12 n Thứ Sáu n Ngày 28/8/2026 Chủ động nguồn nước tại chỗ - giải cơn khát cho ĐBSCL Theo Danh lục đỏ Việt Nam, những thập niên gần đây, khu vực phân bố của Voọc mũi hếch tiếp tục thu hẹp đáng kể do nạn phá rừng ồ ạt và săn bắn ráo riết, dẫn đến kích cỡ quần thể ước tính suy giảm hơn 80% trong vòng 40 năm. Loài này được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp và chỉ được tìm thấy trong các khoảnh rừng nhỏ ở tỉnh Hà Giang cũ và Tuyên Quang cũ (nay là tỉnh Tuyên Quang) như tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Na Hang, Khu Bảo tồn Thiên nhiên Cham Chu, Khu Bảo tồn Loài và Sinh cảnh Voọc mũi hếch Khau Ca và rừng huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang cũ. Trong đó, rừng Khau Ca được xác định là khu vực có quần thể Voọc mũi hếch lớn nhất thế giới, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo tồn loài linh trưởng nguy cấp này. Theo bà Mai Thị Hoàn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, sau khi hợp nhất với tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang hiện là địa phương duy nhất trong cả nước còn ghi nhận sự tồn tại của Voọc mũi hếch. Trong đó, khu vực Khau Ca, nơi quần thể được bảo vệ hiệu quả nhất, số cá thể đã tăng từ khoảng 50 - 60 con (năm 2002) lên ước tính 100 - 150 con (năm 2025). Mục tiêu 5 năm tới của địa phương là nâng quần thể lên khoảng 130 - 180 cá thể, đồng thời xây dựng Kế hoạch bảo tồn loài cấp tỉnh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dù gia tăng về số lượng, Voọc mũi hếch vẫn đang đối mặt nhiều nguy cơ, trong đó có nguy cơ bị săn bắt làm thực phẩm và dược liệu, sinh cảnh bị chia cắt và suy thoái do xâm lấn đất rừng tự nhiên để mở rộng đất sản xuất nông nghiệp, khai thác lâm sản. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BẢO TỒN DÀI HẠN Tại Hội thảo về công tác bảo tồn loài Voọc mũi hếch diễn ra ngày 24/8, các đại biểu thống nhất xây dựng Kế hoạch hành động chung nhằm bảo tồn và phục hồi loài giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Một số mục tiêu cụ thể được đề xuất bao gồm đến năm 2035, tăng khoảng 25% số lượng cá thể so với hiện trạng tại khu vực Vườn quốc gia Du Già - Khau Ca, mở rộng diện tích sinh cảnh lên khoảng 1.600ha, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, đưa Voọc mũi hếch trở thành biểu tượng đa dạng sinh học của tỉnh, huy động 10 - 15 triệu USD nguồn lực đến năm 2030 và bảo đảm ít nhất 30 cộng đồng dân cư được hưởng lợi trực tiếp từ công tác bảo tồn. Để xây dựng Kế hoạch bảo tồn, các chuyên gia đề xuất trước mắt lựa chọn mô hình Nhóm chuyên gia/Tổ công tác kỹ thuật, sau khi hoàn thiện dự thảo Kế hoạch sẽ trình Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang xem xét và ban hành, làm căn cứ để triển khai các giải pháp bảo tồn loài linh trưởng đặc biệt quý hiếm này. NGUYỄN HOÀI Đề xuất đưa Voọc mũi hếch thành biểu tượng của Tuyên Quang THÁCH THỨC NGUỒN NƯỚC NGÀY CÀNG NGHIÊM TRỌNG Tại Hội thảo “Phương châm chủ động nước tại chỗ - Giải pháp góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước vùng ĐBSCL” diễn ra mới đây, TS Trần Thái Hùng, Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, nêu thực tế, ĐBSCL đang chịu nhiều tác động từ phát triển thượng nguồn, biến đổi khí hậu, sụt lún đất, xâm nhập mặn, khai thác nước ngầm và quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Những yếu tố này làm gia tăng nguy cơ thiếu nước ngọt trong mùa khô, ảnh hưởng sản xuất và đời sống người dân. Theo ông Hoàng Việt, Giám đốc Chương trình nước ngọt của Quỹ Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF), tình trạng suy giảm nguồn nước mùa khô, xâm nhập mặn, sụt lún, ô nhiễm và biến đổi khí hậu đang làm gia tăng rủi ro đối với con người, hệ sinh thái và nền kinh tế khu vực này. Ông Trần Chí Trung, Viện trưởng Viện Tài nguyên nước và Môi trường Đông Nam Á, chỉ ra những thách thức trong quản lý tài nguyên nước như nguồn nước mặt phụ thuộc nhiều vào ngoại sinh, tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu, suy thoái và ô nhiễm nguồn nước, trong khi hiệu quả sử dụng nước chưa cao. Vì vậy, theo các chuyên gia, chính quyền và người dân địa phương cần chung tay thúc đẩy các giải pháp chủ động nước tại chỗ, nhằm tăng khả năng thích ứng với điều kiện nguồn nước ngày càng suy giảm. ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH 5 CHỦ ĐỘNG Theo ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước - Bộ Tài nguyên & Môi trường, Luật Tài nguyên nước năm 2023 tạo bước chuyển quan trọng trong quản lý tài nguyên nước, hướng tới quản lý thống nhất, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả và bảo đảm an ninh nguồn nước. Trong đó, phương châm “chủ động nước tại chỗ” nhằm phát huy nguồn lực của chính quyền địa phương, cộng đồng, doanh nghiệp và người dân trong bảo vệ, thu trữ, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn nước. Ông Hà cho hay, “chủ động nước tại chỗ” không thay thế các công trình và cơ chế điều phối ở cấp vùng, liên vùng, quốc gia mà đóng vai trò bổ sung, giúp tăng khả năng tự chủ và ứng phó rủi ro ngay từ cơ sở. Từ thực tiễn triển khai tại tỉnh Cà Mau, ông Nguyễn Thanh Tùng, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Cà Mau, cho rằng, người dân, cộng đồng và chính quyền cùng tham gia bảo vệ nguồn nước, thu trữ, điều hòa, phân phối, sử dụng tiết kiệm và tái sử dụng nước, qua đó bổ trợ cho các công trình thủy lợi quy mô lớn. Cà Mau có thể khái quát phương châm này thành “5 chủ động” cụ thể: chủ động nguồn nước; chủ động thu, trữ; chủ động điều tiết; chủ động chất lượng nước; chủ động quản trị và sử dụng nước. Ông Tùng cũng chia sẻ kinh nghiệm thực tế là thu trữ nước mưa tại hộ gia đình. Từ kinh nghiệm sử dụng lu, bể, bồn chứa, các địa phương có thể nâng cấp thành hệ thống thu nước mưa an toàn, gồm mái thu nước, máng dẫn, thiết bị bỏ nước mưa đầu mùa, lọc sơ bộ và bồn chứa kín. Cùng với đó, cần phát huy hệ thống “ao nhà - hồ cộng đồng - kênh trữ nước - hồ chứa lớn”. Ao, hồ hộ gia đình có thể phục vụ sinh hoạt, chăn nuôi, sản xuất; ao, hồ cộng đồng phục vụ cụm dân cư; hồ chứa cấp xã, liên xã tạo nguồn dự phòng; còn hệ thống kênh thủy lợi có thể kết hợp dẫn và trữ nước. Đặc biệt, theo ông Tùng, phải sử dụng nước tiết kiệm và bảo vệ chất lượng nguồn nước. Theo ông Trần Chí Trung, Viện trưởng Viện Tài nguyên nước và Môi trường Đông Nam Á, từ kinh nghiệm Cà Mau, bài học được khái quát là “giữ nước khi có nước - bảo vệ nước tại nguồn - điều tiết nước theo vùng - sử dụng nước tiết kiệm - và quản lý nước bằng sự tham gia của cộng đồng”. Ông Trung cho rằng, đây không chỉ là giải pháp ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn mà cần trở thành một phương thức phát triển mới, gắn quản trị tài nguyên nước với sinh kế, nông nghiệp thuận thiên, thủy sản, bảo vệ môi trường và hệ sinh thái, góp phần xây dựng ĐBSCL chủ động và thích ứng tốt hơn trước biến động nguồn nước. TUỆ MINH Các chuyên gia, nhà khoa học, chính quyền địa phương đề xuất giải pháp chủ động nguồn nước tại chỗ ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thông qua bảo vệ, thu trữ, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn nước, trong bối cảnh khu vực này đang đối mặt áp lực hạn hán, xâm nhập mặn và suy giảm nguồn nước. ĐBSCL thường xuyên hứng chịu tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng vào mùa khô ẢNH: NHẬT HUY Để bảo tồn Voọc mũi hếch – loài linh trưởng đặc hữu chỉ có tại Việt Nam với số lượng vô cùng ít ỏi, các chuyên gia đề xuất tăng cường điều tra bằng công nghệ, triển khai các giải pháp bảo vệ môi trường sống của loài, đồng thời kiến nghị đưa loài này thành biểu tượng về đa dạng sinh học của tỉnh Tuyên Quang. Bảo tồn cây Trà hoa vàng Nghệ An Trà hoa vàng Nghệ An là nguồn tài nguyên thực vật quý hiếm, mang tính đặc hữu và giá trị sinh học cao của vùng đất Nghệ An. Loài cây này gắn với hệ sinh thái tự nhiên miền núi, sở hữu những đặc điểm riêng biệt về sinh trưởng, hình thái và giá trị dược liệu. Tuy nhiên, việc khai thác tự phát và mất sinh cảnh đã khiến loài cây này cạn kiệt trong tự nhiên, thuộc nhóm Nguy cấp (EN) theo tiêu chí Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (IUCN). Nhằm đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn, trong khuôn khổ Dự án Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn, phát triển bền vững cây Trà hoa vàng Nghệ An tại xã Nhôn Mai, tỉnh Nghệ An theo định hướng OECM, Trung tâm Tư vấn Phát triển Lâm nghiệp Nghệ An đã phối hợp chính quyền và cộng đồng địa phương hoàn thành giai đoạn khảo sát, đánh giá thực địa loài cây này. Kết quả khảo sát tại bản Na Hỷ và Na Lợt ghi nhận 1.221 cây trưởng thành cùng hơn 22.700 cây tái sinh. Dự án đã xác định và lập bản đồ vùng phân bố 101,74 ha của loài Trà hoa vàng Nghệ An. Trên cơ sở đó, Dự án định hướng bảo tồn theo mô hình OECM (Khu vực bảo tồn địa phương hiệu quả) dựa vào cộng đồng. Đây là cơ sở thực tiễn để địa phương tiếp tục xây dựng các mô hình quản lý rừng bền vững gắn liền với phát triển sinh kế dưới tán rừng tại các địa phương. TUỆ MINH Loài Voọc mũi hếch được ghi nhận tại tỉnh Tuyên Quang (Hà Giang cũ) ẢNH: FFI
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==