7 n Thứ Năm n Ngày 17/9/2026 KHOA GIÁO Bên cạnh đó, cần xem xét thêm năng lực điều phối. Một hệ thống cung ứng trên toàn quốc phải có khả năng xác định tương đối nhanh đầu sách nào đang thiếu và có thể điều chuyển trong thời gian bao lâu. Nếu việc xử lý vẫn phụ thuộc chủ yếu vào quy trình trường báo cáo lên địa phương, địa phương tổng hợp rồi mới chuyển đến cơ quan quản lý và đơn vị cung ứng thì độ trễ có thể khiến tình trạng thiếu cục bộ kéo dài. Từ tình trạng thiếu SGK, điều cần làm rõ không chỉ là trách nhiệm chung của cơ quan quản lý, NXB và địa phương mà là trách nhiệm cụ thể ở từng khâu. Cơ quan quản lý nhà nước cần chịu trách nhiệm về đánh giá tác động của việc chuyển sang một bộ SGK, kế hoạch tổng thể, kiểm tra năng lực sản xuất, phân phối, hệ thống dữ liệu và cơ chế dự phòng. Đơn vị xuất bản và phát hành chịu trách nhiệm về kế hoạch sản xuất, tồn kho, mức dự trữ, năng lực in bổ sung và tổ chức phân phối. Với một sản phẩm gắn trực tiếp với việc học của hàng triệu học sinh, thước đo cuối cùng của quản lý không phải là “đã in đủ sách”, mà phải là “học sinh có đủ sách, đúng sách và đúng thời điểm cần sử dụng”. QUỲNH ANH VƯỚNG ĐỦ THỨ Vậy tại sao NXB không thực hiện liên kết xuất bản với các đơn vị tư nhân bên ngoài để in ấn nhanh hơn khi xảy ra thiếu sách? Về cá nhân, tôi và lãnh đạo NXB rất mong muốn được liên kết xuất bản SGK. Các đơn vị tư nhân có thừa năng lực để in ấn và phát hành, nhưng luật hiện không cho phép. SGK hiện nay là tài sản của doanh nghiệp nhà nước. Nếu mang tài sản nhà nước đi liên kết cho doanh nghiệp tư nhân in và bán lấy lãi thì sẽ bị quy vào hành vi làm thất thoát tài sản nhà nước, nhóm lợi ích. Liên kết xuất bản thông thường là khi đối tác tư nhân tự bỏ vốn làm sách, NXB chỉ cấp phép. Còn ở đây, sách là tài sản nhà nước nên không thể mang đi liên kết xuất bản như các ấn phẩm thông thường. Dư luận cho rằng, NXB Giáo dục Việt Nam đang “muốn giữ độc quyền” xuất bản và phát hành SGK. Ông nói sao về điều này? Tôi xin khẳng định lại: Tôi và NXB không hề mong muốn độc quyền SGK. Bạn có thể giật thẳng tít báo: “Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc NXB Giáo dục Việt Nam mong muốn không độc quyền SGK”. Việc nắm độc quyền không mang lại lợi ích cho mỗi cá nhân trong NXB. Tôi xin nhắc lại, NXB là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, lợi nhuận nộp ngân sách, lương cán bộ theo quy định. Nắm độc quyền chỉ đem lại áp lực và gánh nặng như hiện nay. Nếu Nhà nước có cơ chế tháo gỡ pháp lí để chia sẻ bản quyền cho các NXB khác cùng làm, chúng tôi sẵn sàng giao ngay. Về phát hành, chúng tôi cũng nhận thấy đang có sự bất cập từ mô hình công ty mẹ - con trong doanh nghiệp nhà nước. Trước đây, NXB giữ cổ phần, tại 38 công ty, gồm 7 công ty phát hành, các công ty thiết kế, tổ chức bản thảo, nhà in... Mô hình này đang là một rào cản trong việc phát hành SGK hiện nay. Nếu NXB được làm việc trực tiếp với 34 công ty sách địa phương thì công việc sẽ hiệu quả hơn rất nhiều so với việc phải thông qua 7 công ty phát hành đầu mối. Nếu được, chúng tôi mong cơ quan có thẩm quyền có chính sách tháo gỡ bất cập này. Vậy để tránh lặp lại tình trạng thiếu sách vào năm học tới, NXB có đề xuất giải pháp gì? Nếu không có sự phân định rõ ràng trách nhiệm giữa Bộ GD&ĐT, chính quyền các địa phương và NXB - với tư cách là doanh nghiệp cung ứng - thì chắc chắn năm sau vẫn sẽ vướng mắc và có thể tiếp tục xảy ra tình trạng thiếu sách cục bộ. Giải pháp bắt buộc gồm: Thứ nhất, phân định rõ chức năng của các bên. Cơ quan quản lí nhà nước và địa phương phải có trách nhiệm thống kê, tổng hợp chính xác nhu cầu đầu vào của từng tên sách trong số 244 tên sách. Ở bậc THPT, học sinh được tự chọn môn học nên nhu cầu thay đổi hằng năm. Năm nay, có địa phương đặt một cuốn chỉ 200 bản nhưng có cuốn lên đến 700.000 bản. NXB chỉ là đơn vị sản xuất, cung ứng, không có thẩm quyền hay năng lực thay thế cơ quan nhà nước để đi điều tra nhu cầu của từng học sinh. Thứ hai, phải tuân thủ mốc thời gian đặt hàng. Các địa phương triển khai miễn phí SGK phải chốt và báo cáo nhu cầu đặt hàng đúng quy định của Chính phủ, muộn nhất ngày 30/10 hằng năm cho năm học sau. Thứ ba, NXB đang xây dựng kế hoạch cho việc in ấn, xuất bản SGK năm sau, đồng thời cải tổ lại mạng lưới và quy trình phát hành của NXB. NXB Giáo dục Việt Nam cam kết sẽ đảm bảo cung ứng đầy đủ 100% mọi đơn đặt hàng, đúng thời gian trước ngày 30/7, miễn là nhận được số liệu đặt hàng chính xác và đúng thời hạn từ các địa phương. Cảm ơn ông! NGHIÊM HUÊ Sau khai giảng, học sinh các trường đã tổ chức dạy học gần 2 tuần nhưng ở nhiều nơi, phụ huynh vẫn chưa thể mua trọn bộ SGK cho con. Cách đây ít ngày, Bộ GD&ĐT yêu cầu các địa phương rà soát đến từng trường học, để có con số thống kê cụ thể đồng thời yêu cầu NXB Giáo dục Việt Nam phải đảm bảo cung ứng SGK trước ngày 15/9. Mới đây, Bộ GD&ĐT thừa nhận, đến chiều 14/9, các địa phương báo cáo, còn thiếu gần 4 triệu cuốn SGK. Để xảy ra tình trạng khan hiếm SGK như năm nay, theo Bộ GD&ĐT, năm học 2026 - 2027 có nhiều yếu tố mới tác động đồng thời. Đây là năm đầu tiên toàn quốc sử dụng chung một bộ SGK. Một số địa phương thực hiện chính sách hỗ trợ, cấp sách cũng như việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại mạng lưới trường, lớp làm thay đổi nhu cầu; thời gian từ khi nhu cầu được xác định đầy đủ đến thời điểm phải đáp ứng rất ngắn. Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT cũng thẳng thắn nhận trách nhiệm và xác định đây là tồn tại, hạn chế cần nghiêm túc nhìn nhận, chấn chỉnh, khắc phục, không để lặp lại trong những năm học tiếp theo, nhất là trong công tác theo dõi, dự báo, kết nối dữ liệu, kiểm tra, đôn đốc và điều phối khi nhu cầu thực tế có biến động. Trước mắt, Bộ GD&ĐT sẽ xử lý số SGK còn thiếu đã được xác nhận và chỉ đạo NXB Giáo dục Việt Nam điều chuyển sách giữa các địa bàn, tiếp tục in và cung ứng bổ sung theo nhu cầu thực tế. TRÁCH NHIỆM THUỘC VỀ QUẢN LÝ Trao đổi về tình trạng thiếu SGK đầu năm học, TS Lê Viết Khuyến, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), cho rằng việc học sinh chưa có đủ sách để học sau hai tuần khai giảng là điều “vô lý”. Gia đình ông có cháu đi học đến thời điểm này cũng chưa gom đủ bộ SGK. Theo ông Khuyến, năm nay không phải lần đầu các NXB tổ chức biên soạn, in và phát hành SGK theo chương trình giáo dục phổ thông mới. Vì vậy, việc để xảy ra tình trạng thiếu sách cần được Bộ GD&ĐT và các đơn vị xuất bản làm rõ nguyên nhân, đồng thời có giải pháp khắc phục. “Được giao nhiệm vụ thì phải tính toán để bảo đảm đủ sách cho học sinh. Năm học đã bắt đầu hai tuần mà sách vẫn không đủ thì Bộ GD&ĐT và NXB phải có trách nhiệm”, ông nói. Từ năm học này, cả nước sử dụng một bộ SGK thống nhất, do NXB Giáo dục Việt Nam biên soạn, in ấn và phát hành. Như vậy, hiện nay người học phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. Những ngày qua, phụ huynh phải chạy vạy nhiều nhà sách để mua từng cuốn sách lẻ cho con. Có nhiều nơi, phụ huynh gom không đủ sách phải đi mua sách photo, nhưng như vậy lại sai luật. “Rõ ràng, độc quyền in ấn và phát hành, khó tránh khỏi phát sinh nhiều vấn đề. Bộ GD&ĐT, với vai trò quản lý, cần có giải pháp chấn chỉnh. Điều quan trọng nhất là làm sao để học sinh có đủ sách, sách phải dễ đọc, nội dung ổn định và phù hợp với chương trình”, TS Khuyến nói. Bên cạnh đó, TS Khuyến cũng cho rằng quản lý SGK trước hết phải bắt đầu từ chương trình giáo dục. Trong quá trình xây dựng chương trình và SGK cần tham khảo ý kiến nhiều nhóm đối tượng, đồng thời cân nhắc đặc điểm của học sinh Việt Nam. Ông Khuyến chia sẻ thêm, khi xem sách tiểu học của cháu, một số bài đọc trong SGK tiểu học sử dụng nhân vật, câu chuyện về trẻ em nước ngoài với tỷ lệ khá lớn. Hội nhập là cần thiết, nhưng nếu đưa yếu tố nước ngoài vào sách quá nhiều mà không gắn với đời sống, văn hóa và môi trường của học sinh Việt Nam thì cần xem xét lại. “Hiểu hội nhập không nên chỉ là đưa thật nhiều nội dung nước ngoài vào sách”, ông nói. Về chất lượng in ấn, TS Khuyến cũng cho rằng cần được quan tâm. Ông phản ánh một số sách có chữ in màu khá nhạt, khiến học sinh khó đọc, trong khi sách giáo khoa cần bảo đảm chữ rõ ràng, rành mạch để phục vụ việc học. HÀ LINH Thời điểm này, cả nước vẫn thiếu gần 4 triệu cuốn SGK TS Lê Viết Khuyến, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) cho rằng, việc học sinh chưa mua đủ sách giáo khoa (SGK) sau hai tuần vào năm học mới cho thấy khâu tổ chức, quản lý còn bất cập, trong khi đây không phải năm đầu triển khai bộ sách mới. Thiếu sách giáo khoa là rất vô lý
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==