Sở dĩ tôi phải nhấn mạnh từ “nhân vật” ở đây bởi để Hà Nội trở thành một dấu ấn trong văn chương, người ta phải viết nhiều, viết khác, viết trở đi trở lại. Dấu vân tay của phố là cuốn sách thứ 10 (hoặc 11) của Quý viết về Hà Nội. Hà Nội giống như một vỉa quặng được anh tỉ mẩn, kiên nhẫn đào ra từng lớp một, và có vẻ như càng đào thì những thứ lấp lánh càng lộ ra. “CĂN CƯỚC” CỦA PHỐ Phố trong sách Nguyễn Trương Quý đều có mã nhận diện riêng, theo đúng kiểu của anh, một người làm khảo cứu, và viết văn. Từng góc phố, hàng cây, dấu tích, nhờ thế vừa có độ chính xác của sử liệu, vừa có câu chuyện, có sự hấp dẫn của văn chương. Tôi đồ rằng, nhiều người sống ở Hà Nội lâu năm chắc cũng không biết, tại sao Hàng Đào gọi là Hàng Đào, và cái tích Hàng Đào xích nhiễm có lai lịch ra sao, tương tự với Hàng Ngang áo xanh. Mà những chi tiết tương tự thì chi chít trong Dấu vân tay của phố (Nhã Nam và NXB Hà Nội). Trương Quý nhận diện mỗi con phố bằng màu sắc, bằng cây xanh, bằng linh vật, bằng tích sử, bằng cả những ánh sáng dịu dàng của ký ức văn hóa. Viết về Hà Nội không dễ, bởi như chính tác giả thừa nhận “khảo cứu lại quá khứ là một việc khó khăn, cũng như nơi chốn này tuy phong phú chuyện song lại không dễ viết khi đã có quá nhiều người làm việc đó”. Anh kể, ban đầu, bản thảo có tên là Hà Nội - Những cuộc điền dã, còn Dấu vân tay của phố là tên chương đầu tiên. Ý tưởng ấy bắt nguồn từ những biến đổi của Hà Nội qua các thời kỳ: địa giới hành chính nhiều lần được điều chỉnh, không gian đô thị mở rộng, các đơn vị hành chính chia tách, nhưng ranh giới văn hóa và cảnh quan văn hóa vẫn có sức sống bền bỉ. Người Hà Nội quen với những tên gọi như “Quân khu Nam Đồng”, “Quân khu Lý Nam Đế”, “Quân khu Chợ Mơ”, “Xóm liều Thanh Lương, Thanh Nhàn”, hay cách gọi “dân Hàng Đào, Hàng Gai, Hàng Khoai, Hàng Lược”... Mỗi tên gọi gắn với một không gian sống, những phong tục, nếp ăn, nếp ở riêng, từ đó định hình nên giá trị văn hóa và làm nảy sinh các tác phẩm văn chương, nghệ thuật. Mỗi khu vực nhờ đó, mang một căn cước, một đặc tính riêng, giống như những dấu vân tay không khi nào trùng lặp. “Tôi viết cuốn sách theo hướng một tiểu địa chí văn hóa, lần tìm lai lịch của từng ngôi nhà, con đường, qua đó tìm hiểu nếp sống và số phận những con người gắn bó với nơi ấy”, Trương Quý chia sẻ. CÓ NHỮNG NHÀ VĂN CẢ SỰ NGHIỆP CHỈ VIẾT VỀ MỘT VÙNG ĐẤT Là người đã theo dõi Nguyễn Trương Quý từ cuốn đầu tay Tự nhiên như người Hà Nội, TS. Trần Ngọc Hiếu cho rằng: “Ở giai đoạn đầu, anh nắm bắt đời sống thị dân đang vận động với cái nhìn bao dung, tránh rơi vào cái bẫy hoài cựu. Càng về sau, anh chuyển dịch rõ rệt sang vai trò người kể những vi lịch sử (hay còn gọi là lịch sử vi mô) về Hà Nội. Trong cuốn sách này, Hà Nội không đơn thuần là một không gian mà đã trở thành một nơi chốn”. Theo TS. Trần Ngọc Hiếu, nếu không gian là cách thức con người tổ chức các yếu tố vật chất và xã hội, ví dụ: Hồ Gươm, tượng đài, phố đi bộ cuối tuần, thì nơi chốn thường gắn liền với trải nghiệm sống, ký ức và những ấn tượng hằn sâu trong tâm trí con người. Một thành phố nuôi dưỡng tình yêu là bởi nó vừa thân thuộc nhưng lại luôn ẩn chứa những bí mật cần khám phá. Giống như nhà văn Mạc Ngôn cả đời chỉ quanh quẩn viết về làng Cao Mật, Nguyễn Trương Quý ngoài đời rất thích xê dịch nhưng trong văn chương, anh hầu như không bước ra khỏi thành phố Hà Nội. Trong chân dung phố của Nguyễn Trương Quý, Hà Nội vừa có màu nâu đất đỏ và màu xanh lục dưới ánh nắng nhiệt đới của các họa sĩ trường Mỹ thuật Đông Dương, vừa có màu nâu, gụ mộc mạc của những phố Hàng Nâu, Hàng Vải, lại chen lẫn màu xám, đen, xanh công nhân, xanh bộ đội, xanh cỏ úa của thời bao cấp. Mỗi một bảng màu đi kèm ấy đều xuất hiện dưới dạng những câu chuyện khảo cứu công phu dẫn dắt người đọc đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, hóa ra, Hà Nội còn những góc, những chuyện thú vị như thế, lại ít được biết đến như thế. Nguyễn Trương Quý sinh ra và sống tại Hà Nội, ngoài viết văn, anh còn vẽ. Ảnh bìa của cuốn Dấu vân tay của phố là tranh của anh. “Cuốn sách là kết quả của nhiều năm tìm hiểu và suy tư về khung cảnh Hà Nội, ghi lại bằng câu chữ trên máy tính lẫn những ký họa trong sổ tay. Những ký họa được dùng trong sách là kết quả của quá trình điền dã ấy”. n 17-18/10/2026 www.tienphong.vn 11 VĂN HÓA NẾU COI HÀ NỘI NHƯ MỘT NHÂN VẬT THÌ CÓ LẼ VỚI MỖI NHÀ VĂN, HÀ NỘI LẠI HIỆN RA VỚI KIỂU NHÂN VẬT KHÁC NHAU. CHƯA NÓI ĐẾN THỜI TRUNG, CẬN ĐẠI, CHỈ KỂ TỪ GIAI ĐOẠN 19301945 TRỞ LẠI ĐÂY, THÌ HÀ NỘI CỦA VŨ BẰNG KHÔNG GIỐNG VỚI HÀ NỘI CỦA THẠCH LAM, KHÁC XA HÀ NỘI CỦA TÔ HOÀI... VỚI MỖI THẾ HỆ NHÀ VĂN, NGƯỜI TA LẠI CÓ MỘT HÀ NỘI CỦA RIÊNG MÌNH. NGUYỄN TRƯƠNG QUÝ CÓ LẼ LÀ NGƯỜI TRẺ NHẤT, BỀN BỈ NHẤT TRONG CẢ THẾ HỆ 7X CỦA ANH, ĐANG VIẾT VỀ HÀ NỘI NHƯ THỂ MỘT NHÂN VẬT, MỘT THỰC THỂ SỐNG. Tác giả Nguyễn Trương Quý trong một buổi giao lưu ra mắt Dấu vân tay của phố Những độc giả nhỏ tuổi tìm hiểu Dấu vân tay của phố Andy Soloman, vốn là một nhà báo đã gắn bó với Hà Nội hơn 30 năm, thích thú với những câu chuyện khảo cứu về Hà Nội “Mới đây, tôi dẫn Bart Higgins, một nhà phát triển của Google đến từ New York, đi bộ qua phố cổ. Điều khiến vị khách người Mỹ đặc biệt ấn tượng là năng lượng sống và khả năng thích ứng linh hoạt của người dân nơi đây. Hà Nội có sức hấp dẫn từ chính đời sống đang diễn ra mỗi ngày, từ cách con người xoay xở và thích nghi với những đổi thay”. Nhà văn NGUYỄN TRƯƠNG QUÝ NGUYỄN TRƯƠNG QUÝ CỦA HÀ NỘI HẠNH ĐỖ MỘT
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==