11 nThứ Hai n Ngày 7/9/2026 NỖI ÁM ẢNH TỪ KHÓI ĐỒNG Ý tưởng chuỗi khép kín từ rác hữu cơ đến dược liệu bản địa xã Lục Yên (Lào Cai) của chị Nông Thị Thắm (dân tộc Tày) - Giám đốc Hợp tác xã Y dược cổ truyền Yên Thế, là sự nung nấu, trăn trở trước thực tế của những người con gắn bó với đất rừng và bà con địa phương. Sau mỗi mùa thu hoạch là những khoảnh khắc ám ảnh khi phế phụ phẩm nông nghiệp như vỏ quế, rơm rạ, cỏ dại, vỏ lạc, vỏ đậu… bị đốt bỏ ngay tại đồng ruộng. Chị Thắm bộc bạch: “Bản thân là một kỹ sư lâm nghiệp, nhìn những phế phụ phẩm ấy bị thiêu rụi, tôi thấy đau xót vô cùng. Ở Đà Lạt, người ta mua những thứ này với giá cao để làm phân bón, còn quê mình lại đem đốt, vừa lãng phí dinh dưỡng cho đất, vừa gây ô nhiễm môi trường”. Tốt nghiệp Đại học Nông lâm Thái Nguyên năm 2013, chị Thắm dành 7 năm làm việc tại Viện nghiên cứu của trường, rồi tiếp tục “tầm sư học đạo” thêm 4 năm tại các trang trại công nghệ cao ở Đà Lạt. Nhưng càng đi xa, tiếng gọi từ đại ngàn Lục Yên càng thôi thúc. Năm 2024, chị Thắm quyết định trở về khởi nghiệp trên quê hương. Chị thành lập Hợp tác xã Y dược cổ truyền Yên Thế với hành trang là niềm tin vào tri thức bản địa về cây dược liệu và khát khao thay đổi hệ sinh thái nông nghiệp quê nhà, cải thiện thu nhập cho người dân địa phương. “VŨ KHÍ” SINH HỌC TỪ RÁC Bài toán kép mà chị Thắm đặt ra từ những ngày đầu khởi nghiệp đến nay với mô hình kinh tế tuần hoàn là giải quyết rác thải nông thôn, phế phụ phẩm nông nghiệp và giảm chi phí đầu vào. Nữ kỹ sư trẻ đã vận dụng hai “gọng kìm” kỹ thuật sinh học gồm ứng dụng chế phẩm EM để “nhanh hoá” quá trình phân huỷ phế phụ phẩm nông nghiệp, tạo phân bón hữu cơ; đồng thời dùng dung dịch GE (Garbage Enzyme). “Ngày xưa bà con ủ phân chuồng theo cách truyền thống mất cả năm trời mà vẫn hôi thối. Giờ mình dùng công nghệ vi sinh EM, rút ngắn thời gian xuống chỉ còn 50-60 ngày. Rác hữu cơ, rơm rạ, vỏ quế hòa cùng vi sinh trở thành nguồn phân bón sạch, trả lại độ mùn cho đất”, chị Thắm nói. Nhưng sáng tạo độc đáo nhất phải kể đến “vũ khí sinh học” GE - dung dịch bảo vệ thực vật chiết xuất hoàn toàn từ thảo mộc bản địa. Không chỉ dừng lại ở công thức gừng, tỏi, ớt truyền thống, chị Thắm đã dành hàng tháng trời nghiên cứu loài hoa ngũ sắc - một loại cây hoang dại đầy rẫy ở Lục Yên nhưng chứa hàm lượng dược tính xua đuổi côn trùng cực mạnh. “Lúc đầu cũng thất bại liên tục”, chị Thắm cười nhớ lại và chia sẻ: “Có khi liều lượng ớt nhiều quá làm cháy lá, có khi sả chưa đủ nồng độ để đuổi sâu. Tôi phải vừa làm, vừa ghi chép, vừa tra cứu tài liệu quốc tế và thậm chí là sử dụng cả trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích, cân đối tỷ lệ các thành phần thảo mộc”. Dung dịch GE ra đời không tiêu diệt côn trùng theo kiểu tận diệt của hóa chất mà tác động để chúng thấy mùi khó chịu rồi tự bay đi, đặc biệt nó an toàn đến mức có thể xịt trực tiếp lên rau quả mà người dân có thể ăn ngay tại vườn. LAN TỎA GIẢI PHÁP XANH Có công nghệ trong tay chưa phải là tất cả. Việc thuyết phục người nông dân từ bỏ thói quen mua phân bón hóa học để chuyển sang nhặt rác ủ phân là một hành trình gian nan không kém. “Bà con vốn chuộng cái gì nhanh. Phun thuốc hóa học thì sâu chết ngay, bón phân vô cơ thì cây xanh tốt tức thì. Bảo họ chuyển sang hữu cơ, họ nghi ngờ lắm”, chị Thắm chia sẻ. Chị Thắm và các cộng sự đã kiên trì thực hiện phương châm “làm thử - quan sát - ghi chép - đánh giá - nhân rộng”. Nhóm trực tiếp xuống từng hộ dân, thực hiện “dân vận khéo” theo kiểu cầm tay chỉ việc. Đặc biệt từ những kết quả, con số cụ thể từ thực tế như sử dụng phân bón tự ủ giúp giảm từ 4060% chi phí đầu vào, đã thuyết phục được bà con. Tiếng lành đồn xa, từ 6 thành viên ban đầu, đến nay HTX đã quy tụ hơn 200 hộ dân liên kết. Chị Thắm không chỉ chuyển giao kỹ thuật mà còn đóng vai trò “bà đỡ”, bao tiêu toàn bộ sản phẩm để gỡ nỗi lo được mùa mất giá. Chị định hướng bà con trồng dược liệu quý như Khôi nhung, Lan kim tuyến dưới tán rừng - một mô hình “thuận tự nhiên” vừa bảo vệ rừng, vừa mang lại giá trị kinh tế cao. Hiện 15 ha vùng trồng dược liệu hữu cơ dưới tán rừng tại xã Lục Yên đã trở thành một “nhà thuốc khổng lồ”. Không gian canh tác giờ đây không còn mùi hắc nồng của thuốc trừ sâu, thay vào đó là không khí trong lành, nơi chim chóc, bướm và các loài thiên địch đã bắt đầu quay trở lại. XUÂN TÙNG Nữ kỹ sư lâm nghiệp Nông Thị Thắm khởi nghiệp làm giàu trên quê hương Lào Cai với mô hình kinh tế tuần hoàn, mang đến lời giải về bài toán môi trường và sinh kế bền vững cho hàng trăm hộ dân vùng cao. Đó là hành trình từ rác thải hữu cơ đến dược liệu nông nghiệp bản địa. Cách mạng xanh dưới tán rừng Lục Yên Đến từ vùng quê nông nghiệp, Huỳnh Quốc Đại (sinh viên năm 2, khoa Sinh - Môi trường, Trường ĐH Sư phạm - ĐH Đà Nẵng) thấu hiểu cảnh bà con tích góp từng đồng vốn để nuôi vài chú heo “làm đầu cơ nghiệp”. Thế nhưng, cách chăn nuôi nhỏ lẻ và theo cách thức truyền thống lại khá rủi ro. “Heo là loài sinh lý đặc biệt, không có tuyến mồ hôi nên rất nhạy cảm với nhiệt độ cao. Chỉ cần môi trường quá nóng hoặc tích tụ khí CO2, CH4 từ chất thải, heo rất dễ đổ bệnh, đặc biệt là heo giống và heo mẹ”, Đại chia sẻ về lý do hình thành dự án. Đại đã cùng với người bạn là Nguyễn Xuân Lợi (phụ trách công nghệ) và Nguyễn Thị Bảo Nguyên (nghiên cứu phần cứng), xây dựng hệ thống “Green Barn Monitor” với tiêu chí rẻ, dễ dùng và hiệu quả hướng tới mô hình chuồng nuôi giá rẻ. Theo Đại, điểm cốt lõi của Green Barn Monitor là hệ thống cảm biến thông minh (sensor) thu thập dữ liệu về nhiệt độ, độ ẩm và các chỉ số môi trường theo thời gian thực. Cứ 30 giây, dữ liệu được cập nhật một lần, giúp người nuôi theo dõi sát sao mọi biến động qua mạng hoặc trực tiếp tại chuồng. Điểm thú vị của mô hình là hệ thống cảnh báo ba mức độ: Xanh (An toàn) - Vàng (Cảnh báo) - Đỏ (Nguy hại). Khi nhiệt độ vượt ngưỡng 30 độ C, còi báo động sẽ vang lên, giúp bà con kịp thời xử lý trước khi vật nuôi bị sốc nhiệt. “Chúng tôi muốn chuyển đổi cách quản lý chuồng trại từ kiểu cảm tính, truyền thống sang việc giám sát hoàn toàn dựa trên số liệu thực tế”, Quốc Đại nói. Hơn thế, nhóm còn ấp ủ tích hợp AI và IoT để hệ thống có thể tự động bật quạt, phun sương khi cần thiết, tối ưu hóa chi phí điện năng và giảm thiểu tối đa sức người. Đại cho biết thêm, dù vẫn đang ở giai đoạn sản phẩm thử nghiệm (MVP) với những linh kiện tự gom góp, nhưng “đứa con tinh thần” của nhóm đã vận hành trơn tru các chức năng cốt lõi. Nhóm đã mang mô hình, ý tưởng của mình đến với những cuộc thi về sáng tạo, khởi nghiệp để tháo gỡ khó khăn hiện nay về nguồn lực, cũng như có thêm sự định hướng của chuyên gia để đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thực tế chuồng nuôi. TƯỜNG KHA Hệ thống giám sát môi trường giá rẻ Nhóm Huỳnh Quốc Đại trình bày ý tưởng, mô hình tại cuộc thi khởi nghiệp ẢNH: NVCC Chia sẻ với những rủi ro trong chăn nuôi của bà con nông dân, nhóm sinh viên tại Đà Nẵng đã phát triển hệ thống giám sát môi trường giá rẻ mang tên “Green Barn Monitor”. Chị Nông Thị Thắm (ngoài cùng bên phải) hướng dẫn người dân ủ phân bón từ rơm rạ ẢNH: NVCC Với tư duy kinh tế tuần hoàn, chị Thắm và các thành viên trẻ của HTX dược liệu Yên Thế đã cụ thể hoá thành những dự án phát triển dược liệu bền vững, nâng cao sinh kế cho cộng đồng. Đặc biệt, dự án “Chiến lược kinh tế tuần hoàn: Từ rác hữu cơ đến dược liệu nông nghiệp bản địa Lục Yên” xuất sắc lọt vào vòng chung kết cuộc thi Dự án khởi nghiệp Thanh niên nông thôn năm 2026 do T.Ư Đoàn tổ chức. Vườn cây đại đoàn kết Nhân dịp mùa khai giảng năm học mới 20262027, các cơ sở giáo dục trên địa bàn phường Minh Phụng (TP. Hồ Chí Minh) triển khai mô hình “Vườn cây đại đoàn kết” nhằm hưởng ứng chương trình “trồng 1 triệu cây xanh”. Bên cạnh việc trồng mới và chăm sóc cây phù hợp với môi trường học đường, mô hình lồng ghép nội dung tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường trong các hoạt động của học sinh. Địa phương mong muốn sẽ tạo ra phong trào “Vườn cây đại đoàn kết” góp phần lan tỏa thông điệp chung tay bảo vệ môi trường đến từng gia đình và cộng đồng dân cư. THANH GIANG
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==