tú Anh nhìn nhận. Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định tuyệt đối không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống. Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đề nghị cần xác lập vai trò thực chất của Hội đồng tư vấn lấy, ghép mô tại Điều 15. Theo ông, sự đồng ý hiến và kết luận đủ điều kiện lấy mô là hai yêu cầu độc lập, phải đồng thời được đáp ứng. Theo ông An, việc quy định Hội đồng kết luận bằng văn bản không phải là quyết định thay ý chí người hiến. Đó là căn cứ xác nhận trường hợp này có đủ điều kiện để thực hiện hay không. “Tôi đề nghị đối với người hiến dưới 18 tuổi, phải có kết luận bằng văn bản của Hội đồng, làm rõ nguy cơ trước mắt và lâu dài, tính tự nguyện, căn cứ xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp và dấu hiệu xung đột lợi ích. Khi chưa đủ căn cứ hoặc còn nghi vấn thì chưa được tiến hành”, ông An nêu quan điểm. LUÂN DŨNG - TRƯỜNG PHONG hợp hiến cho người ngoài gia đình được xác định là hiến vô danh. Với hình thức này, người nhận phải là người bệnh có tên trong danh sách chờ ghép quốc gia. Việc hiến và ghép bắt buộc thực hiện thông qua hệ thống điều phối quốc gia, tuân thủ các tiêu chí ưu tiên và quy định về danh sách chờ ghép. Dự thảo cũng đề xuất bỏ quy định cho phép hiến bộ phận cơ thể bị tổn thương hoặc mắc bệnh lý, không thể tiếp tục sử dụng được cho chính người hiến. Đối với trường hợp hiến, lấy mô và bộ phận cơ thể sau khi người hiến chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo đề xuất thu hẹp phạm vi người đại diện có quyền đồng ý. Theo đó, đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, người đại diện được xác định theo thứ tự gồm: Cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; anh ruột, chị ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại. Đối với người dưới 18 tuổi, phạm vi người đại diện được thu hẹp gồm cha đẻ, mẹ đẻ; anh ruột, chị ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại. Về điều kiện hiến sau khi chết não, chết tuần hoàn, người từ đủ 18 tuổi trở lên phải có đăng ký hiến hoặc văn bản đồng ý hiến, đồng thời có văn bản đồng ý của người đại diện. Trường hợp người chết không có đăng ký hiến và cũng không có văn bản đồng ý hiến thì phải có văn bản đồng ý của người đại diện. Người hiến phải được Hội đồng xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Mô, bộ phận cơ thể sau khi lấy chỉ được sử dụng cho người bệnh trong danh sách chờ ghép quốc gia theo nguyên tắc ẩn danh và thông qua hệ thống điều phối quốc gia. TĂNG TÍNH ĐỘC LẬP TRONG TƯ VẤN, XÁC ĐỊNH CHẾT NÃO Nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động hiến, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể người, dự thảo quy định các hoạt động này chỉ được thực hiện tại cơ sở được cấp có thẩm quyền cho phép thực hiện kỹ thuật lấy, ghép. Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là bảo đảm nguyên tắc độc lập trong quá trình tư vấn và đánh giá người hiến. Theo đó, việc tư vấn cho người hiến khi còn sống phải được thực hiện độc lập, phù hợp với độ tuổi, giúp người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, bảo đảm tự nguyện và không bị cưỡng ép. Người thực hiện tư vấn không được là người đã khám, chẩn đoán, đưa ra quyết định về việc người bệnh cần ghép mô, bộ phận cơ thể; đồng thời cũng không được là người trực tiếp thực hiện ca ghép cho người bệnh đó. Đối với việc tư vấn lấy, ghép bộ phận cơ thể ở người hiến khi còn sống, dự thảo quy định phải thành lập hội đồng tư vấn gồm ít nhất 5 người, trong đó có các chuyên gia về y tế, pháp luật và tâm lý. Tương tự, Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn phải hoạt động theo nguyên tắc đánh giá độc lập. Một người chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của Hội đồng đều có kết luận tương ứng. HÀ MINH Tuyệt đối cấm lấy bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi còn sống KHÔNG TẠO ĐIỀU KIỆN CHO VIỆC ÉP BUỘC, LỪA DỐI HAY LỢI DỤNG Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, với tinh thần cầu thị, lắng nghe nhiều chiều, tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội, ý kiến của cơ quan thẩm tra và đóng góp ý kiến của nhân dân, Bộ đã khẩn trương hoàn thiện dự thảo luật để trình Quốc hội, và được đại biểu Quốc hội đánh giá rất cao, “đã thể chế hóa được cơ bản, phần đa những ý kiến mà đại biểu Quốc hội và nhân dân đã tham gia”. Bộ trưởng Y tế nêu rõ, việc hiến ghép mô, bộ phận cơ thể người là một thành tựu y học hiện đại. Sau mỗi ca ghép thành công, đó là trao thêm hy vọng cho một bệnh nhân được có quyền sống và sau mỗi nghĩa cử hiến tặng là một tấm lòng nhân ái và là sự sẻ chia vô giá của người hiến và gia đình người hiến. Trong quá trình xây dựng dự thảo luật, theo Bộ trưởng, cơ quan soạn thảo đã tham khảo ý kiến của các nước trên thế giới và quan điểm của Tổ chức Y tế thế giới. “Tuy nhiên, chúng tôi thấy rằng, việc lựa chọn giải pháp như thế nào để phù hợp với văn hóa của người Việt Nam, phù hợp với đặc điểm tâm lý, tình cảm con người Việt Nam vẫn là những yếu tố quan trọng nhất để thiết kế nội dung của dự án luật”, Bộ trưởng nêu. Nguyên tắc xuyên suốt, theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, là mở rộng cơ hội hiến tạng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến. Đặc biệt không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hay lợi dụng trong việc triển khai thực hiện. TĂNG LÊN 21 NHÓM HÀNH VI BỊ NGHIÊM CẤM Với một số nội dung cụ thể, theo Bộ trưởng, về độ tuổi đăng ký hiến, trên tinh thần tiếp thu, dự thảo luật thực hiện theo tinh thần của luật cũ, là “người đăng ký hiến chỉ áp dụng cho người từ 18 tuổi trở lên”, theo đúng tinh thần đảm bảo trách nhiệm đối với quyết định vấn đề hệ trọng của đời mình. Bộ trưởng cho biết, để tăng cường kiểm soát, ngăn chặn các hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, dự thảo luật quy định rất nhiều các nội dung theo hướng chặt chẽ hơn. Bộ trưởng nhấn mạnh, theo luật cũ, có 10 nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Dự thảo luật mới nhất tăng lên 21 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, làm cơ sở cho các cơ quan pháp luật điều tra, xử lý các việc liên quan hành vi lạm dụng, lợi dụng trong lấy ghép mô, tạng. Kể cả các cơ quan y tế cũng được điều chỉnh bởi rất nhiều nội dung nghiêm cấm này. Dự thảo cũng bổ sung các quy định cấm việc lấy bộ phận cơ thể từ bào thai và việc đưa, tổ chức hoặc tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể người trái quy định của pháp luật. Đồng thời, bổ sung quy định về hội đồng chết não, xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm độc lập với việc điều trị, vận động hiến, lấy ghép mô tạng… Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan giải thích thêm, từ năm 2007, có những quy định pháp lý rất chặt chẽ về việc xác định chết não, phải xác định 8 tiêu chuẩn lâm sàng, 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng và các tiêu chuẩn này phải được thực hiện 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu là 12 giờ. Theo Bộ trưởng, quy định đã được triển khai rất nghiêm túc và Việt Nam được xác định là có quy định chặt chẽ thứ tư trên thế giới. Bộ trưởng nhấn mạnh, đối với người dưới 18 tuổi, trong dự thảo luật quy định rất rõ, chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành. Ví dụ như tế bào gốc tạo máu, tế bào lim phô từ máu ngoại vi và phải đáp ứng các điều kiện hết sức chặt chẽ. “Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người sống dưới 18 tuổi. Đây là một điều kiện rất quan trọng”, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, đề nghị dư luận hiểu rõ, tránh các thông tin sai lệch. Một nội dung quan trọng khác, theo Bộ trưởng, dự thảo luật đã bổ sung quy định không được lấy bộ phận cơ thể người hiến khi còn sống và tại bất kỳ thời điểm nào khi họ có quyền từ chối. Bộ trưởng nhấn mạnh, phải triển khai thực hiện theo đúng nguyện vọng của họ. Nội dung này áp dụng cho cả việc hiến mô và bộ phận cơ thể người. “Việc tư vấn cho người hiến mô tái sinh khi còn sống phải được thực hiện độc lập, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi”, Bộ trưởng nói. TRƯỜNG PHONG - LUÂN DŨNG Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan giải trình, làm rõ một số vấn đề liên quan đến dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) tại Quốc hội sáng 2/11 ẢNH: NHƯ Ý Về điều phối hoạt động hiến, ghép, theo Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, sẽ được xác định thông qua hệ thống của cơ sở dữ liệu quốc gia, đảm bảo vấn đề truy vết trong triển khai thực hiện. Việc hiến, ghép đảm bảo công khai, công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính cũng như vùng miền, dân tộc, và yếu tố quan trọng nhất là hài hòa về các chỉ số y khoa. Sáng 2/11, cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề liên quan đến dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Trong đó, khẳng định tuyệt đối cấm lấy tạng người còn sống dưới 18 tuổi.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==