Lấy phở làm chủ đề đầu tiên, khách có thể bắt đầu khám phá ẩm thực Việt qua những cầu dẫn công nghệ, nghệ thuật và trải nghiệm giác quan. LÊN TÀU VŨ TRỤ, LẦN THEO MÙI PHỞ VIỆT Bảo tàng gia vị nằm ngay trên phố Trần Hưng Đạo, bề ngoài không có gì bắt mắt ngoại trừ con rồng tạo hình hoàn toàn bằng ớt đỏ ẩn sau cửa sổ trưng bày. Thế nhưng, chỉ cần bước chân qua cửa, người ta sẽ lập tức bị muôn hình vạn trạng những mùi vị bủa vây. Câu chuyện chính của giai đoạn này (nghe đâu mỗi giai đoạn sẽ có một câu chuyện khác nhau) là về phở, món ăn “quốc hồn” của người Việt. Cách cái bát phở ấy chào khách tất nhiên cũng không bình thường, những người sáng lập trẻ và rất trẻ của Bảo tàng gia vị đã đưa thẳng món ăn có tên trong từ điển Oxford lên một chuyến du hành vũ trụ. Người xem phải bước qua cổng ánh sáng ảo, nhập vai phi hành gia rồi mới bắt đầu khám phá các khoang tàu lưu giữ thông tin về những nguyên liệu đặc trưng trong căn bếp Việt. Tại không gian khứu giác, các loại gia vị được chiết xuất, đưa qua hệ thống bình khuếch tán và ống dẫn để du khách cảm nhận rõ hơn những hương vị đặc trưng làm nên món phở như quế, đại hồi, tiểu hồi, hạt tiêu... Ở phòng thị giác, hệ thống lưu trữ thông tin về 60 loại gia vị cơ bản của Việt Nam kết hợp trưng bày trực tiếp với màn hình cảm ứng. Người xem có thể xoay hình ảnh mẫu vật 360 độ, quan sát cấu tạo rồi tìm đọc đặc điểm của từng nguyên liệu, giống như tham gia một game tri thức. Nội dung tiếng Việt và tiếng Anh hỗ trợ khách chủ động khám phá theo mức độ quan tâm. Theo giới thiệu của Ngô Thảo Chi, người phụ trách điều hành Bảo tàng gia vị, nhóm sáng lập đã ấp ủ ý tưởng này hơn 10 năm, dành thêm hai năm lên kế hoạch, thu thập mẫu vật và chuẩn bị chạy thử nghiệm. Mùa trưng bày đầu tiên chọn phở làm chủ đề. Từ món ăn này, hành trình mở rộng đến nguyên liệu, cách chế biến và những khác biệt trong thực hành ẩm thực của người Việt. Anh Alex Garcia (người Mỹ) chia sẻ: “Tôi thích nhất không gian khứu giác ở tầng 2, khá bất ngờ đấy! Tôi đã ăn phở nhiều lần ở Mỹ, nhưng chưa bao giờ thử ngửi riêng từng loại gia vị. Xem xong lại muốn đi ăn một bát phở.” Bạn đồng hành của anh Alex, chị Shara Martinez không ngờ Việt Nam có nhiều loại gia vị đến vậy. “Xem bản đồ ở đây mới hiểu khí hậu, đất đai mỗi vùng khác nhau lại tạo nên những nguyên liệu và hương vị riêng. Giờ tôi tò mò muốn thử cùng một món ăn ở các miền xem khác nhau thế nào”, chị nói. NGỬI MỘT BỨC TRANH, NGHE MỘT CĂN BẾP Không phải mùi sơn dầu quen thuộc mà chính là mùi của phở gánh và rau mùi già, tỏa ra từ phía sau hai bức tranh. Ở đây, hình ảnh được bổ sung một lớp thông tin khó truyền đạt bằng chú thích. Với người từng biết tục tắm lá mùi cuối năm, hương mùi già có thể gợi cả một miền ký ức, với người chưa biết, đó lại chính là điểm bắt đầu để tìm hiểu về một tập quán: Mùi này đến từ loại cây nào, xuất hiện trong món ăn hay sinh hoạt nào, vì sao được lựa chọn để tái hiện? Tại phòng xúc giác, các khối tròn mang hình thức pin năng lượng được sử dụng làm bộ phận tương tác. Khi khách chạm, kéo hoặc thao tác với hệ thống, dữ liệu về gieo trồng, thu hoạch, chế biến và lên men được giới thiệu. Những nguyên liệu, sản phẩm như hạt tiêu, ớt, nước mắm, tương ớt, tương đen… đều được đặt trong hành trình hình thành của chúng. Từ một thứ nêm nếm trên bàn ăn, gia vị được lần ngược về vùng nguyên liệu và công thức chế biến. Bản đồ gia vị tiếp tục mở rộng câu chuyện theo địa lý, giới thiệu những đại diện như hạt dổi, mắc khén ở vùng cao, rau thơm ở miền Bắc, các loại mắm ở miền Trung. Khí hậu, thổ nhưỡng và cách sử dụng nguyên liệu trở thành những câu chuyện nối dài, gắn liền với văn hóa ẩm thực đặc trưng của dải đất hình chữ S. Sang phòng thính giác, âm thanh chặt, thái, khuấy muôi và nấu nướng đưa căn bếp vào không gian trưng bày. Hệ thống tương tác kết hợp ánh sáng giúp người xem kích hoạt các âm thanh chế biến món ăn. Những tiếng động thường lẫn trong sinh hoạt hằng ngày được tách ra, đặt trong bối cảnh thưởng thức lại hóa thành một thứ âm thanh giống như là âm nhạc của đời thường. Hành trình khép lại bằng một bộ phim hoạt hình ngắn về robot Zero thu thập gia vị và nấu phở. Nhân vật xuyên suốt kết nối các phòng trải nghiệm, đưa phần kiến thức đã giới thiệu trở lại câu chuyện chung. Theo lời chị Ngô Thảo Chi, một lượt tham quan trung bình kéo dài khoảng 40 phút; khách có thể dành thêm thời gian cho những nội dung muốn khám phá sâu. THIẾT KẾ THÀNH TRẢI NGHIỆM VĂN HÓA Cách tiếp cận mới của không gian này nằm ở việc tổ chức nhiều con đường để tiếp xúc với cùng một chủ đề. Hình dáng giúp nhận diện nguyên liệu, mùi hương khơi gợi liên tưởng, âm thanh gắn với thao tác chế biến, còn tương tác đưa người xem đến quy trình sản xuất. Công nghệ được bố trí quanh những nội dung cụ thể của ẩm thực. Hoàng Mỹ Hiền, sinh viên năm thứ 3 Trường Đại học Hà Nội cho biết, điều tạo nên khác biệt của bảo tàng gia vị là người xem có thể khám phá nó cùng lúc bằng nhiều giác quan như khứu giác, thính giác, thị giác, xúc giác thông qua việc sử dụng đèn LED, tia laze, máy chiếu và âm thanh vòm. “Đây không phải là một phòng trưng bày thông thường, mà là một cuộc khám phá văn hóa”, Hiền cho biết. Anh Nguyễn Tiến Thịnh, Giám đốc truyền thông Bảo tàng gia vị cho biết, công nghệ đã trở thành công cụ để kể câu chuyện văn hóa, giúp người xem tiếp cận nội dung dễ dàng hơn, tương tác nhiều hơn và chủ động hơn trong quá trình khám phá những nét đặc trưng của gia vị Việt. “Chúng tôi muốn hướng tới những chủ đề đời thường không quá hàn lâm, đại diện cho văn hóa, lối sống con người Việt Nam”, anh Thịnh nói. Theo anh, khi có sự tương tác, nhập vai sẽ tạo cho du khách sự tò mò, muốn khám phá. Nhiều khách quốc tế cho rằng, những mẫu vật, màn hình song ngữ và trải nghiệm trực tiếp tạo thêm phương tiện tiếp cận những nguyên liệu chưa quen. Nhân viên hướng dẫn có thể tiếp tục giải đáp về rau húng, rau diếp cá, mắm tôm hay sá sùng. Trong hơn một tháng mở cửa, người điều hành xác nhận, có khách nán lại nguyên một buổi sáng với chi chít những cảm thán: oa, không ngờ, xuất sắc, thật thần kỳ… Chị Ngô Thảo Chi cho biết, ngay khi bảo tàng vừa đi vào hoạt động đã có những trao đi đổi lại cực kỳ sôi nổi quanh công thức phở Bắc, phở Nam và cách nấu của từng gia đình. Gần như mỗi khách tham quan đều mang theo kinh nghiệm ăn uống của mình khi bước vào triển lãm. Khu vực nghệ thuật cuối hành trình tiếp tục mở rộng ngôn ngữ kể chuyện. Tác phẩm "Đá bát phở" khai thác lối nói dân dã, đặc trưng của người Bắc; mô hình rồng được tạo từ ớt thật đã qua xử lý. Hai tác phẩm hình bò và lợn sử dụng muối, tiêu làm chất liệu tạo tác chính trở thành “linh vật” check in của giới trẻ. Nhóm nghệ sĩ còn dự định triển khai bản đồ các quán phở nổi tiếng tại Hà Nội bằng nguyên liệu gia vị. Nếu được hoàn thiện với thông tin cụ thể, bản đồ này có thể nối trải nghiệm trong phòng trưng bày với hành trình khám phá hàng quán ngoài phố, đưa câu chuyện về lại nơi món ăn được nấu và thưởng thức mỗi ngày.n 26-27/9/2026 www.tienphong.vn 11 XÃ HỘI “BẢO TÀNG GIA VỊ” ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ MỘT CHIẾC BÀN GẮN ĐẦY NHỮNG LOA CẢM ỨNG, CHỈ CẦN CHẠM NHẸ VÀO LÀ SẼ NGỬI ĐƯỢC HƯƠNG MÙI GIÀ, HƯƠNG QUẾ, HỒI, THẢO QUẢ; MỘT CĂN PHÒNG VANG TIẾNG BẾP NÚC, TIẾNG RAO ĐÊM; MỘT CON TÀU VŨ TRỤ HÌNH NÓN LÁ ĐI THU THẬP HẠT GIỐNG Ở NHỮNG TIỂU HÀNH TINH... NHỮNG CHI TIẾT ẤY CÙNG XUẤT HIỆN TRONG KHÔNG GIAN ĐƯỢC VÍ LÀ “BẢO TÀNG GIA VỊ” TẠI HÀ NỘI. HẠ ĐAN Zero Gallery, được gọi là “Bảo tàng gia vị” tại Hà Nội bao gồm năm căn phòng trải nghiệm liên tiếp từ thị giác, khứu giác, xúc giác, thính giác đến đa giác quan. Không gian kết hợp thiết bị vật lý chế tạo riêng với công nghệ trình chiếu Mirror Head, lần đầu tiên ra mắt tại Việt Nam, để kể chuyện di sản gia vị Việt Nam bằng hình ảnh, hương thơm và tương tác. Bò và lợn được tạo tác từ muối, tiêu Du khách trải nghiệm những mùi gia vị đặc trưng của món phở qua các loa cảm ứng Tại phòng xúc giác, những cái chạm, kéo hoặc thao tác với hệ thống sẽ khiến dữ liệu về gieo trồng, thu hoạch, chế biến lần lượt hiện lên
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==