36 tienphong.vn Theo tư liệu từ Bảo tàng Lịch sử, trong cuộc chiến tranh của Pháp ở Đông Dương (1946-1954), quân và dân nơi đây đã xây dựng một mạng lưới các công sự và đường hầm bí mật phủ khắp khu vực để tự vệ trước sức mạnh quân sự vượt trội của Pháp. Những mạng lưới đường hầm này dần trở thành một hệ thống địa đạo vào khoảng năm 1948. Với công cụ thô sơ, quân và dân nơi đây đã tạo nên một công trình đồ sộ với hàng trăm con đường hầm ngang dọc trong lòng đất, nối liền các xã với nhau như một “làng ngầm” kỳ diệu. Hệ thống địa đạo gần 100 km, khoảng 50 ụ chiến đấu và nhiều hầm trú ẩn, cứu chữa thương binh, dự trữ vũ khí, lương thực. Đường chính của địa đạo cách mặt đất 4 m. Trong đường hầm, chiều cao khoảng 1,2 m, rộng 0,8 m. Có những đoạn được cấu trúc từ 2 đến 3 tầng, chỗ lên xuống có nắp đậy bí mật. Trong địa đạo có những nút chặn ở các điểm cần thiết; dọc theo đường hầm có lỗ thông hơi ra ngoài được ngụy trang kín đáo. Chung quanh cửa hầm bí mật lên xuống được bố trí nhiều hầm chông, hố đinh, mìn trái, có cả mìn lớn chống tăng và mâm phóng lựu chống máy bay trực thăng đổ chụp nhằm ngăn chặn địch tới gần. Địa đạo có các hầm rộng để nghỉ ngơi sau chiến đấu; có nơi dự trữ vũ khí, lương thực, thực phẩm, nước uống; có giếng nước, hầm nấu ăn, hầm làm việc, chỉ huy, hầm nuôi dưỡng thương binh… Các đường hầm nhánh phụ được nối từ hầm chính về các ấp. Đi liền với các nhánh phụ là các ô, ụ chiến đấu. Mỗi nhánh phụ dài khoảng 1 km với 3 ụ chiến đấu. Xung quanh các ô, ụ chiến đấu có bố trí các hầm chông, mìn được ngụy trang cẩn thận. Địa đạo Tam Giác Sắt có địa hình bằng phẳng, bao phủ bởi bụi rậm và những loài cây tầm thấp. Trong những năm kháng chiến, nơi đây luôn phải chịu những trận bom, pháo dữ dội của kẻ địch nên mặt đất rất gồ ghề, sình lầy, các phương tiện rất khó di chuyển. Điều đó khiến cho khu địa đạo càng có thêm nhiều lợi thế cho lực lượng kháng chiến trong việc đóng quân, triển khai các chiến dịch tấn công kẻ địch. Sau kháng chiến chống Pháp, địa đạo Tam Giác Sắt tiếp tục được Khu ủy Sài Gòn - Gia Định và Trung ương Cục miền Nam chọn làm địa bàn hoạt động. Với hệ thống địa đạo dài khoảng 70 km nối liền ba xã, nơi đây đã là nơi đóng quân của lực lượng chỉ huy đầu não, xây dựng và chỉ đạo những trận đánh “xuất quỷ - nhập thần”, làm chìm hàng trăm tàu địch trên sông Sài Gòn; tiêu diệt hàng trăm tên Mỹ - ngụy; phá hủy xe tăng, xe bọc thép của địch bằng vũ khí tự tạo… khiến nhiều lần quân viễn chinh Mỹ và quân đội ngụy thất bại trong các chiến dịch càn quét, xóa sổ khu địa đạo này. Nhiều lính Mỹ khiếp sợ đã gọi nơi đây bằng cái tên Iron Triangle (tức là Tam Giác Sắt). Không chiến thắng được bằng bộ binh, ngày 18/6/1965, lần đầu tiên trong chiến tranh Việt Nam, đế quốc Mỹ và quân đội ngụy quyền Sài Gòn đã sử dụng máy bay B-52 rải bom xuống khu địa đạo, đồng thời đổ một lực lượng hơn 30.000 quân, bao gồm bộ binh, lữ đoàn dù, trung đoàn thiết giáp cùng một số đơn vị lính Mỹ, lính đánh thuê với hơn 400 xe tăng, xe bọc thép, 800 tàu xuồng chiến đấu, hơn 100 khẩu pháo các loại. Ngoài lực lượng chiến đấu trực tiếp, quân địch còn tăng cường cho công binh 200 xe ủi, nhiều xe tăng hạng nặng, 200 chó becgie để sục tìm địa đạo. Đặc biệt, lính Mỹ còn tổ chức những đội chuyên phá hầm mang tên “chuột đường hầm”, từ 8 đến 10 người, được tuyển chọn trong những binh sĩ tình nguyện liều lĩnh nhất, huấn luyện chuyên nghiệp để trực tiếp chui vào đường hầm nhằm phá hoại từ bên trong. Tuy nhiên, quân và dân vùng Tam Giác Sắt đã chủ động đối phó, xây dựng những chiến lược phòng thủ kiên cường, dựa vững chắc vào lòng dân và lòng đất để chiến đấu. Đặc biệt, trong thế trận chiến tranh nhân dân mà địa đạo là một sáng tạo độc đáo, đã tiếp tục ghi dấu son của ý chí “chân trần chí thép”. Tinh thần đó càng tiếp thêm sức mạnh không chỉ cho các chiến sĩ quân Giải phóng mà còn cho người dân và lực lượng du kích nơi đây. Sau nhiều lần chống càn quét, đánh phá, quân và dân ta đã cùng du kích vùng Tam Giác Sắt loại khỏi vòng chiến hơn 3.000 tên địch, làm thất bại các cuộc hành quân lớn của quân ngụy và đế quốc Mỹ xâm lược. Sau các trận càn, Tam Giác Sắt vẫn đứng vững, tiếp tục giữ vai trò quan trọng là cơ sở đóng quân và điểm nối cho các hoạt động kháng chiến của quân và dân vùng Đông Nam Bộ. Nhiều cánh quân Giải phóng cũng tập kết từ đây để tiến đánh vào Sài Gòn trong các chiến dịch Mậu Thân năm 1968, chiến dịch Mùa Xuân năm 1975, góp phần vào thắng lợi, thống nhất đất nước năm 1975. Năm 1996, Khu di tích địa đạo Tam Giác Sắt đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Đến năm 2010, chính quyền địa phương đã đầu tư xây dựng khu di tích với diện tích khoảng 27 ha, bao gồm các hạng mục như: nhà tưởng niệm, đài vọng cảnh, mô hình địa đạo, nhà trưng bày, khu tượng đài trung tâm, khu cây xanh và vườn hoa. Di tích này không chỉ là biểu tượng của lòng kiên trung, bất khuất của quân và dân ta mà còn là địa điểm giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Đến với di tích lịch sử - văn hóa Địa đạo Tam Giác Sắt, tham quan những công trình được phục dựng, đi sâu vào lòng đất sẽ mang lại cảm giác bồi hồi, xúc động khó tả. Bởi chính tại nơi đây, hơn nửa thế kỷ trước, nhân dân và bộ đội ta đã anh dũng bám trụ chiến đấu đến ngày thắng lợi hoàn toàn, thống nhất đất nước… n Địa đạo Tam Giác Sắt nằm cạnh sông Sài Gòn về phía Tây và cách trung tâm TPHCM khoảng 40 km. Bên kia sông là huyện Củ Chi – nơi có căn cứ địa kháng chiến trong lòng dân suốt nhiều năm của Đảng bộ Sài Gòn và Trung ương Cục miền Nam. Ngoài ra, Địa đạo Tam Giác Sắt còn nằm ở vị trí trung gian giữa hai chiến khu lớn của miền Đông Nam Bộ là Chiến khu D và Chiến khu Dương Minh Châu, nên được coi là điểm nối quan trọng cho các hoạt động của quân và dân vùng Đông Nam Bộ. Đây cũng từng là căn cứ của Huyện ủy Bến Cát, Tỉnh ủy Thủ Dầu Một và Khu ủy Sài Gòn - Gia Định trong những năm kháng chiến chống Mỹ… Nằm gần Địa đạo Củ Chi có một khu địa đạo tuy quy mô không lớn nhưng cũng ẩn chứa trong mình những chiến tích lẫy lừng trong kháng chiến chống Mỹ. Đó là khu địa đạo Tam Giác Sắt (Iron Triangle). TRỌNG THỊNH Tượng đài biểu tượng ý chí của quân và dân vùng Địa đạo Tam Giác Sắt Mô hình phục dựng một căn hầm tại Khu di tích lịch sử - văn hóa Địa đạo Tam Giác Sắt ĐỊA ĐẠO TAM GIÁC SẮT Toàn cảnh Khu di tích lịch sử - văn hóa Địa đạo Tam Giác Sắt 50 NĂM THÀNH PHỐ MANG TÊN BÁC
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==