6 KHOA GIÁO n Thứ Năm n Ngày 17/9/2026 Xóa độc quyền xuất bản NXB GIÁO DỤC VIỆT NAM KHÔNG THỂ TỰ Ý “BỐC THUỐC” Thưa ông, tình trạng thiếu SGK đã được báo chí phản ánh thời gian qua. Bộ GD&ĐT cũng đã nhận trách nhiệm. Là người trong cuộc, ông có thể nói rõ hơn nguyên nhân thực sự của tình trạng này? Thực ra, nếu xét về tổng lượng cung ứng, năm nay không hề thiếu sách so với mọi năm, càng không thiếu so với năm ngoái hay năm kia. Tuy nhiên, tình trạng “nóng” dư luận và thiếu cục bộ phát sinh từ nhiều vướng mắc đan xen, từ công tác quản lí đến khâu đăng kí. Thứ nhất, việc thay đổi địa giới hành chính và nhân sự dẫn đến không còn phòng giáo dục - đơn vị trước đây phụ trách chính việc yêu cầu các trường thống kê nhu cầu đặt SGK hằng năm. Ở cấp phường, xã, cán bộ phụ trách không có chuyên môn về giáo dục nên không nắm được nhu cầu cụ thể của từng trường. Tại các trường học, việc đăng kí mua SGK do hiệu trưởng phụ trách. Đây là những người rất chuyên nghiệp, am hiểu công việc. Tuy nhiên, việc sáp nhập diễn ra ngay trước thềm năm học mới khiến một số hiệu trưởng chuyển xuống làm hiệu phó và không còn trách nhiệm phụ trách công việc này. Trong khi đó, khối lượng công việc sau sáp nhập rất lớn, dẫn đến việc đăng kí SGK cho học sinh không được quan tâm đúng mức. Thứ hai, tại một số địa phương còn xuất hiện nhiều tình huống khác khiến việc đặt SGK gặp khó khăn, trở ngại. Có nơi quan niệm rằng SGK phải luôn có sẵn 1 triệu hay 10 triệu bản trong kho của NXB, muốn lấy lúc nào cũng có. Đây là cách hiểu chưa đúng với thực tế sản xuất, cung ứng SGK. Đơn cử tại TPHCM, có tới 38% số trường không đặt sách qua kênh trường học. Thậm chí, khoảng tháng 5, tháng 6, khi NXB mang sách đến những trường đã đặt thì Sở GD&ĐT TPHCM lại nhắn tin cho các cụm trường yêu cầu không được nhận sách để chờ chính sách miễn phí của thành phố. Hậu quả là các trường đồng loạt không nhận sách, buộc NXB phải có văn bản làm việc với Giám đốc Sở. Cuối cùng vẫn còn 197 trường kiên quyết không nhận số sách đã đặt, với số lượng ước tính lên đến hàng chục nghìn học sinh. Điều này buộc hàng trăm nghìn phụ huynh phải đổ ra các cửa hàng bán lẻ. Riêng tại TPHCM, NXB có 10 cửa hàng, có nơi đón tới 5.000 người/ngày, dẫn đến cảnh phụ huynh phải xếp hàng mua sách. Thứ ba, Bộ GD&ĐT và các địa phương không cung cấp dữ liệu học sinh. Từ tháng 9 năm ngoái, NXB đã gửi văn bản xin dữ liệu học sinh từ Bộ GD&ĐT để xây dựng kế hoạch cho tháng 12/2025 nhưng không nhận được phản hồi. NXB cũng xin dữ liệu từ các địa phương, nhưng chính các địa phương cũng không nắm được số liệu. Tại cuộc họp trực tuyến ngày 14/9 với 34 tỉnh, thành phố, dù Bộ GD&ĐT yêu cầu nhưng chỉ có 12/34 địa phương gửi báo cáo. Bản thân lãnh đạo Bộ cũng không nhận được phản hồi trực tiếp qua điện thoại từ các sở về tình trạng thiếu SGK. Các sở quan niệm SGK không phải việc của mình, trong khi thực tế đây phải là một phần trách nhiệm của công tác quản lí nhà nước. Có ý kiến cho rằng, NXB thụ động, không chủ động dự trù nguồn hàng từ sớm. Ông phản hồi thế nào về việc này? NXB đã chủ động xây dựng kế hoạch từ tháng 6/2025, bởi quy trình đấu thầu in ấn của doanh nghiệp Nhà nước mất nhiều thời gian. Đến ngày 30/7 năm nay, NXB đã cung cấp tất cả các đơn đặt hàng từ địa phương. Trong gói đấu thầu, NXB đã dự trù ở mức tối đa lên tới 30% sản lượng tùy chọn mua thêm. Tuy nhiên, nhu cầu phát sinh thực tế đột ngột tăng lên tới 39,7%. Thực tế, NXB Giáo dục Việt Nam là doanh nghiệp Nhà nước, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp. Nếu NXB tự ý in thừa và tồn kho 30% này, tương đương cả nghìn tỉ đồng, sẽ bị quy trách nhiệm về việc làm thất thoát vốn nhà nước, gây thiệt hại và trách nhiệm của lãnh đạo NXB sẽ rất lớn. Trước đây, theo yêu cầu của lãnh đạo Bộ GD&ĐT, NXB từng phải dự trữ 2% SGK. Sau đó, số sách này tồn kho và Ủy ban Kiểm tra Trung ương vào làm việc, yêu cầu kỉ luật. Ngược lại, nếu thiếu sách thì NXB chịu áp lực dư luận. Trong khi đó, NXB không có thẩm quyền hay chức năng bắt buộc học sinh, nhà trường phải mua sách. Chúng tôi không thể tự ý “bốc thuốc” hay tự quyết định số lượng in khi không có đơn đặt hàng. Trước đây, nhu cầu được phân tán giữa nhiều bộ sách, NXB và sự lựa chọn khác nhau của các địa phương; khi chuyển sang một bộ thống nhất, nhu cầu của hàng triệu học sinh tập trung vào cùng hệ thống đầu sách trong cùng một thời điểm. Vấn đề cần xem xét là công tác chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi đã tương xứng với quy mô thay đổi hay chưa. Khi nhu cầu được tập trung trên phạm vi cả nước, kế hoạch cung ứng không thể chỉ xác định tổng số sách cần in mà phải tính đến cơ cấu từng đầu sách, nhu cầu từng địa phương, tiến độ cung ứng, năng lực in bổ sung và lượng dự phòng cần thiết. Với SGK, dự báo không thể đơn giản dựa trên tổng số học sinh mà phải xác định đến từng địa phương, trường, khối lớp, môn học và đầu sách; đồng thời tính đến số sách học sinh đã có hoặc có thể sử dụng lại, số học sinh thuộc diện được cấp hoặc hỗ trợ, biến động tuyển sinh, chuyển trường và thay đổi về tổ chức trường lớp. Đây cũng là nguyên nhân có thể dẫn đến nghịch lý tổng số sách đã sản xuất rất lớn nhưng một bộ phận học sinh vẫn thiếu sách khi năm học bắt đầu. Khi đó, vấn đề không nhất thiết nằm ở tổng nguồn cung mà có thể là sự không khớp giữa cung và cầu theo cơ cấu, địa bàn và thời điểm. Bên cạnh dự báo, một yếu tố khác cần được kiểm chứng là lượng SGK in dự trữ, dự phòng có thể được duy trì ở mức thận trọng trong bối cảnh chương trình và SGK tiếp tục được rà soát, điều chỉnh. Bộ GD&ĐT đang dự thảo kế hoạch rà soát, điều chỉnh Chương trình GDPT và SGK cũng có thể khiến đơn vị xuất bản tính tới phương án không in dự phòng quá nhiều làm tăng nguy cơ tồn kho. Liên quan đến câu chuyện thiếu sách giáo khoa (SGK) đang diễn ra ở nhiều địa phương, báo Tiền Phong đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Tiến Thanh, Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Nhà xuất bản (NXB) Giáo dục Việt Nam, đơn vị chịu trách nhiệm xuất bản, phát hành SGK. Trong bối cảnh chuyển sang sử dụng một bộ sách giáo khoa (SGK) thống nhất, vấn đề thiếu SGK cần được nhìn sâu hơn từ khả năng dự báo nhu cầu, mức dự trữ, dự phòng, năng lực điều phối cung ứng đến trách nhiệm quản lý ở từng khâu. Phụ huynh tìm mua SGK ẢNH: NHƯ Ý Sau khai giảng, nhiều học sinh vẫn chưa mua đủ sách Không chỉ là câu chuyện in thiếu THIẾU SÁCH GIÁO KHOA “NXB là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, lợi nhuận nộp ngân sách, lương cán bộ theo quy định. Nắm độc quyền chỉ đem lại áp lực và gánh nặng như hiện nay. Nếu Nhà nước có cơ chế tháo gỡ pháp lí để chia sẻ bản quyền cho các NXB khác cùng làm, chúng tôi sẵn sàng giao ngay”. Ông NGUYỄN TIẾN THANH Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==