10 n Thứ Tư n Ngày 30/9/2026 ĐỜI SỐNG “MA TRẬN” TRÊN NHỮNG CÁNH ĐỒNG, BÃI BỒI Trên những cánh đồng xã Trường Ninh, hàng trăm con cò giả làm mồi nhử, hàng trăm mét lưới tàng hình chờ chim bay tới. Nếu không có sự phối hợp giữa Công an xã Trường Ninh và Trạm Kiểm lâm Long Đại tổ chức tuần tra, kiểm soát, tháo gỡ thì không thể hình dung nổi bao nhiêu chim trời bị bắt trái phép. Tại xã Quảng Trạch, Công an xã đã tổ chức rà soát đồng ruộng, bãi bồi khi tình trạng bẫy chim trái phép tái diễn. Những bãi cò giả, lưới tàng hình, hay keo dính đã được lực lượng chức năng kịp thời tháo dỡ, thu gom, tiêu hủy dụng cụ và giải cứu những cá thể chim còn sống bị mắc bẫy. Các loại bẫy được đặt ở nơi chim tìm đến trú ngụ, kiếm ăn. Một vài chiếc cọc, tấm lưới hay hình chim mồi có thể không gây chú ý trên cánh đồng rộng, nhưng đủ biến một khoảng ruộng thành điểm săn bắt. Sau mỗi lần tháo gỡ, lực lượng chức năng vẫn phải tiếp tục kiểm tra vì bẫy có thể được dựng lại ở vị trí khác. Ở xã Triệu Phong, nơi có đồng ruộng và bãi bồi ven sông Thạch Hãn, mùa mưa cũng là lúc nhiều loài chim tìm về. Theo Công an xã Triệu Phong, một số người lợi dụng thời điểm này sử dụng lưới, keo dính, chim mồi và cả thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim. Công an xã đã thu giữ và tiêu hủy công cụ bẫy bắt. Những con chim còn sống được gỡ khỏi bẫy, thả về tự nhiên. GỠ LƯỚI, XỬ LÝ NGƯỜI ĐẶT BẪY Theo đó, trong lúc tuần tra bãi đất trống ở thôn Thâm Khê, Công an xã Mỹ Thủy phát hiện ông H.T.B. (SN 1988, trú tại phường Phong Phú, TP. Huế) sử dụng lưới giăng, thường gọi là “lưới tàng hình”, để bắt chim hoang dã, chim di cư. Tổ công tác thu giữ 11 con chim dẽ giun, thường gọi là chim dạt, cùng các tang vật liên quan. Ngày 14/9, sau khi xác minh, Công an xã Mỹ Thủy ra quyết định phạt ông H.T.B. 3 triệu đồng về hành vi “săn, bắt động vật rừng trái quy định của pháp luật”. Mười một con chim sau đó được công an phối hợp kiểm lâm thả về môi trường tự nhiên. Từ cò giả, bẫy keo đến “lưới tàng hình”, dụng cụ săn bắt có thể khác nhau, nhưng đều nhắm vào những nơi chim di cư thường đáp xuống. Vì thế, công việc của công an xã không dừng ở thu lưới, phá bẫy. Lực lượng chức năng còn phải xác minh người đặt bẫy, xử lý vi phạm và vận động người dân báo tin khi phát hiện hoạt động săn bắt, mua bán chim hoang dã trái phép. Và các cuộc tuần tra phải trở lại sau khi chiếc lưới đầu tiên đã được tháo xuống. HOÀNG NAM Tấn công “ma trận” bẫy chim trên những cánh đồng Để bảo vệ chim trời, công an nhiều xã ở Quảng Trị phối hợp với kiểm lâm liên tiếp ra đồng tháo bẫy, cứu chim hoang dã và xử lý người vi phạm. Trao đổi với phóng viên Tiền Phong về cách gọi “giá long môn”, TS ngôn ngữ Nguyễn Hoài Thu cho rằng từ này có cơ sở để tồn tại trong ngôn ngữ kỹ thuật. Tuy nhiên chuyên gia nhận định việc gọi dễ hiểu hơn trên báo chí cũng là điều hợp lý. ĐÚNG NHƯNG KHÓ HIỂU Trước hết, “giá long môn” không phải là cái tên mới. Thuật ngữ này đã xuất hiện trong quy chuẩn về biển chỉ dẫn trên đường cao tốc ban hành năm 2015. Tại mục 3.17 QCVN 41:2024/BGTVT, nó được định nghĩa theo đặc điểm kết cấu: bắc ngang qua đường, nằm trên phần đường xe chạy. Mục tiếp theo phân biệt với “cột cần vươn”. Như vậy, tên gọi đang nằm trong một hệ thống phân loại kỹ thuật. Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Hoài Thu, nếu sử dụng từ này cho đại chúng, cách diễn đạt “khung treo biển báo bắc ngang đường” sẽ dễ hình dung hơn. “Nếu trên mặt báo, lần đầu có thể viết ‘khung treo biển báo bắc ngang đường, trong kỹ thuật gọi là giá long môn’, những lần sau rút gọn theo ngữ cảnh. Không cần buộc người đọc học xong thuật ngữ mới hiểu được sự việc”, TS Hoài Thu kiến nghị. Về lịch sử tiếng Việt, có nhiều trường hợp tương tự ở việc lựa chọn giữa tên chuyên môn, từ vay mượn và cách nói thông thường. Trong cuốn Danh từ khoa học của GS Hoàng Xuân Hãn, xuất bản năm 1942, ông đã cân nhắc những trường hợp cụ thể: Phương trình thức được rút thành phương trình để tiện ghép đôi và tạo ra các thuật ngữ phái sinh; phản xạ được lựa chọn để dùng rộng trong nhiều ngành, phản chiếu gắn với ánh sáng. Với hydrogène, GS Hoàng Xuân Hãn chủ trương dùng dạng phiên âm trong khoa học, đồng thời chấp nhận “khinh khí” trong lời nói thông thường. Ngoài ra, bậc thầy ngôn ngữ học này nhấn mạnh: “Trừ ra những tiếng chỉ những nghĩa thực là chuyên môn thì không kể, còn những ý có dính dáng với những điều thường thức thì ắt phải làm sao cho danh từ có thể dùng lẫn vào trong câu nói thường mà không chối tai. Sự chối tai đây là thuộc về âm điệu chớ không phải về nghĩa”. Như vậy, nếu chiếu theo tiêu chuẩn của GS Hoàng Xuân Hãn, việc một từ “đã dùng trong chuyên ngành” chưa đủ để chứng minh nó thuận tiện với mọi độc giả. Ngược lại, việc một hoặc một vài người đọc “chưa nghe bao giờ” cũng chưa đủ để kết luận từ ấy vô lý. Ở đây, tính chính xác chuyên môn và khả năng tiếp nhận của công chúng cần được xem xét đồng thời. TỪ MỚI CẦN CÓ THỜI GIAN THÍCH NGHI Trước đó, trên báo chí xuất hiện từ “trạc thải” cũng nhiều lần gây thắc mắc với bạn đọc. Nhiều người nói họ không hiểu trạc thải là gì. Một số người lại cho rằng, tại sao không dùng từ đồng nghĩa “phế thải xây dựng” vì từ này phổ biến hơn, ai ai cũng biết? Giải đáp những thắc mắc này, TS Nguyễn Hoài Thu nghiêng về lựa chọn dùng “phế thải xây dựng” trong những bản tin hướng tới đông đảo bạn đọc. Nếu giữ trạc thải, người viết nên giải nghĩa ngay lần đầu. Khi có dữ liệu hiện trường, người viết còn có thể gọi cụ thể gạch vỡ, bê tông vụn, vữa hay đất đá, giúp độc giả hình dung chính xác những gì bị đổ bỏ. “Phóng viên theo dõi xây dựng, môi trường hoặc giao thông có thể tiếp xúc thường xuyên với một cách gọi và dần cảm thấy nó hiển nhiên. Nhưng độc giả lần đầu gặp từ ấy vẫn cần được giải thích. Sự quen tai trong một nhóm người chưa bảo đảm khả năng thông hiểu trên phạm vi rộng”, chuyên gia nêu. Theo TS Hoài Thu, một từ ngữ mới hoặc một thuật ngữ chuyên ngành muốn đi vào đời sống đều cần thời gian để người sử dụng làm quen. Ban đầu, người nghe có thể thấy lạ, phải hỏi nghĩa hoặc cần một ví dụ cụ thể. Qua những lần gặp lại trong ngữ cảnh rõ ràng, họ dần hiểu và biết cách dùng. Tuy nhiên, thời gian không tự bảo đảm rằng mọi tên gọi đều sẽ được chấp nhận. Một từ có dễ phổ biến hay không còn phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng, độ rõ nghĩa và sự thuận tiện trong giao tiếp. HẠ ĐAN Một vụ xe ben quên hạ thùng, tông vào khung treo biển báo đã kéo theo tranh luận về thuật ngữ “giá long môn”. Người bảo vệ thuật ngữ kỹ thuật, người đề nghị gọi đơn giản là “cổng biển báo”. Từ cuộc tranh luận ấy, nhìn lại chuyện dùng chữ xưa nay mới thấy việc chọn một cái tên vừa đúng, vừa dễ hiểu chưa bao giờ đơn giản. Lực lượng công an tháo gỡ những con cò giả trên đồng ruộng Sao cứ phải dùng từ đánh đố dân? Giá long môn là khung kết cấu bắc ngang phía trên phần đường xe chạy, dùng để lắp biển báo và các thiết bị giao thông Trạc thải là cách gọi phế thải xây dựng như gạch vỡ, bê tông vụn, vữa và đất đá phát sinh khi xây, sửa hoặc phá dỡ công trình Theo TS ngôn ngữ Nguyễn Hoài Thu, điều đáng bàn ở đây là cách đưa thuật ngữ đến công chúng. Một từ đã có trong quy chuẩn vẫn cần được giải thích khi xuất hiện trước những người không làm chuyên môn. Hai cảnh sát giao thông cứu người đột quỵ Ngày 29/9, Công an TP Huế cho biết, Giám đốc Công an thành phố đã chỉ đạo xem xét tặng giấy khen cho hai cán bộ CSGT vì kịp thời hỗ trợ đưa người có biểu hiện đột quỵ đến bệnh viện cấp cứu. Trước đó, Trung tá Nguyễn Thanh Hải và Trung tá Phạm Đắc Tài - cán bộ Đội CSGT đường bộ số 2 thuộc Phòng CSGT Công an TP Huế, đang làm nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát trên tuyến đường Lý Thái Tổ (phường Hương An) thì nhận được đề nghị hỗ trợ từ người dân. Thời điểm này, một người có biểu hiện đột quỵ cần được đưa đến Bệnh viện Trung ương Huế cấp cứu khẩn cấp. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, hai cán bộ CSGT đã nhanh chóng hỗ trợ đưa người bệnh đến bệnh viện an toàn, kịp thời. Theo Công an TP Huế, việc hỗ trợ cấp cứu nhanh chóng đã góp phần hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của người bệnh. NGỌC VĂN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==