nhất là ở các điểm nóng, học sinh phải cạnh tranh gay gắt vào lớp 10 công lập như Hà Nội hay TP Hồ Chí Minh. Lãnh đạo Sở này cảnh báo, khi được giao quyền tự quyết, một số địa phương có thể đưa hàng loạt giải thưởng như: học sinh giỏi, Olympic, cuộc thi nghệ thuật, STEM hay các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế… vào danh mục được cộng điểm. Việc này có thể khiến phụ huynh, nhà trường bước vào cuộc đua săn giải thưởng để được cộng điểm. Ông Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Bắc Giang nhìn nhận, đối với tuyển sinh lớp 10, Bộ GD&ĐT phân quyền là cần thiết, vì điều kiện từng địa phương khác nhau. Nhưng phân quyền không có nghĩa là mỗi nơi xây dựng một triết lý tuyển sinh hoàn toàn khác nhau. Bộ GD&ĐT nên quy định một khung quốc gia đủ chặt về nguyên tắc, còn địa phương linh hoạt trong phạm vi đó. Chẳng hạn cần thống nhất thang điểm, giới hạn hệ số, tỷ trọng tối đa của các thành phần, nguyên tắc điểm cộng, thời điểm công bố và yêu cầu đánh giá tác động. Địa phương có thể lựa chọn phương thức phù hợp với cung cầu của mình nhưng không nên tạo ra những công thức quá khác biệt đến mức làm thay đổi bản chất của kỳ tuyển sinh. Do vậy, có thể nên phân quyền về cách tổ chức, nhưng cần thống nhất về chuẩn công bằng. Nếu dự thảo mới tăng quyền cho địa phương, Bộ GD&ĐT càng cần đặt ra hàng rào rõ ràng về loại thành tích nào được công nhận, mức điểm tối đa và nguyên tắc không cộng dồn. Nếu không, hai học sinh có cùng năng lực học tập nhưng sống ở hai tỉnh khác nhau có thể được hưởng những lợi thế tuyển sinh rất khác nhau chỉ vì địa phương lựa chọn tiêu chí khác nhau. Nếu giao địa phương chủ động quy định điểm cộng khuyến khích, ông Hiền cho rằng, cần có nguyên tắc để đảm bảo công bằng. Cụ thể như, chỉ công nhận những thành tích có chuẩn rõ ràng, khả năng kiểm chứng cao và cơ hội tiếp cận bình đẳng. Không cộng dồn nhiều thành tích. Danh mục cuộc thi được cộng điểm phải được công bố từ sớm, tốt nhất trước khi học sinh bước vào năm học có liên quan, tránh việc thay đổi luật chơi khi học sinh đã chuẩn bị. Từ danh mục đó, Bộ GD&ĐT có thể phân quyền cho địa phương lựa chọn số cuộc thi được cộng điểm thay vì cho phép tự xây dựng hoàn toàn. Việc quy định các cuộc thi được cộng điểm, cũng nhằm thận trọng với các chứng chỉ thương mại, cuộc thi thu phí với độ phủ lớn, giải thưởng trực tuyến khó kiểm chứng, giấy chứng nhận tham gia hoặc những cuộc thi mà điều kiện kinh tế của gia đình tạo ra lợi thế quá lớn. “Một nguyên tắc nên giữ là, điểm cộng phải ghi nhận tài năng thực chất, không được biến thành một con đường mà tiền bạc hoặc khả năng “săn chứng chỉ” có thể mua thêm lợi thế tuyển sinh”, ông Hiền nhấn mạnh. Ông Hiền cũng nói thêm, xây dựng chính sách không nên tạo kỳ vọng, điểm khuyến khích có thể giúp giải quyết áp lực tuyển sinh lớp 10. Áp lực chỉ giảm bền vững khi cơ hội học tập được mở rộng, khoảng cách chất lượng giữa các trường giảm xuống và nhiều con đường sau THCS đều được xã hội nhìn nhận là có giá trị. Hai năm qua, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 được các địa phương tổ chức gồm Toán, Ngữ văn và môn thi hoặc bài thi thứ 3. Ở một số nơi, chỉ xét học bạ THCS để tuyển vào lớp 10. Tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, kỳ thi tuyển sinh vẫn còn áp lực, căng thẳng vì học sinh phải cạnh tranh khốc liệt để giành suất học vào trường công. HÀ LINH 7 n Thứ Ba n Ngày 27/10/2026 KHOA GIÁO Học sinh trao đổi bài với phụ huynh sau kỳ thi tuyển sinh lớp 10 ở Hà Nội ẢNH: HÀ LINH Truyền thông Sở GD&ĐT Nghệ An, bạo lực học đường là vấn đề có nguyên nhân từ nhiều phía, trong đó chịu tác động của mạng xã hội, áp lực học tập, quan hệ bạn bè và hoàn cảnh gia đình. Một bộ phận phụ huynh chưa quan tâm đúng mức đến diễn biến tâm lý của con. Việc trao đổi thông tin giữa gia đình và nhà trường có lúc chưa thường xuyên. Bên cạnh đó, năng lực tư vấn tâm lý, công tác xã hội và xử lý tình huống của một số cán bộ, giáo viên vẫn còn hạn chế. Nhận diện được những nguy cơ này, thời gian qua, ngành Giáo dục Nghệ An đã triển khai nhiều giải pháp nhằm xây dựng văn hóa ứng xử, giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng sống cho học sinh, đồng thời tăng cường phối hợp với lực lượng công an, tổ chức Đoàn, các cơ quan, đơn vị liên quan trong tuyên truyền pháp luật, giáo dục kỹ năng và bảo đảm an ninh, an toàn trường học. XÂY DỰNG “LÁ CHẮN” PHÒNG NGỪA TỪ SỚM Theo thầy Nguyễn Trọng Hoàn, xây dựng môi trường giáo dục an toàn phải bắt đầu từ việc xây dựng văn hóa ứng xử và hình thành cho học sinh năng lực tự bảo vệ, kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn. Phòng, chống bạo lực học đường không thể chỉ dựa vào nội quy, kỷ luật mà cần một cơ chế phòng ngừa chủ động, trong đó nhà trường giữ vai trò trung tâm kết nối gia đình, xã hội và học sinh. “Muốn phòng ngừa bạo lực học đường hiệu quả, cần chủ động nhận diện nguy cơ, phát hiện sớm mâu thuẫn và hỗ trợ học sinh ngay từ đầu. Mỗi học sinh cần được lắng nghe, tôn trọng, hướng dẫn cách kiểm soát cảm xúc và giải quyết bất đồng; đồng thời hiểu rõ trách nhiệm của mình trong việc xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện”, thầy Hoàn chia sẻ. Theo định hướng của ngành Giáo dục Nghệ An, thời gian tới, giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và văn hóa ứng xử tiếp tục được tăng cường thông qua chương trình chính khóa, hoạt động ngoại khóa và trải nghiệm. Trọng tâm không chỉ là truyền đạt kiến thức mà phải giúp học sinh biết tôn trọng sự khác biệt, biết lắng nghe, kiểm soát cảm xúc và giải quyết bất đồng bằng đối thoại, thay vì sử dụng bạo lực. Các cơ sở giáo dục cần nâng cao thực chất hiệu quả hoạt động của tổ tư vấn tâm lý và công tác xã hội trường học; trang bị cho cán bộ, giáo viên kỹ năng nhận diện những biểu hiện bất thường về tâm lý, hành vi của học sinh, nhất là các em có nguy cơ bị cô lập, bắt nạt hoặc có biểu hiện bất ổn về cảm xúc. Cùng với đó, việc thực hiện quy tắc ứng xử trong trường học phải đi vào thực chất, trở thành chuẩn mực trong quan hệ giữa học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên và giữa nhà trường với phụ huynh. Mỗi cơ sở giáo dục cần xây dựng môi trường mà học sinh cảm thấy an toàn khi chia sẻ những vấn đề của mình và có thể tìm đến thầy cô khi gặp khó khăn. Gia đình cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Cha mẹ cần quan tâm hơn đến những thay đổi trong tâm lý, hành vi và các mối quan hệ của con; chủ động trao đổi với giáo viên khi phát hiện dấu hiệu bất thường, thay vì chỉ can thiệp khi sự việc đã trở nên nghiêm trọng. Về phía học sinh, mỗi em cần được trang bị kỹ năng tự bảo vệ và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường mạng; không kích động, cổ vũ, quay phim, chụp ảnh hoặc phát tán hình ảnh bạo lực; không tham gia các nhóm công kích, xúc phạm bạn bè. Khi phát hiện hành vi bắt nạt hoặc nguy cơ xảy ra bạo lực, cần chủ động thông tin cho thầy cô, cha mẹ hoặc người có trách nhiệm để được hỗ trợ. THU HIỀN CHUYỆN HÔM NAY Đề xuất này đặt ra yêu cầu phải làm rõ một vấn đề: Làm thế nào để giảm áp lực thi cử mà không tạo thêm những bất bình đẳng trong cơ hội vào trường công lập? Tình trạng thiếu chỗ học tại các trường công lập ở Hà Nội và một số thành phố lớn khiến kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 được ví là căng thẳng hơn thi đại học. Học sinh ngay từ những năm đầu THCS đã phải đối diện với áp lực thi cử và nỗi lo không giành được suất vào trường công lập, đồng nghĩa với việc phải lựa chọn cơ hội học tập khác như trường tư thục hoặc giáo dục nghề nghiệp. Vì mục tiêu thi cử, nhiều em dành thêm thời gian cho các lớp luyện thi. Cũng đã có những em rơi vào khủng hoảng trước áp lực học tập và thi cử, thậm chí có những trường hợp đau lòng khi tìm đến cái chết vì không đạt kỳ vọng. Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến giảm số lượng môn thi xuống còn 2, gồm Toán, Ngữ văn nhằm giảm áp lực thi cử. Cùng với đó là trao quyền cho các địa phương quyết định đối tượng hưởng điểm khuyến khích. Tuy nhiên, giảm số môn thi mới chỉ là một phần của bài toán. Nếu cơ chế cộng điểm khuyến khích thiếu tiêu chí rõ ràng, áp lực thi cử có thể không mất đi mà chỉ chuyển từ việc ôn tập nhiều môn sang cuộc đua tích lũy thành tích. Khi đó, mục tiêu giảm áp lực cho học sinh khó đạt được như kỳ vọng. Một chính sách tuyển sinh tác động đến hàng trăm nghìn học sinh không thể chỉ dừng ở những nguyên tắc chung chung như “xác định đối tượng phù hợp, công bằng”. Điều cần thiết là phải cụ thể hóa thế nào là phù hợp, công bằng; thành tích nào được ghi nhận và việc ghi nhận ấy có bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận hay không. Mỗi địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội, hệ thống trường học và đặc điểm học sinh khác nhau. Vì vậy, phân cấp cho địa phương là cần thiết, nhưng không thể thiếu một khung tiêu chí thống nhất ở cấp quốc gia để tránh dẫn đến sự chênh lệch về cơ hội giữa học sinh các tỉnh, thành phố. Đặc biệt, ở những đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM, nơi cuộc đua vào lớp 10 công lập vốn rất khốc liệt, cơ chế cộng điểm càng cần được kiểm soát chặt chẽ. Danh mục thành tích được cộng điểm nếu không được quy định cụ thể có thể khiến học sinh và phụ huynh tìm cách tham gia thêm các cuộc thi, hoạt động ngoại khóa để tích lũy lợi thế trong xét tuyển. Điều đáng lo ngại là khi thành tích trở thành lợi thế cạnh tranh trực tiếp trong tuyển sinh, giá trị thực chất của các hoạt động giáo dục có thể bị lu mờ. Thay vì tham gia để phát triển bản thân, học sinh có thể bị cuốn vào một cuộc đua mới, với mục tiêu giành thêm điểm cộng. Trong một cuộc họp phụ huynh học sinh lớp 8 tại Hà Nội, đại diện Ban đại diện cha mẹ học sinh đã đề cập đến việc tìm cách hỗ trợ học sinh tham gia cuộc thi Viết thư quốc tế UPU để đạt giải, bởi giải thưởng có thể mang lại lợi thế trong kỳ tuyển sinh vào lớp 10 tại Hà Nội. Nếu một kỳ thi ít môn hơn nhưng lại kéo theo cuộc đua thành tích, tốn kém và thiếu bình đẳng, mục tiêu giảm áp lực sẽ khó đạt được trọn vẹn. Thiết nghĩ, Bộ GD&ĐT phân cấp cho địa phương là cần thiết để chính sách sát với thực tiễn. Nhưng quyền chủ động cũng cần đi liền với các nguyên tắc thống nhất, quy định rõ những loại thành tích được cộng điểm, điều kiện công nhận, phương thức xác minh và mức điểm tối đa. Các tiêu chí này cần được công khai từ sớm để học sinh, phụ huynh và nhà trường có căn cứ thực hiện, đồng thời hạn chế nguy cơ phát sinh cách hiểu hoặc cách áp dụng khác nhau. Điều quan trọng là bảo đảm chính sách không tạo thêm gánh nặng học tập, chi phí cho gia đình và không làm gia tăng khoảng cách cơ hội giữa học sinh. Bởi sau cùng, một kỳ tuyển sinh công bằng phải là nơi các em được đánh giá bằng những tiêu chí rõ ràng, nhất quán và phản ánh đúng năng lực của mình. N.H Áp lực mới TIẾP THEO TRANG 1
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==