12-13/9/2026 www.tienphong.vn VĂN HÓA 16 Xung quanh triển lãm “Về sau chẳng biết Vân mồng làm sao”, nhà văn Trương Quý cho rằng chính hành trình từ hội họa lãng mạn đến đời sống gai góc ấy cho thấy một “cuộc cách mạng” mà Tô Ngọc Vân trước hết thực hiện với chính mình. CUỘC TRIỂN LÃM CÓ MỘT KHÔNG HAI Ngày 10/9, tại Nhà triển lãm Mỹ thuật 16 Ngô Quyền (Hà Nội), triển lãm “Về sau chẳng biết Vân mồng làm sao” giới thiệu 141 tác phẩm của danh họa Tô Ngọc Vân, nhân 120 năm ngày sinh của ông và 30 năm ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật. Đây có thể coi là cuộc triển lãm có một không hai trong giới mỹ thuật Việt Nam vì nó chỉ kéo dài đúng 8 tiếng. Ngoài ra, toàn bộ tác phẩm trong triển lãm đều thuộc sở hữu của một nhà sưu tập. Phần lớn tác phẩm là ký họa, phác họa bằng bút chì, bút sắt, được thực hiện trong giai đoạn 19501953 tại nhiều vùng nông thôn và căn cứ kháng chiến như Bản Quỳ, Noong Lưu, Na Làng, Xuân Áng, Minh Châu, Thái Nguyên, Lạng Sơn... Chúng hé mở cách một họa sĩ hàng đầu của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương thay đổi đối tượng quan sát, môi trường sống và quan niệm nghệ thuật khi bước vào kháng chiến. Theo nhà văn Trương Quý, một trong những giá trị đặc biệt ở Tô Ngọc Vân là khả năng tiếp nhận trọn vẹn kỹ thuật hội họa hàn lâm phương Tây nhưng không bị hòa tan trong nó. Những kỹ thuật mới được cố họa sĩ sử dụng để biểu đạt đặc tính, tâm hồn và bản sắc con người Việt Nam. Trước Cách mạng Tháng Tám, công chúng biết đến Tô Ngọc Vân qua những hình ảnh mang vẻ đẹp thanh lịch, lãng mạn, đặc biệt là hình tượng phụ nữ. Những tác phẩm như “Thiếu nữ bên hoa huệ”, “Hai thiếu nữ và em bé”… trở thành dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của ông. Đến thời kỳ kháng chiến, thế giới trước mắt họa sĩ thay đổi. Những đối tượng bước vào tranh của ông cũng thay đổi theo. Tranh của ông bắt đầu khắc họa những hình ảnh bình dị: con trâu, con nghé, cụ già đi học bình dân học vụ, cô gái xe sợi, anh bộ đội... Theo cách lý giải của nhà văn Trương Quý, Tô Ngọc Vân đã tự đặt mình vào một đời sống hoàn toàn khác với không gian nghệ thuật mà ông từng quen thuộc. Những bức ký họa tại không gian này đã tái hiện trọn vẹn sinh khí, không khí lịch sử kháng chiến. Nó có sự đồng điệu với những bài thơ như “Tây Tiến” của Quang Dũng. Cũng nhờ tinh thần tự thân và bản lĩnh đó, Tô Ngọc Vân đã thực hiện một “cuộc cách mạng hội họa”, mang lại sự tự tin và đặt nền móng vững chắc cho nền mỹ thuật cách mạng Việt Nam. NHỮNG NÉT CHÌ ĐI QUA HƠN BẢY THẬP KỶ Có mặt tại triển lãm, kiến trúc sư Tô Ngọc Thạch - con trai út của danh họa - cho biết ông vô cùng bất ngờ trước quy mô bộ sưu tập. Theo ông Tô Ngọc Thạch, qua những ký họa còn lại có thể thấy Tô Ngọc Vân là người “cực kỳ cần cù” và say mê nghề nghiệp. Gặp một con người, một cảnh vật hay một hình ảnh đáng chú ý trong đời sống, ông có thể ghi lại ngay. Những bản ký họa nhỏ giống những ghi chép bằng hình ảnh. Đây chính là nguồn nguyên vật liệu mà họa sĩ tích lũy trong quá trình quan sát đời sống trước khi phát triển thành sáng tác lớn. Họa sĩ Tô Ngọc Vân hy sinh năm 1954 khi mới 48 tuổi. Ông Tô Ngọc Thạch khi ấy còn nhỏ. Ông tiếc nuối bởi cha mình ra đi khi tài năng, trí tuệ và cảm xúc nghệ thuật đang ở giai đoạn sung mãn. Bởi vậy, những gì còn được lưu giữ không chỉ là di sản của một danh họa mà còn là phần ký ức ít ỏi của một người cha mà ông không có nhiều thời gian được sống bên cạnh. 141 tác phẩm lần này thuộc bộ sưu tập của nhà sưu tập Yến Vũ. Ban Tổ chức mô tả việc đưa chúng trở lại với công chúng là kết quả của quá trình tìm kiếm, tập hợp và gìn giữ kéo dài. Họa sĩ Vũ Ngọc Long - Giám đốc Nhà triển lãm Mỹ thuật 16 Ngô Quyền - đánh giá đây là bộ sưu tập đặc biệt quý. Theo ông, giá trị của những tác phẩm loại này không đơn giản nằm ở khả năng tài chính của người mua, bởi ngay cả có tiền cũng chưa chắc có thể tập hợp được một di tập với số lượng như vậy. n Bộ ký họa đặc biệt CỦA DANH HỌA TÔ NGỌC VÂN Tại lễ khai mạc, Ban Tổ chức cũng thực hiện nghi thức công bố hai trong số năm tác phẩm độc lập của Tô Ngọc Vân được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996, giới thiệu tới đông đảo công chúng, bao gồm bức bột màu “Bừa trên đồi” (1953) và bức sơn dầu “Xưởng quân giới” (1951). KHÔNG PHẢI NHỮNG THIẾU NỮ ĐÀI CÁC HAY VẺ ĐẸP THỊ THÀNH QUEN THUỘC, 141 KÝ HỌA CỦA TÔ NGỌC VÂN ĐƯA NGƯỜI XEM ĐẾN MỘT THẾ GIỚI KHÁC VỚI CON TRÂU, CON NGHÉ, NGƯỜI NÔNG DÂN, CỤ GIÀ HỌC BÌNH DÂN HỌC VỤ, CÔ GÁI XE SỢI, NGƯỜI BỘ ĐỘI GIỮA NHỮNG NĂM KHÁNG CHIẾN… “Một chút hạnh phúc thôi, một chút hạnh phúc êm đềm cũng đủ” - ký họa một phụ nữ ở vùng chiến khu HẠNH ĐỖ Không còn là những thử nghiệm sơ khai, âm nhạc AI đã chính thức tràn ngập các bảng xếp hạng, định hình lại thói quen nghe nhạc của hàng tỷ người nghe. Cơn lốc này không chỉ là cột mốc về mặt công nghệ mà còn là khởi đầu của cuộc chiến thị phần khốc liệt. Chỉ trong vòng hai tuần, lượng nhạc do AI sản xuất đã chạm con số 100 triệu, bằng tổng kho lưu trữ hơn một thập kỷ của Spotify. Với các nền tảng AI, hỗ trợ chuyên biệt ở mảng âm nhạc như Suno AI hay Udio, người dùng không cần biết nhạc lý, không cần kỹ năng chơi nhạc cụ hay sở hữu giọng hát được đào tạo bài bản. Tất cả những gì họ cần làm là nhập vào một đoạn văn bản mô tả (prompt) về thể loại, tâm trạng hoặc chủ đề mong muốn. Hệ thống thuật toán học máy lõi sâu sẽ ngay lập tức phân tích, xử lý dữ liệu và trả về một bài hát hoàn chỉnh bao gồm cả giai điệu, lời ca lẫn giọng hát chỉ sau vài giây. Nguồn nhiên liệu vô tận này được nuôi dưỡng bằng phương pháp học sâu từ hàng triệu ca khúc có sẵn trong lịch sử âm nhạc thế giới. Máy tính có thể tự động sao chép các cấu trúc hòa âm phổ biến, bắt chước cách luyến láy của các ca sĩ hàng đầu và phối khí với độ chính xác tuyệt đối. Quy trình sản xuất truyền thống vốn mất vài tuần, thậm chí vài tháng của một ê-kíp chuyên nghiệp, tạo nên dây chuyền làm nhạc khép kín gồm nhạc sĩ, ca sĩ, nhà sản xuất nhạc, kỹ sư âm thanh giờ đây được thu gọn lại trong một cú click chuột và những cú gõ phím. Nhạc AI xuất hiện dày đặc trên các nền tảng streaming lớn nhất hành tinh như Spotify, Apple Music, YouTube Music, Deezer... Lượng nhạc này lớn đến mức các nhà phân phối ghi nhận có những giai đoạn, nhạc do thuật toán tạo ra chiếm tới gần 44% tổng số tác phẩm mới được tải lên mỗi ngày. Mục tiêu phân phối chính của các tài khoản tạo nhạc AI tập trung vào hai nhánh: cày view kiếm tiền bản quyền từ lượt nghe và cung cấp nhạc nền bản quyền giá rẻ. Các thuật toán AI được tối ưu hóa để tạo ra những giai điệu bắt tai, dễ lan truyền trên các nền tảng video ngắn như TikTok hay YouTube Shorts. NHẠC CÔNG NĂNG Phân khúc âm nhạc đang chịu sự tác động mạnh mẽ nhất của AI là “nhạc công năng” (functional music) - các thể loại nhạc không lời, phục vụ cho từng hoạt động trong cuộc sống hằng ngày. Đó là những bản nhạc lofi để học bài, nhạc sóng âm để thiền định, nhạc thư giãn được mở tại các spa, quán cà phê có không gian riêng tư, hay nhạc nền sôi động cho các tựa game và video quảng cáo. Ở địa hạt này, người nghe hoàn toàn không quan tâm ai là người đứng sau bài hát, họ thường tiếp nhận âm nhạc thụ động, chỉ cần được nghe những chất liệu âm thanh phù hợp với cảm xúc ở thời điểm đó. Tín hiệu báo động của nhạc AI với thị trường gần đây nằm ở chỗ chúng ngày càng trở nên tinh vi và rất khó phân biệt bằng tai thường. Sự tiến bộ của công nghệ giả lập giọng nói cho phép AI tái tạo tiếng thở, những nốt rung nấc nghẹn hay các kỹ thuật giả thanh phức tạp của nhiều nghệ sĩ trên thế giới. Thị trường âm nhạc toàn cầu đã bắt đầu xuất hiện những ca sĩ ảo sở hữu sức hút không thua kém các ngôi sao hạng A. Điển hình là hiện tượng Xania Monet - ca sĩ R&B ảo được tạo ra hoàn toàn từ Suno AI. Với giọng hát cuốn hút và hình tượng được xây dựng hoàn hảo, ca sĩ AI Xania Monet tạo ra loạt sản phẩm thu hút hàng chục triệu lượt xem/lượt nghe. HƯƠNG LY 7 TRIỆU CA KHÚC AI TRÀN LÊN MẠNG MỖI NGÀY NGÀNH CÔNG NGHIỆP ÂM NHẠC TOÀN CẦU ĐANG CHỨNG KIẾN CUỘC CHUYỂN DỊCH CHƯA TỪNG CÓ TRONG LỊCH SỬ. CỨ MỖI NGÀY TRÔI QUA, THẾ GIỚI LẠI ĐÓN NHẬN THÊM KHOẢNG 7 TRIỆU BÀI HÁT MỚI DO TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) SẢN XUẤT. Khoảng cách âm nhạc do AI và con người sáng tác ngày càng hẹp lại Tác phẩm “Xưởng quân giới” của họa sĩ Tô Ngọc Vân
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==