10 n Thứ Ba n Ngày 29/9/2026 HƠN MỘT PHẦN BA DIỆN TÍCH ĐẤT BỊ THOÁI HÓA Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam không phải quốc gia có sa mạc theo nghĩa truyền thống. Tuy nhiên, nước ta đang chịu ảnh hưởng đáng kể của các quá trình thoái hóa đất, khô hạn, hoang hóa đất và sa mạc hóa cục bộ. Số liệu điều tra được công bố năm 2021 tại Quyết định 1432/ QĐ-BTNMT cho thấy, tổng diện tích đất bị thoái hóa của Việt Nam lên tới 11,838 triệu ha, tương đương khoảng 35,7% diện tích tự nhiên cả nước, trên tổng diện tích tự nhiên 33,124 triệu ha. Trong số này, khoảng 1,207 triệu ha đất bị thoái hóa nặng, khoảng 3,787 triệu ha thoái hóa trung bình và 6,844 triệu ha thoái hóa nhẹ. Thực trạng này phản ánh sức ép ngày càng lớn từ xói mòn, rửa trôi, suy giảm độ phì nhiêu, khô hạn, mặn hóa và suy thoái hệ sinh thái. Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, đáng chú ý, khu vực trung du và miền núi phía Bắc là vùng có diện tích đất bị thoái hóa lớn nhất cả nước, với khoảng 4,418 triệu ha, trong đó có tới 619.000 ha bị thoái hóa nặng. Thực trạng này, theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, gắn với nhiều yếu tố như địa hình dốc, xói mòn mạnh, canh tác nương rẫy, suy giảm độ che phủ thực vật trong quá khứ và tác động của mưa cực đoan. Đây cũng là vùng trọng điểm cần được ưu tiên trong Chương trình hành động quốc gia chống sa mạc hóa giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Nếu Trung du và miền núi phía Bắc đứng đầu về diện tích đất bị thoái hóa, thì Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung lại là điểm nóng về khô hạn và thoái hóa đất. Khu vực này có khoảng 3,507 triệu ha đất bị thoái hóa, trong đó 456.000 ha bị thoái hóa nặng. Đây là nơi chịu tác động đồng thời của hạn hán, cát bay, cát chảy, xâm nhập mặn và suy thoái đất ven biển. Vì vậy, Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung thường được xem là khu vực có nguy cơ sa mạc hóa cao nhất Việt Nam. Tại Tây Nguyên, khoảng 1,8 triệu ha đất bị thoái hóa, trong đó 115.000 ha bị thoái hóa nặng, liên quan thâm canh cây công nghiệp dài ngày, suy giảm chất lượng đất, thiếu nước trong mùa khô và tác động của biến đổi khí hậu. Trong khi đó, Đồng bằng sông Cửu Long đang xuất hiện một xu hướng suy thoái mới. Diện tích đất bị thoái hóa tại khu vực này khoảng 473.000 ha, thấp hơn nhiều so với các vùng khác, nhưng nguyên nhân lại gắn với những vấn đề ngày càng đáng lo ngại như xâm nhập mặn, suy giảm nguồn nước, sụt lún đất và biến đổi khí hậu. NGĂN CHẶN SA MẠC HÓA KHÔNG CHỈ DỰA VÀO CHÍNH SÁCH Theo lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, suy thoái đất không thể được giải quyết chỉ bằng những văn bản chính sách hoặc các giải pháp kỹ thuật đơn thuần. Đây phải là một cuộc chiến trường kỳ tại thực địa, đòi hỏi sự chung tay của các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và mỗi người dân. Trước hết, cần cụ thể hóa các mục tiêu thành hành động thực tế tại địa phương. Một trong những nhiệm vụ được đặt ra là đẩy nhanh điều tra, lập bản đồ phân vùng nguy cơ sa mạc hóa, đồng thời lồng ghép mục tiêu chống suy thoái đất vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương. Cùng với đó là áp dụng các mô hình giải pháp dựa vào thiên nhiên. Trọng tâm là phục hồi rừng tự nhiên, rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ ven biển; đồng thời đẩy mạnh nông lâm kết hợp, nông nghiệp tuần hoàn và phát thải thấp. Một hướng đi quan trọng khác là xây dựng nền quản trị dựa trên khoa học công nghệ và dữ liệu số. Công nghệ viễn thám, GIS và trí tuệ nhân tạo (AI) được định hướng ứng dụng trong giám sát, theo dõi tài nguyên đất, tài nguyên rừng, đồng thời nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm hạn hán và xâm nhập mặn. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cũng đề xuất thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác công - tư (PPP). Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách, còn doanh nghiệp là động lực về công nghệ và nguồn lực, cùng tạo dựng một hệ sinh thái hợp tác bền vững. TUỆ MINH Các hệ sinh thái carbon xanh dương như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và bãi triều ven biển có vai trò quan trọng đối với giảm nhẹ và thích ứng biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ bờ biển và phát triển sinh kế bền vững. Nhằm bảo vệ hệ sinh thái quan trọng này, Nhóm công tác triển khai Chương trình Đối tác Hành động carbon xanh dương tại Việt Nam, gồm cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế và các bên liên quan đang xây dựng Lộ trình hành động quốc gia về carbon xanh dương giai đoạn 20262030. Lộ trình đề xuất 6 nhóm hành động ưu tiên, gồm: chính sách và quản trị; bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái; tài chính và đầu tư; khoa học, dữ liệu và hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV); khu vực tư nhân và sinh kế bền vững; nâng cao năng lực và truyền thông. Theo Nhóm công tác, trước mắt, trong giai đoạn 20262027 sẽ xây dựng các nền tảng cần thiết về thể chế, dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và danh mục phân loại xanh dương để tạo điều kiện cho triển khai và huy động nguồn lực. Tầm nhìn đến năm 2030 hướng tới quản lý thống nhất các hệ sinh thái carbon xanh dương, từng bước tích hợp vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và các mục tiêu quốc gia về biến đổi khí hậu, đồng thời hỗ trợ sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển. Theo TS Vũ Đức Đam Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Dự thảo Lộ trình hành động quốc gia sẽ giúp xác định các ưu tiên và tạo cơ sở để chuyển những ưu tiên đó thành các chương trình, dự án cụ thể, đồng thời kết nối các dự án với nguồn lực và các đối tác phù hợp, trên cơ sở các ưu tiên phát triển do Việt Nam xác định. Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam, chia sẻ, lộ trình hành động cần trở thành khung định hướng quốc gia, bảo đảm các nguồn đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật gắn kết với những ưu tiên do Việt Nam xác định. Bên cạnh việc đề xuất lộ trình, Nhóm công tác đã tiến hành phiên đối thoại giữa các cơ quan quản lý, đối tác phát triển, định chế tài chính và khu vực tư nhân về huy động đầu tư cho carbon xanh dương, trong đó trao đổi về những điều kiện cần thiết để các sáng kiến carbon xanh dương có thể từng bước chuyển hóa thành các dự án có khả năng thu hút đầu tư, bao gồm khung chính sách, dữ liệu, tiêu chuẩn, năng lực chuẩn bị dự án và các cơ chế tài chính phù hợp. Dự kiến Dự thảo Lộ trình sẽ tiếp tục được hoàn thiện trước khi trình lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét và ban hành. Song song với đó, Nhóm công tác sẽ tiếp tục phối hợp với các đối tác để hiện thực hóa các ưu tiên hành động, chuyển hóa các nội dung của Lộ trình thành cơ hội đầu tư cụ thể và có khả năng nhân rộng. T.M Không có những sa mạc theo nghĩa truyền thống như ở châu Phi hay Trung Á, nhưng Việt Nam đang chịu tác động ngày càng rõ của thoái hóa đất, khô hạn, hoang hóa và sa mạc hóa cục bộ. Đáng chú ý, vùng có diện tích đất bị thoái hóa lớn nhất cả nước lại là trung du và miền núi phía Bắc, với hơn 4,4 triệu ha. Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam vừa đề xuất sáu nhóm hành động ưu tiên trong Dự thảo Lộ trình hành động quốc gia về carbon xanh dương giai đoạn 20262030, nhằm bảo vệ hệ sinh thái biển và ven biển. Tình trạng khô hạn thường xuyên xảy ra gây thoái hóa đất nghiêm trọng. Trong ảnh là khô hạn xảy ra tại tỉnh Nghệ An vào năm 2024 ẢNH: NGỌC TÚ Rừng ngập mặn tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Tiền Hải thuộc tỉnh Thái Bình (cũ), nay là Hưng Yên Thoái hóa đất kéo theo suy giảm năng suất, gia tăng hạn hán, đe dọa các hệ sinh thái và tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Xây dựng lộ trình hành động về carbon xanh dương Chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước do El Nino Trước tình trạng siêu El Nino đang diễn ra, Văn phòng Chính phủ vừa có công văn truyền đạt yêu cầu của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng về việc chủ động ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Nino. Theo đó, các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu theo dõi, cập nhật tình hình thời tiết, thiên tai, chủ động triển khai giải pháp ứng phó với El Nino. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao tăng cường dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; xây dựng, công bố kịch bản điều hòa, phân phối nguồn nước tại các lưu vực sông, đặc biệt ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, đồng thời theo dõi chặt nguồn nước, xây dựng phương án vận hành linh hoạt hồ chứa, chủ động tích nước sớm tại những khu vực có nguy cơ hạn hán, thiếu nước. Bộ Xây dựng được yêu cầu xây dựng phương án cấp nước an toàn, tính đến kịch bản bất lợi nhất do El Nino, đồng thời giảm thất thoát nước sạch và chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng cho các đô thị lớn. Bộ Công Thương chủ động phương án sử dụng năng lượng, ứng phó nguy cơ thiếu nước về các hồ thủy điện trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Các địa phương được yêu cầu điều chỉnh cơ cấu cây trồng, lịch thời vụ, vận hành linh hoạt hồ chứa và ưu tiên nguồn nước cho sinh hoạt, cây trồng có giá trị cao khi xảy ra thiếu nước nghiêm trọng. TUỆ MINH Nơi sa mạc hóa nhiều nhất Việt Nam
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==