8 n Thứ Năm n Ngày 17/9/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ Việt Nam sở hữu nguồn chất liệu phong phú từ lịch sử, di tích, nhân vật, nghề truyền thống, tập quán và ký ức cộng đồng. Tuy nhiên, từ một giá trị văn hóa đáng trân trọng đến một câu chuyện điện ảnh có khả năng hấp dẫn công chúng vẫn là khoảng cách. Điện ảnh không đơn thuần minh họa lịch sử, người làm phim phải tìm được nhân vật, cảm xúc, điểm nhìn và cách kể của riêng mình, vừa tôn trọng giá trị gốc vừa tạo được sự kết nối với khán giả hôm nay. Đó cũng là vấn đề được đặt ra ở tọa đàm Điện ảnh và Di sản - Từ ươm mầm tài năng đến phát triển công nghiệp sáng tạo tổ chức chiều 15/9 tại Hà Nội. ĐIỆN ẢNH ĐƯA DI SẢN VÀO ĐỜI SỐNG Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Tạ Quang Đông cho rằng chủ đề tọa đàm có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp phát triển văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và trụ cột của phát triển bền vững, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển mạnh các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa. Đối với điện ảnh, tài năng và sức sáng tạo của con người cần được đặt ở vị trí trung tâm. Công tác đào tạo không chỉ hướng đến người làm nghề mà phải chú trọng phát hiện, phát triển tài năng sáng tạo. Một nền điện ảnh muốn có tác phẩm giá trị, đủ sức cạnh tranh quốc tế phải bắt đầu từ kịch bản, người viết, đạo diễn, nhà sản xuất cùng đội ngũ chuyên môn được đào tạo bài bản, có tư duy mới và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Thứ trưởng Tạ Quang Đông nhấn mạnh phát triển điện ảnh phải gắn với khai thác có trách nhiệm nguồn tài nguyên văn hóa dân tộc. Di sản không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà còn là nguồn lực để sáng tạo những giá trị mới. Tuy nhiên, quá trình khai thác di sản qua điện ảnh đòi hỏi sự hiểu biết, tôn trọng tính xác thực và trách nhiệm đối với lịch sử, văn hóa. Sáng tạo không đối lập với bảo tồn. Sáng tạo có trách nhiệm có thể giúp di sản được nhận thức sâu sắc hơn và có đời sống mới trong xã hội đương đại. Trong nội dung đề dẫn, TS. Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam - khẳng định di sản không chỉ gồm di tích, công trình kiến trúc hay danh thắng mà còn bao hàm lịch sử, ký ức cộng đồng, phong tục, lễ hội, tiếng nói, âm nhạc, nghệ thuật, nghề truyền thống, tri thức dân gian và những giá trị tinh thần làm nên bản sắc dân tộc. Theo TS. Ngô Phương Lan, điện ảnh không chỉ ghi lại hoặc minh họa di sản mà còn có thể khơi mở câu chuyện, tái hiện ký ức, làm sống động những giá trị quen thuộc và đưa di sản đến công chúng bằng cách nhìn mới. Tài năng và môi trường sáng tạo thuận lợi là những yếu tố cần thiết. Bà Ngô Phương Lan cho rằng tài năng và thị trường không thể tách rời. Có tài năng mới có tác phẩm tốt, có tác phẩm tốt mới tạo được công chúng, có công chúng mới hình thành thị trường. Khi các yếu tố này được kết nối trong một hệ sinh thái sáng tạo, công nghiệp điện ảnh mới có thể phát triển bền vững. Vấn đề đặt ra không chỉ là đưa di sản lên màn ảnh mà còn phải biến di sản thành nguồn lực sáng tạo, tạo ra các giá trị văn hóa, xã hội và kinh tế. Một trong những chủ đề nóng được bàn thảo tại tọa đàm là quay phim tại di sản. Vấn đề không còn đơn giản là “được quay hay không được quay”, mà là xây dựng một cách ứng xử có trách nhiệm giữa nhu cầu sáng tạo và yêu cầu bảo tồn. ĐAU ĐÁU BÀI TOÁN BỐI CẢNH CHO PHIM LỊCH SỬ Bà Phạm Thị Thanh Hường - Trưởng ban Văn hóa Văn phòng UNESCO tại Hà Nội - phân tích Trung Quốc và Hàn Quốc đang lựa chọn hai cách tiếp cận gần như trái ngược trong quản lý, khai thác di sản phục vụ điện ảnh. Từ kinh nghiệm Trung Quốc, Hàn Quốc đến câu chuyện dựng bối cảnh Mưa đỏ, bài toán khai thác di sản cho điện ảnh được đặt ra với nhiều góc nhìn. Các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần hoàn thiện cơ chế, đầu tư trường quay và tạo điều kiện để phim lịch sử chạm tới khán giả mà không làm tổn hại di sản. Liên hoan Phim tài liệu châu Âu - Việt Nam lần thứ 16 diễn ra từ ngày 18 - 26/9 tại Hà Nội và TPHCM, giới thiệu 20 tác phẩm tài liệu của Việt Nam và các nước châu Âu. Liên hoan do Hãng phim Tài liệu và Khoa học T.Ư tổ chức, phối hợp với EUNIC (Hiệp hội các Viện Văn hóa và Đại sứ quán các nước châu Âu) lựa chọn và gửi phim tham dự. Năm nay, Phái đoàn WallonieBruxelles (Vương quốc Bỉ) tại Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch EUNIC - Việt Nam, đồng thời hỗ trợ điều phối quốc tế cho liên hoan. Chương trình chiếu chính gồm 20 tác phẩm, trong đó có 11 phim quốc tế đến từ 9 quốc gia và phái đoàn châu Âu gồm Anh, Phần Lan, Áo, Italy, Na Uy, Thụy Điển, Tây Ban Nha, Pháp và Bỉ - WallonieBruxelles. Việt Nam có 9 phim do Hãng phim Tài liệu và Khoa học T.Ư sản xuất. Bên cạnh chương trình chính, liên hoan giới thiệu 5 tác phẩm của các nhà làm phim độc lập Việt Nam. Nhiều phim tham dự từng nhận giải thưởng tại các liên hoan phim trong nước và quốc tế. Theo ban tổ chức, liên hoan là hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật điện ảnh giữa Việt Nam và các nước châu Âu, đồng thời tạo cơ hội để khán giả tiếp cận câu chuyện về con người, văn hóa, xã hội và các vấn đề đương đại qua góc nhìn của các nhà làm phim tài liệu. Tại họp báo ngày 15/9, NSƯT Trịnh Quang Tùng - Phó Tổng Giám đốc phụ trách Hãng phim Tài liệu và Khoa học T.Ư - khẳng định các tác phẩm tham dự liên hoan phim năm nay đều có chất lượng cao, tiếp cận những câu chuyện về cuộc sống đương đại, trong đó bao gồm chủ đề liên quan đến phụ nữ và trẻ em. NSƯT Trịnh Quang Tùng đề cập triển vọng phát triển của dòng phim tài liệu khi số lượng khán giả ngày càng đông, đặc biệt là giới trẻ. Ông tin chỉ có phim tài liệu mới truyền tải trọn vẹn nhất những điều gần gũi, chân thực với nhịp thở cuộc sống. “Đây là tín hiệu tốt, là nguồn động viên khích lệ với các nhà làm phim. Chúng ta biết phim tài liệu là thể loại khá kén khán giả, nhưng điều đó giờ đã thay đổi”, ông nhấn mạnh. NSƯT Trịnh Quang Tùng Điều đặc biệt trong Liên hoan Phim tài liệu châu Âu - Việt Nam 2026 là lần đầu trong 16 năm hình thành và phát triển, Ban Tổ chức trình chiếu tác phẩm do nhóm học sinh trung học sản xuất. “Bối cảnh của chúng ta rất đẹp, nhưng liệu có thể sử dụng được bao nhiêu? Muốn người dân hiểu lịch sử phải tạo điều kiện để các nhà làm phim thực hiện tác phẩm. Chúng ta cần một trường quay quy mô thì mới có hy vọng làm được nhiều phim lịch sử. Chính những bộ phim ấy sẽ góp phần giúp công chúng hiểu lịch sử, thêm yêu đất nước”. NSND KHẢI HƯNG Điều chưa từng có tại Liên hoan phim tài liệu châu Âu - Việt Nam Bao giờ Việt Nam có đại phim trường như Theo TS. Ngô Phương Lan, điện ảnh không chỉ ghi lại hoặc minh họa di sản mà còn có thể khơi mở câu chuyện, tái hiện ký ức, làm sống động những giá trị quen thuộc và đưa di sản đến công chúng bằng cách nhìn mới. Tài năng và môi trường sáng tạo thuận lợi là những yếu tố cần thiết. Cảnh trong phim Hộ linh tráng sĩ Đạo diễn Đặng Thái Huyền chia sẻ quá trình tạo dựng bối cảnh cho phim Mưa đỏ NSND Khải Hưng bàn vấn đề thiếu phim trường quy mô lớn cho điện ảnh TS. Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==