Mùi khói rơm khô hăng hắc từ phía bờ sông quyện với mùi bùn non và hương sen dìu dịu xộc thẳng vào mũi Vĩnh lúc anh bước xuống khỏi chiếc xe ôm ở ngã ba đường mòn. Anh đứng yên. Vali nhỏ kéo theo sau, bánh xe kêu lạch cạch trên đất nâu vàng. Anh hít sâu một hơi, rồi thở ra rất chậm. Ba mươi năm. Con đường vẫn hẹp, hai bên là hàng dừa nước nghiêng nghiêng, lá khô xào xạc dưới chân. Vĩnh cúi xuống, nhặt một nắm đất, vò nhẹ trong lòng bàn tay. Đất dính, còn ấm nóng. Anh đứng dậy, quẹt tay vào ống quần, rồi bước đi. Bến đò cũ hiện ra sau khúc quanh. Con sông rộng, nước xanh thẫm, mặt nước gần như không gợn. Rặng dừa nước in bóng dài, vài bụi bần khẳng khiu đứng im trên bãi bùn. Cây gội nước vẫn ở đó, tán lá sum suê hơn xưa nhiều, rễ nổi lên mặt đất như những ngón tay già nua bám chặt. Bên hông cây, ngôi nhà nhỏ lụp xụp. Tấm tôn rỉ sét, vách lá cũ, cửa đóng. Vĩnh dừng lại. Anh đưa tay lên, chạm nhẹ vào thân cây. Vỏ cây sần sùi, ấm. Anh rút tay về, nhìn xuống đất một lúc lâu trước khi tiếp tục đi về phía bến. Một chiếc xuồng ba lá neo sát bờ. Người đàn ông lớn tuổi ngồi trong xuồng, lưng còng, đang thả câu. Sợi dây dài, phao nhỏ nổi lềnh bềnh trên mặt nước. Vĩnh đến gần, đứng trên bờ. Lúng túng bởi không biết gọi thế nào, xưng hô là chi; Anh mở miệng, nhưng rồi lát sau mới nói được: - Chú ơi… chú có rỗi thì cho con xin quá giang sang bờ bên kia được không ạ? Người đàn ông ngẩng lên. Ánh mắt ông dừng lại trên khuôn mặt Vĩnh khá lâu. Ông không trả lời. Hai tay ông buông cần câu xuống, chống vào thành xuồng, đứng dậy chậm. Đầu gối ông kêu lục cục. Ông nhìn Vĩnh từ chân lên đến đầu, rồi bỗng gật mạnh cái đầu. - Vĩnh… Vĩnh đó hả con? Giọng ông khàn, run nhẹ ở cuối câu. Vĩnh sững người. Ông bước lên bờ, hai bàn tay gầy gò, sần sùi nắm lấy tay Vĩnh. Vĩnh siết chặt. Da ông khô, nóng y như vỏ cây gội nước. Một lúc sau, ông mới buông ra, vỗ nhẹ lên vai anh hai cái. - Sao con đi biền biệt chừng nầy năm mới chịu về hả Vĩnh? Vĩnh nhìn xuống mặt nước. Sóng nhỏ vỗ vào mạn xuồng. Anh đưa tay lên gãi nhẹ thái dương, rồi lại hạ xuống. Cánh tay chơi vơi. Giọng anh chùng thấp: - Dạ… con bận quá chú Út à. Sang nơi xa… làm. Phải làm nhiều lắm mới có tiền gửi được về. Chú Út không hỏi thêm. Ông chỉ gật nhẹ, rồi ngồi xuống lại trong xuồng, vỗ vào chỗ trống phía trước. - Lên đi con. Xuồng rời bờ. Chú Út chèo chậm. Hai bên bờ, những cây bần nghiêng nghiêng, rễ cắm sâu trong bùn. Vĩnh ngồi im, hai tay đặt trên đùi, nhìn xuống dòng nước. Có lúc anh đưa tay xuống, để ngón tay chạm mặt nước một giây, rồi rút lại. Chú Út nói, giọng thấp, như nói với chính mình: - Mẹ con… bà ấy hay ra bến này lắm. Ngồi dưới gốc bàng. Có hôm mưa cũng ngồi. Chú bảo vô nhà, bà lắc đầu. Chỉ ngồi. Nhìn ra sông. Vĩnh gục mặt xuống. Hai tay anh nắm chặt mép xuồng, bàn tay trắng bệch. Vai anh hơi run. Mắt anh ậng nước. Chú Út nhìn, cái nhìn thoáng chốc trở nên lạnh, lóe lên khí giận. Người đàn ông Nam Bộ là vậy. Nhìn thường hiền hòa phẳng lặng, nhưng nghĩa khí, yêu ghét không giấu giếm… Một lúc lâu sau, im lặng, chỉ có tiếng mái chèo khua nước lọp chọp, lọp chọp. Rồi Vĩnh hỏi khẽ, anh không nhìn lên: - Cô Thắm… bây giờ thế nào hả chú? Chú Út chèo một nhịp dài. Mái chèo kêu kẹt kẹt. Ông không trả lời ngay. Rồi ông nói: - Ở nhà kia. Bên bờ cây sú đó. Một mình. Chồng mất mấy năm rồi. Bệnh. Lâu. - Con tính chú đưa con về thăm lại nhà cũ… Vĩnh lắp bắp. Chú Út đủng đỉnh nói giọng không buồn không vui: - Cũng bến đó mà, cứ ghé nhà con Thắm đi. Ở đó cả đó… Ở đó cả? Vĩnh không hiểu, nhưng anh bất giác gật đầu. Xuồng cập bến bên kia. Vĩnh bước lên bờ. Chân anh hơi run. Chú Út neo xuồng, đứng nhìn anh đi về phía ngôi nhà nhỏ. Vĩnh dừng trước cửa. Anh giơ tay định gõ, rồi lại hạ xuống. Hai lần. Lần thứ ba mới gõ. Nhẹ. Hai tiếng. Cánh cửa mở ra. Người phụ nữ đứng trong khung cửa. Tóc muối tiêu búi thấp sau gáy. Khuôn mặt hằn sâu những nếp nhăn. Áo bà ba cũ phai màu. Tay cầm chiếc nón lá. Cô nhìn Vĩnh. Nón lá rơi xuống đất, quay quay. - Anh… Vĩnh… Giọng cô nghẹn, như bị kẹt trong cổ họng. Vĩnh đứng yên. Hai người nhìn nhau. Không ai bước tới ngay. Rồi cô bước một bước. Hai tay đưa lên, run rẩy nắm chặt lấy miếng vải nơi tà áo anh ở phía trước ngực. Vĩnh đưa tay lên, nắm nhẹ lấy cổ tay cô. Nhìn xoáy xuống đất, vai cô rung nhẹ. Vĩnh đứng im, anh thấy mình như kẻ có tội. Trong nhà, ngọn đèn dầu trên ban thờ cháy âm ỉ. Vĩnh ngồi im lặng, hai tay đặt trên đùi. Thắm lấy ấm nước, rót ra hai cái chén. Tay cô hơi run, nước sánh ra ngoài một ít, chảy xuống bàn gỗ thấp. Vĩnh cầm chén trà không uống. Anh nhìn quanh. Chiếu cũ, vài cái chén sứt miệng, một cái bàn nhỏ kê sát tường. Trên tường có một tấm ảnh cũ, phai màu, khuôn mặt một người đàn ông chụp lúc còn khá trẻ. Thắm ngồi xuống đối diện, cô xoa hai tay vào nhau, nhìn xuống sàn nhà. Một lúc lâu mới nói, giọng chậm, nhẹ nhưng từng câu ngắn chắc: - Anh về… sao không báo trước? Vĩnh lắc đầu. Anh nhìn vào đáy chén nước: - Không kịp. Chỉ muốn… về xem. Thắm gật. Giờ cô không nhìn xuống, cô nhìn thẳng vào người đàn ông đối diện. Rồi cô kể. Không kể liền mạch. Có lúc dừng lâu, nhìn vào ngọn lửa. - Lúc anh đi… năm sau, mẹ anh bệnh. Em qua lại. Chăm. Rồi bà mất. Em thỉnh thoảng qua lại nhưng lâu quá, không giữ được ngôi nhà. Còn cái nền ở đó đó, Cách đây có mấy mái chèo... - Sau đó… lấy chồng. Nhà bên. Ổng bệnh lâu. Mấy năm. Mất rồi. Em ở lại đây. Có lúc tính sửa nhà cũ của má anh… Mà rồi nghĩ ai ở… này… còn cái nền cũ. Em tính sửa tạm. mà rồi… - Nhà cũ của má anh hư rồi, khi chồng mất, em mời thầy về cúng, mang bát hương bả về thờ luôn… Vĩnh nghe. Trong đầu anh ong ong mấy chữ “nhà của má anh…”. Nhà của má anh chớ không phải nhà của anh? Anh đặt chén xuống. Hai tay anh đan vào nhau, ngón cái xoa nhẹ lên mu bàn tay kia. Giờ anh mới hiểu lời chú Út “Ở đó cả…”, là cả hình bóng của má anh, tuổi trẻ của anh, tất cả đều ở đây. Thắm nhìn lên. Mắt cô đỏ lên, nhưng cô không khóc: - Anh viết thư… lúc đầu. Rồi thôi. Em cũng thôi. Không biết viết gì nữa. Vĩnh mở miệng mà lời không ra. Một lúc sau mới nói nổi: - Nơi xa… khó. Phải làm. Gửi về… rồi mẹ mất. Cũng không về được. Sau đó… không biết viết gì nữa. Im lặng. Lửa trong chiếc đèn trên bàn thờ bỗng bập bùng. Thắm đưa tay lên mặt, lau nhanh. Vĩnh nhìn bàn tay gầy, xương nổi rõ, da sạm, các đốt ngón tay hơi cong. Anh đưa tay mình ra, đặt nhẹ lên bàn tay cô một giây, rồi rút lại. Một lúc sau, Vĩnh nói khẽ: - Mộ má… còn không em? Thắm gật đầu, rồi đứng dậy, lấy chiếc nón lá, đưa cho Vĩnh. Hai người bước ra ngoài. Chú Út vẫn thấp thoáng dưới thuyền, nhìn theo. Họ đi theo con đường đất nhỏ ven sông, qua mấy bụi bần, đến nghĩa địa làng. Mộ má Vĩnh nằm phía trong, dưới bóng một cây me già. Bia đá cũ, chữ đã mờ một phần. Vĩnh đứng trước mộ. Anh cúi xuống, lấy tay phủi nhẹ lớp bụi trên bia. Rồi anh quỳ xuống, hai tay chắp trước ngực, im lặng. Thắm đứng bên cạnh, cũng chắp tay. Gió thổi qua, lá me rụng xuống vài chiếc. Vĩnh không nói gì. Chỉ ngồi đó khá lâu. Khi đứng dậy, vai anh rung lên. Thắm đưa tay nắm nhẹ ống áo anh. Họ đi tiếp. Về hướng ngôi nhà cũ của má Vĩnh. Con đường quen, nhưng hai bên đã khác nhiều. Ruộng lúa xanh, vài ngôi nhà mới xây. Đến nơi, chỉ còn cái nền đất cao hơn mặt ruộng một chút, vài viên gạch cũ còn sót lại, một gốc cây ổi đã chết khô. Vĩnh đứng nhìn. Anh bước lên nền, đi quanh. Dừng lại chỗ từng là gian bếp. Anh cúi xuống, sờ nhẹ vào một viên gạch. Thắm đứng ngoài nền, nhìn anh. - Hồi đó… má hay ngồi chỗ này. Nhìn ra sông. Vĩnh nói khẽ. Thắm gật. Thắm bước lên nền, đứng cách anh một bước. Hai người im lặng. Gió thổi, mang theo mùi rơm khô từ xa. Vĩnh ngồi xuống nền đất. Thắm cũng ngồi. Không ai nói thêm. Chỉ ngồi đó, nhìn ra phía sông, nơi dòng nước vẫn êm đềm chảy. Chiều muộn họ mới về. Trong nhà, Thắm nấu cơm. Vĩnh ngồi ngoài hiên, nhìn cây bàng. Chú Út đến, ngồi cạnh, hút điếu thuốc lào. Khói bay lên. Ông không hỏi gì nhiều. Chỉ nói: - Về được là tốt rồi con. Tối hôm đó, ba người ngồi ăn cơm. Cơm nguội, canh chua cá linh, ít rau. Ăn xong, chú Út về. Vĩnh và Thắm ngồi lại bên bếp lửa. Thắm kể thêm những mùa lũ, những lần phải chạy lên nóc nhà, nước dâng ngập hết nhà cửa bãi bờ. Vĩnh kể những mùa đông nơi xa, những buổi sáng dậy sớm đi làm, gió lạnh cắt da. Có lúc cả hai cùng im. Chỉ còn tiếng củi nổ trong bếp và tiếng gió ngoài sông. Thắm đứng dậy, lấy thêm củi. Vĩnh nhìn lưng cô. Gày. Sợi tóc bạc ánh lên dưới lửa. Anh muốn nói điều gì đó, nhưng cuối cùng chỉ im. Khuya, Thắm trải chiếu cho Vĩnh ngủ ngoài hiên. Anh nằm nhìn lên tán cây. Lá xào xạc. Anh nhớ những đêm xưa, cũng nằm dưới gốc cây, nghe má kể chuyện. Giờ má đã nằm xuống mãi mãi. Anh trở mình. Ngoài sông, tiếng nước chảy khẽ. Sáng hôm sau, sương mù còn dày trên mặt sông. Vĩnh đứng trước cửa. Thắm đưa cho anh cái nón lá cũ. Anh nhận. Hai tay anh giữ nón một lúc lâu. Chú Út đã chờ sẵn ở bến. Vĩnh nhìn Thắm. Cô không nhìn lại. Không ai nói. Mãi lâu, Vĩnh chỉ nói khẽ: - Em… giữ sức khỏe. Thắm gật đầu. Cô đưa tay nắm nhẹ ống áo anh một cái, rồi buông. Giọng thấp: - Anh đi cẩn thận. Xuồng rời bờ. Vĩnh ngồi quay mặt về phía sau. Trên bến, Thắm và cây gội nước đứng cạnh nhau. Ngôi nhà nhỏ nép mình dưới tán lá. Thắm vẫy tay. Vĩnh cũng vẫy, bàn tay anh chơi vơi trong không khí. Xuồng đi xa dần. Vĩnh nhìn xuống dòng nước. Anh đưa tay lên mặt, lau khô. Rồi lại nhìn về phía bến đò cũ, cho đến khi nó khuất hẳn sau khúc sông. Nón lá trên tay anh hơi ướt. Gió sông thổi, mang theo mùi khói rơm khô và hương sen dìu dịu. Anh hít sâu. Ba mươi năm. Và bây giờ, vẫn còn đó. n 17-18/10/2026 www.tienphong.vn 14 SÁNG TÁC Nỗi Nhớ ngược dòng Truyện ngắn của HUỲNH TẤN ÚT MINH HỌA: TRUNG LIÊM
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==