7 n Thứ Ba n Ngày 29/9/2026 KHOA GIÁO NHÂN TẠO CÓ BẰNG NHƯNG KHÔNG LÀM ĐƯỢC VIỆC Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân cho rằng, chất lượng đầu ra cần được nhìn từ khả năng làm việc thực tế của người tốt nghiệp. Theo ông, tình trạng có bằng cấp nhưng không làm được việc đòi hỏi phải siết khâu đánh giá, đặc biệt trong giáo dục nghề nghiệp. Theo ông, quy chế đào tạo mới yêu cầu người học giáo dục nghề nghiệp trải qua thực tập, thực hành và sát hạch kỹ năng trước khi tốt nghiệp. Việc đánh giá dựa trên bài thi thực hành; người sử dụng lao động chiếm tối thiểu 50% thành viên hội đồng đánh giá kỹ năng tốt nghiệp. Quá trình sát hạch có sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước và được số hóa để lưu trữ, kiểm soát chất lượng. Với giáo dục đại học, ông Quân nêu ba nhóm năng lực cần chú trọng: ngoại ngữ, năng lực số và năng lực thực hành. Theo ông, năng lực số không chỉ dành cho sinh viên ngành công nghệ. Các trường cần xác định người học ở từng ngành phải đạt mức độ nào để có thể tham gia công việc trong môi trường ngày càng ứng dụng nhiều công nghệ. Ông Quân cũng đặt câu hỏi về cách đánh giá thực tập. Nếu kết quả chủ yếu thể hiện qua một bản báo cáo hoặc luận văn, nhà trường khó chỉ ra sinh viên thực sự làm được gì. Theo ông, doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào đào tạo: đưa quy trình công nghệ, thiết bị vào quá trình học, cùng trường mở khoa hoặc trung tâm đào tạo, kể cả đặt địa điểm học tại doanh nghiệp. NHIỀU GIẢI PHÁP THÁO GỠ Ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học - Bộ GD&ĐT, nêu nghịch lý: trường vẫn tuyển sinh và đào tạo mỗi năm, nhưng doanh nghiệp vẫn thiếu người, vẫn có ý kiến về chất lượng nhân lực. Ông đề nghị các bên xác định điểm nghẽn cụ thể để tháo gỡ, từ dự báo nhu cầu theo ngành nghề đến cập nhật chương trình, chuẩn đầu ra và điều kiện thực hành. Theo ông Thảo, việc kết nối cần trả lời những câu hỏi sát thực tế: doanh nghiệp cần tuyển vị trí nào, yêu cầu kỹ năng ra sao và nhà trường lấy thông tin đó từ đâu? Bài toán càng cấp thiết khi Bộ GD&ĐT đang triển khai các đề án đào tạo nhân lực chất lượng cao trong những lĩnh vực như STEM, năng lượng hạt nhân, vi mạch - bán dẫn và công nghệ thông tin. Một khoảng cách về ưu tiên kỹ năng được thể hiện trong báo cáo do ông Hirohide Uchiyama, Giám đốc Marketing Navigos Group, trình bày. Theo khảo sát của đơn vị này, 39% nhà tuyển dụng được hỏi chọn khả năng thích ứng, linh hoạt là kỹ năng tìm kiếm ở nhân sự mới; 34% chọn kỹ năng giải quyết vấn đề. Trong khi đó, người tìm việc ưu tiên học năng lực sử dụng công nghệ (38%) và kiến thức về AI, dữ liệu lớn (33%). Riêng tinh thần tìm tòi, học tập suốt đời được 24% nhà tuyển dụng lựa chọn, nhưng chỉ 8% người tìm việc ưu tiên bồi dưỡng. Các tỷ lệ trên phản ánh lựa chọn của những người tham gia khảo sát, không đồng nghĩa từng ấy người lao động đang thiếu kỹ năng, song dữ liệu cho thấy nhà trường cần quan tâm cả khả năng thích ứng, giải quyết vấn đề bên cạnh việc cập nhật công nghệ mới. Khảo sát cũng ghi nhận 30,8% nhà tuyển dụng tham gia có kế hoạch ưu tiên tuyển người mới tốt nghiệp trong năm 2026. Tuy vậy, 48,8% doanh nghiệp được hỏi cho biết chưa tổ chức đào tạo kỹ năng AI cho nhân sự. Ở phía người tìm việc, 78,5% mong được doanh nghiệp hỗ trợ cập nhật công nghệ và 69,9% mong có cơ hội học thêm hoặc chuyển đổi kỹ năng. Từ góc nhìn cơ sở đào tạo, PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, cho rằng, sinh viên cần được tiếp cận những “bài toán thật” của doanh nghiệp ngay khi còn học. Bà dẫn ví dụ 100 doanh nghiệp tiếp nhận 2.000 sinh viên của trường tham gia các đề án. Theo bà, môi trường làm việc thực tế đặt ra những tình huống mà bài tập mô phỏng khó tái hiện đầy đủ. Bà Diệu đề xuất xây dựng nền tảng để doanh nghiệp đưa ra vấn đề cần giải quyết; giảng viên và sinh viên các trường có thể sử dụng những đề bài ấy trong học tập, nghiên cứu. Như vậy, hợp tác sẽ có nội dung cụ thể hơn việc giới thiệu vị trí thực tập hoặc tuyển dụng sau tốt nghiệp. NG.DŨNG Tìm điểm nghẽn để tháo gỡ Sinh viên tham gia ứng tuyển việc làm tại các công ty ẢNH: NG.DŨNG Các trường hằng năm vẫn tuyển sinh, đào tạo, trong khi doanh nghiệp tiếp tục phản ánh thiếu nhân lực phù hợp. Tại Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026 ở TPHCM ngày 28/9, lãnh đạo Bộ GD&ĐT cùng đại diện trường, doanh nghiệp đặt vấn đề: Phải dự báo nhu cầu, tổ chức thực hành và đánh giá người học thế nào để tấm bằng phản ánh đúng năng lực làm việc? cần hai bên cùng bàn để chương trình hợp tác có thể triển khai. TỪ ĐẶT HÀNG ĐẾN DỰ ÁN TRONG TRƯỜNG Tại Diễn đàn, một số cơ sở đào tạo nêu hướng hợp tác cụ thể với doanh nghiệp công nghệ. Đại diện Trường Đại học Giao thông vận tải đề xuất phối hợp với 365 Group xây dựng phòng thí nghiệm nghiên cứu xe tự hành, để sinh viên kỹ thuật ô tô và cơ điện tử được tiếp cận phương tiện, thiết bị thực tế. Đại diện Đại học Huế cũng nêu khả năng kết nối các dự án phương tiện điện, tự hành với đào tạo và nhu cầu địa phương. Các đề xuất này mới là bước khởi đầu. Để trở thành hoạt động đào tạo, nhà trường và doanh nghiệp còn phải thống nhất ai cung cấp thiết bị, ai hướng dẫn sinh viên, kết quả dự án được đánh giá ra sao và được tính vào chương trình học thế nào. Nếu không trả lời được những câu hỏi đó, một phòng thí nghiệm hoặc thỏa thuận hợp tác khó tự nó rút ngắn khoảng cách kỹ năng. Vì vậy, bài toán đại học thời AI đi xa hơn việc mở thêm môn học về công nghệ. Doanh nghiệp cần nói rõ công việc và năng lực họ cần. Nhà trường phải chuyển yêu cầu ấy thành trải nghiệm học tập có người hướng dẫn, có sản phẩm và cách đánh giá cụ thể. Khi sinh viên được thử sức với công việc thật ngay trong quá trình học, khoảng cách từ giảng đường đến nơi làm việc mới có cơ hội thu hẹp. Phát biểu chỉ đạo và gỡ nút thắt về cơ chế, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân khẳng định khung pháp lý hiện hành đã mở ra nhiều hành lang thông thoáng để các trường và doanh nghiệp chủ động liên kết. Theo quy chế đào tạo đại học hiện nay, các trường hoàn toàn có quyền cấu trúc chương trình theo các module đào tạo, cho phép sinh viên tích lũy tín chỉ thông qua dự án hợp tác với doanh nghiệp. Một dự án nghiên cứu hoặc vận hành thực nghiệm kéo dài từ 6-7 tháng hoàn toàn có thể được thẩm định để công nhận tương đương 15-30 tín chỉ, thậm chí thay thế cả một học kỳ chính khóa. Về đề xuất đưa các mô hình công nghệ cao như xe tự hành, thiết bị bay không người lái (drone) vào trường học, đại diện Bộ GD&ĐT ủng hộ việc thiết lập các mô hình thử nghiệm (sandbox) trong phạm vi khuôn viên các trường đại học. Nếu như cấp phép bay tầm cao đối với drone thuộc thẩm quyền của Bộ Quốc phòng và đang được xúc tiến cơ chế sandbox, thì các phương tiện tự hành mặt đất hoạt động trong khuôn viên nội bộ hoàn toàn có thể sớm triển khai thông qua hợp đồng liên kết chặt chẽ giữa trường và doanh nghiệp. NGUYỄN DŨNG viên ra trường phải có kinh nghiệm và chỉ giao các em việc phụ, thiếu người chỉ dẫn và đặc biệt là không nói rõ mình cần năng lực nào. Đặt hàng đào tạo đòi hỏi doanh nghiệp dành thời gian của chuyên gia, chia sẻ bài toán hoặc tạo điều kiện thực hành. Đổi lại, nhà trường phải chuyển những yêu cầu ấy thành chương trình và cách đánh giá phù hợp. Việc để người sử dụng lao động tham gia đánh giá kỹ năng tốt nghiệp trong giáo dục nghề nghiệp là một trong những giải pháp nhằm đưa yêu cầu công việc vào khâu xác nhận năng lực. Với đại học, mỗi ngành có cách thực hiện khác nhau nhưng thước đo cuối cùng vẫn cần cụ thể: sinh viên đã làm được việc gì và có thể chứng minh điều đó ra sao. Một biên bản hợp tác chỉ có giá trị nếu đến ngày ra trường, hành trang của sinh viên mang theo phải nhiều hơn một tấm bằng và tờ giấy xác nhận thực tập. Đó là kinh nghiệm giải quyết vấn đề trong thực tế, khả năng trình bày rõ phần những việc mình đã làm… NG.D Khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp còn xuất hiện ở hoạt động nghiên cứu. Đại diện Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (KH-CNTT) - Bộ GD&ĐT cho biết, khối đại học đóng góp 21.014 trong tổng số 25.132 công bố Scopus của cả nước năm 2025, tương đương 83,6%. Tuy nhiên, số liệu được tham luận dẫn ra cho thấy chỉ 9% kết quả nghiên cứu được khai thác thương mại. Từ khảo sát 93 cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, Cục KH-CNTT cũng cho biết, 22% giảng viên lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ có thời gian làm việc tại doanh nghiệp; 37% cơ sở có học bổng hoặc phòng thí nghiệm do doanh nghiệp tài trợ. Đại diện Cục KH-CNTT nhận định, nhiều hoạt động liên kết vẫn dừng ở ký biên bản ghi nhớ hoặc tiếp nhận thực tập, chưa tạo ra kết quả đầu ra có thể đo lường. Từ đó, Đại diện Cục KHCNTT đề xuất cơ quan quản lý, địa phương công bố bài toán đặt hàng; nhà trường và doanh nghiệp cùng đầu tư, triển khai và chia sẻ kết quả. Nhiều công bố nghiên cứu, ít kết quả được thương mại hóa Sẽ công bố tỷ lệ sinh viên có việc làm thực chất sau tốt nghiệp Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân lưu ý các trường đại học cần kiên quyết đoạn tuyệt với tư duy chạy theo quy mô diện tích sàn hay số lượng tuyển sinh cơ học. Thời gian tới, Bộ GD&ĐT sẽ phối hợp cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để rà soát, công bố chính xác tỷ lệ sinh viên có việc làm thực chất sau tốt nghiệp. Song song đó, chuẩn đầu ra ngoại ngữ (đặc biệt là tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai) sẽ được siết chặt để đảm bảo sinh viên Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh trong thị trường lao động toàn cầu.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==