NGƯỜI TRẺ NỐI CHUYỆN TRĂM NĂM Trong chuyến trở lại Khe Sanh tìm hiểu hành trình trăm năm cây cà phê, người đồng hành với tôi nhiều nhất là Hoàng Đức Trường Sinh, Bí thư Chi bộ thôn Ruộng, xã Khe Sanh. Sinh năm nay 36 tuổi, có bằng thạc sĩ Quản lý công, đang điều hành Công ty Khe Sanh Discovery chuyên du lịch trải nghiệm. Bận việc kinh doanh, thêm việc làng sau sáp nhập, nhưng nghe tôi muốn tìm hiểu chuyện cà phê, Sinh lập tức hào hứng. Qua Sinh, tôi gặp được ông Võ Văn Thương, người gìn giữ ký ức về nhà thực vật học người Pháp Eugène Poilane; đến xưởng anh Trần Quang Hải, hợp tác xã của chị Nguyễn Thị Hằng… Mỗi cuộc gặp mở thêm một lát cắt về vùng cây đã nuôi sống nhiều thế hệ. Với Sinh, những câu chuyện ấy có thể nối thành một hành trình để du khách hiểu vùng đất. “Lâu nay, nhắc Khe Sanh, nhiều người nghĩ ngay đến chiến trường khốc liệt - nơi có hàng rào điện tử Mc.Namara, sân bay Tà Cơn, những trận đánh trên Đường 9. Nhưng giữa vùng đất ấy còn có lịch sử cà phê trăm năm, những bản làng Bru - Vân Kiều, Pa Kô và cuộc sống đang tiếp nối dưới màu xanh cây trái” – Trường Sinh chia sẻ. Thôn Ruộng, nơi Sinh làm Bí thư Chi bộ, được hình thành từ bốn thôn cũ, có 475 hộ, hơn một nửa là đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều gia đình gắn sinh kế với cà phê, nương rẫy và sản vật núi rừng. “Em đang nung nấu ý tưởng là làm sao, để người dân thôn Ruộng có thể đón khách thăm vườn, hướng dẫn hái quả, giới thiệu nông sản, nấu món ăn truyền thống. Người trẻ làm hướng dẫn viên, quảng bá sản phẩm cà phê Khe Sanh” - Trường Sinh tâm sự. MỘT SẢN PHẨM DẪN ĐƯỜNG Theo chân Sinh đến cơ sở của anh Trần Quang Hải, tôi gặp một giấc mơ đang được gây dựng lại từ nhà xưởng. Câu chuyện với anh Hải, nhiều lần trở lại hai chữ “giữ lại”: Giữ nghề sau lần nhà máy phải đóng cửa; giữ nguyên liệu để chế biến; và giữ tên vùng đất trên sản phẩm khi hạt cà phê đến tay người uống. Anh Hải từng xuất cà phê nhân sang Đức, Nhật Bản, nhưng rồi cũng trải qua thua lỗ, nhà máy phải đóng cửa. Sau những năm sang Lào gây dựng lại nghề cũ, anh trở về sửa nhà xưởng. Kinh nghiệm ấy khiến anh mong muốn chế biến sâu để nâng giá trị cũng như sự ổn định cho hạt cà phê. “Tôi muốn gây dựng lại nhà máy, trước là khôi phục nghề của gia đình, sau giúp bà con giữ giá và giữ thương hiệu cà phê Khe Sanh” - anh Hải nói. Trong những dự định của anh Hải, cà phê mít (Liberica) có một vị trí rất riêng. Anh muốn phát triển loại cà phê này thành sản phẩm đặc sản, tạo một điểm nhận diện cho Khe Sanh bên cạnh cà phê chè (Arabica). Cà phê mít có cơ hội ở những thị trường cao cấp như Đài Loan (Trung Quốc), Trung Đông. Với nguyên liệu được tuyển chọn, chế biến đạt yêu cầu, cà phê nhân có thể bán gần 500.000 đồng/kg. Anh Hải muốn có một sản phẩm nổi bật để dẫn đường, như đầu tàu kéo những loại cà phê khác cùng đi. “Một người uống tìm đến vì cà phê mít đặc sản, có thể biết thêm cà phê chè, biết vùng trồng và câu chuyện Khe Sanh” – anh Hải chia sẻ. Theo anh, phần lớn cà phê Khe Sanh vẫn bán dưới dạng quả tươi, chỉ khoảng 20% được giữ lại chế biến tại địa phương. Nguyên liệu rời vùng trồng mang tiền về sớm, nhưng cũng đồng thời mang theo cơ hội tạo thêm giá trị ở những công đoạn phía sau. Nhưng một nhà máy muốn hoạt động bền vững cần nguyên liệu ổn định. Chất lượng phải được chăm từ vườn, từ cách thu hái, trước khi bước vào dây chuyền chế biến. Đó cũng là công việc chị Nguyễn Thị Hằng, Giám đốc Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh, đang theo đuổi cùng các hộ liên kết. Trên rẫy chị Hồ Thị Xanh ở thôn Trằm, những gốc Arabica được chăm dưới tán cây rừng. Tham gia hợp tác xã, người phụ nữ Bru - Vân Kiều giữ cây che bóng, chăm đất theo hướng hữu cơ, lựa quả chín khi thu hoạch. Theo chị Hằng, muốn bà con thay đổi cách làm phải có cam kết đầu ra. Hợp tác xã hướng dẫn kỹ thuật, thu mua sản phẩm đạt yêu cầu với giá cao hơn thị trường, từng bước tạo nguồn nguyên liệu tốt. Tuy vậy, chế biến sâu mới chiếm khoảng 20% hoạt động của đơn vị. Cà phê hòa tan của hợp tác xã tiêu thụ rất tốt, bước đầu đã tạo nên thương hiệu, nhưng khâu chiết xuất tinh cà phê vẫn phải cậy nhờ đối tác. “Phải ủy thác cho người ta, sau đó mang về pha trộn theo công thức của mình” - chị Hằng tâm sự. HƯƠNG VỊ HÒA BÌNH TỪ VÙNG ĐẤT HỒI SINH Theo kế hoạch dự kiến, từ ngày 24 đến 26/10/2026, Quảng Trị tổ chức chuỗi hoạt động “Theo dấu chân 100 năm Cà phê Khe Sanh”, trong khuôn khổ Lễ hội Vì Hòa bình. Đây là dịp nhìn lại một thế kỷ, quảng bá sản phẩm và mở hướng phát triển du lịch cà phê. Trước cột mốc ấy, tháng 11/2025, cà phê Arabica Khe Sanh được cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý, có thêm cơ sở pháp lý bảo vệ nguồn gốc và danh tiếng. Ông Nguyễn Văn Cư, Phó Chủ tịch UBND xã Khe Sanh, cho biết vùng địa lý được bảo hộ nằm trong phạm vi tương ứng địa bàn bốn xã Khe Sanh, Hướng Phùng, Tân Lập và A Dơi. Sản phẩm có hương cà phê tự nhiên pha hương hoa quả ngọt, gia vị; vị đắng nhẹ, chua thanh. Văn bằng ấy cần được nối với việc quản lý vùng trồng, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc. Với người chăm cây, giá trị thương hiệu phải thể hiện bằng đầu ra và thu nhập tương xứng. Cũng như lễ trăm năm, điều đáng chờ đợi là những kết nối còn lại sau sự kiện: Nông dân gặp cơ sở chế biến, sản phẩm gặp người mua, doanh nghiệp du lịch tìm được điểm đến. Hành trình mà Trường Sinh ấp ủ có thể bắt đầu từ sân bay Tà Cơn, qua những đồi cà phê, đến bản làng và dừng bên xưởng rang xay. Du khách nghe chuyện chiến tranh, rồi nhìn thấy cuộc sống được gây dựng bằng lao động trên chính vùng đất ấy. Để làm được, cần nơi đón khách, người dân được hướng dẫn làm dịch vụ, doanh nghiệp cùng tham gia và cộng đồng được hưởng lợi. Những dấu tích lịch sử cũng cần được gìn giữ, kể lại có căn cứ. Rời Khe Sanh, tôi nhớ sự hào hứng của Sinh mỗi khi nối câu chuyện cũ với một dự định mới. Một trăm năm trước, Poilane gieo hạt xuống đất đỏ. Hôm nay, những người như Sinh, anh Hải, chị Hằng đang tìm cách đưa hương vị ấy đi xa, mang theo câu chuyện về một vùng đất hồi sinh trong hòa bình. n 17-18/10/2026 www.tienphong.vn KÝ SỰ 10 MỘT THẾ KỶ SAU NGÀY BÉN RỄ TRÊN ĐẤT ĐỎ KHE SANH, CÂY CÀ PHÊ ĐANG ĐƯỢC GỬI GẮM MỘT GIẤC MƠ MỚI: GIỮ THÊM GIÁ TRỊ CHO NGƯỜI TRỒNG, ĐƯA DU KHÁCH ĐẾN VÙNG NGUYÊN LIỆU VÀ ĐỂ THẾ GIỚI BIẾT VÙNG ĐẤT TỪNG ĐI QUA CHIẾN TRANH BẰNG HƯƠNG VỊ CỦA HÒA BÌNH. Những cột điện gió nổi bật giữa những đồi cà phê giúp Khe Sanh đẹp như tranh vẽ Anh Hoàng Đức Trường Sinh (ngoài cùng bên phải) dìu ông Võ Văn Thương lên thăm mộ ông Boilane Chế biến sâu là mong muốn của nhiều người gắn bó với cà phê Khe Sanh 100 NĂM CÀ PHÊ KHE SANH KỲ CUỐI: Giấc mơ HOÀNG NAM “Câu chuyện của ông Boilane, “cha đẻ” của cây cà phê Khe Sanh có thể nói là đặc sắc và hiếm có. Nếu được khảo cứu, bảo tồn một cách trân trọng, câu chuyện ấy có thể giúp du khách cảm nhận sâu hơn ý nghĩa hòa bình giữa những đồi cà phê”. Anh HOÀNG ĐỨC TRƯỜNG SINH - Bí thư Chi bộ thôn ruộng, xã Khe Sanh TỪ NHỮNG ĐỒI CÀ PHÊ
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==