50 21/6/2026 101 NĂM BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM Tôi nhác thấy trong Nam có bà kỳ lão, nhà văn Xuân Phượng ở tuổi chín mấy mà sách cứ ra cứ nối bản tơi tới. Còn ngoài Bắc có nhà báo Nguyễn Chí Tình, ở tuổi 91, ông vừa xuất bản cuốn hồi ký dày 574 trang. Cuốn hồi ký có cái tên “Ngày ấy tôi là Phóng viên báo Tiền Phong”. Ông thuộc dạng con nhà tông… Xứ Nghi Lộc nghèo mạt rệp. Nghi Lộc vi bất mao chi địa (Nghi Lộc đất nghèo đến cỏ cũng không mọc được). Vậy mà Nguyễn Chí Tình lại xuất thân từ một dòng dõi kiệt hiệt. Ông nội là cụ Nguyễn Đức Tân đậu cử nhân, làm quan chức Hành Tẩu, từng tích cực hưởng ứng Cần Vương, có công lao lớn với dân làng, được dân làng lập đền thờ sống (sinh từ). Cụ Tân có con là Nguyễn Đức Công (tức Hoàng Trọng Mậu) là Liệt sĩ, chí sĩ. Cụ Công có tài “văn chương trác lạc” (lời khen của Phan Bội Châu), từng đậu đầu xứ (do đó có tên là Đầu Xứ Công), nhưng đã bỏ chốn khoa trường, dấn thân cứu nước, trở thành một nhà cách mạng rạng danh trong phong trào Đông Du, Việt Nam Quang phục Hội. Những người con trai của cụ Tân đều thành danh với nghiệp chữ. Như con cả là dịch giả nhà Hán học Nguyễn Đức Vân; em trai là Nguyễn Đức Tịnh, tác giả của sách Lão Tử (nhờ Ngô Tất Tố đứng tên) và sách Luận lý. Người em của Nguyễn Đức Tịnh cụ Nguyễn Đức Bính (1906-1983) là thân phụ của Nguyễn Chí Tình. Cụ Bính là nhà giáo, nhà báo nổi tiếng và có tài văn chương. Có sách văn học sử liệt vào hàng những người viết tiếng Pháp hay nhất Đông Dương thời Pháp thuộc. Cụ Bính học quốc học Vinh đậu Thành chung. Từng gắn bó chơi thân với Ngô Tất Tố thời gian chủ bút các tờ Thanh Nghệ Tĩnh tân văn, tờ báo tiếng Pháp Le Canard dé chaine... Nhưng thời thế đổi thay. Tôi đang cố tưởng tượng chàng thanh niên Nguyễn Chí Tình sau hòa bình lập lại, tuổi mới đôi mươi, hăng hái gia nhập đơn vị TNXP đóng nơi tít mù mây làm đường Tây Bắc. Rồi đơn vị TNXP nhận nhiệm vụ mới. Nguyễn Chí Tình trở thành công nhân công trường 111 – một trong những công trường gian khổ nhất của đất nước lúc bấy giờ. Rồi về công trường xây dựng Nhà máy chè Phú Thọ,… Năm 1956, suốt hơn 2 năm từ những mẩu tin, bài ghi nhanh đều đặn gửi về Tòa soạn báo Tiền Phong, anh cộng tác viên báo Tiền Phong kiêm cán bộ Đoàn Nguyễn Chí Tình đã được điều về báo làm việc. Dõi theo hồi ký, hậu duệ của báo Tiền Phong hẳn lạ lẫm cùng thú vị khi ông dẫn về Tòa soạn báo Tiền Phong năm xa lắc ở phố Hàm Long ra sao rồi chuyển về số 3 Hồ Xuân Hương như nào. Về khu Tập thể của báo ở 185 Bà Triệu quần tụ những cây viết Tất Vinh, Mạc Lân, Bùi Ngọc Tấn… Và ngôi biệt thự 15 Hồ Xuân Hương của BS Võ Tấn trở thành Tòa soạn cho mãi về sau này như thế nào nữa… Trong hồi ký, với tôi những đoạn đọc “gai” cả người vì một thế hệ một lớp người làm báo Tiền Phong tuổi mới hăm mấy chưa hề được đào tạo hoặc qua một trường lớp nào cả! Nhưng sao họ “oách” và sớm chững chạc vậy? Tòa báo “ném” họ, những PV Nguyễn Chí Tình, Tất Vinh, Mạc Lân, Bùi Ngọc Tấn… vào thực tế. Lứa chúng tôi cũng các công trường nhà máy hầm mỏ đấy nhưng mật độ, tần suất, cung chặng, địa bàn… của lứa các anh như căng, kỹ càng và như chất lượng hơn? Một PV Nguyễn Chí Tình chưa biết đi xe đạp (sau đó phải tập) có tài cuốc bộ hàng chục hàng trăm cây số bươn chải những Mỏ thiếc Tĩnh Túc, các mỏ lộ thiên hầm lò vùng than Hòn Gai, công trường đá Cánh Diều, nhà máy dệt Nam Định, Xi măng Hải Phòng… Một Nguyễn Chí Tình chững chạc trong phỏng vấn với Anh hùng Lao động Giám đốc Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, thành thạo tiếng Pháp trong các cuộc phỏng vấn với Henri Martin, với nữ anh hùng nước Pháp chị Raymonde Dien. Thời điểm miền Bắc mới giải phóng, đối diện với một thực tế sinh động muôn hình vạn trạng các anh rất biết linh hoạt chủ động tình thế. Có một trung đội đặc biệt ở công trường đá. Trung đội ấy gồm hàng chục chị em dưới chế độ cũ, sau 1954, họ xung phong đi công trường lao động rất tích cực trở thành những điển hình. Một cô gái xinh đẹp ở công trường đá Phú Thọ tên H là nhân tình của một viên quan ba người Pháp. Viên sĩ quan này rất kết H và năm 1954 rủ đi Pháp. Chuyện H từ chối và xung phong đi công trường đá là cả một câu chuyện dài. Lãnh đạo công trường nắm lý lịch những đối tượng ấy khá vững. Họ ngập ngừng “nhà báo Tiền Phong có dám gặp không?” Những ghi chép chi chít trong sổ tay các cuộc gặp gỡ ấy của PV Tiền Phong như toát yếu bản lĩnh và phẩm chất nhân văn của nhà báo. Cứ đôi hồi rằng không biết có nên dùng chữ “kỳ nhân” để gọi ông? Nhưng có lẽ khó có từ nào khác. Ông có thể viết bằng cả 2 tay. Viết. Theo nghĩa đen của từ này. Ông không dùng máy vi tính. Ông bộc bạch rằng, ông cảm được khi mờ khi tỏ cái âm thanh mũi bút bi chạy trên giấy thì mới có hứng viết được. Năm Mỹ đánh ác liệt Khu Tư. Mấy tháng giời rửa mặt, sinh hoạt bằng nước bẩn ở hố bom, mắt ông bị nhiễm độc. Tưởng đau mắt sơ sơ, thông thường. Mờ mờ rồi không thấy gì nữa cả. Chạy chữa tứ tán. Vẫn không khỏi. Vượt thoát màn đêm đen cú đánh bất ngờ của số phận, ông kiên nhẫn ngồi đọc cho người cháu ghi lại những bài viết. Nhưng ông đau đớn nhận ra cái cách làm việc này không ổn! Thói quen, phản xạ đọc và viết đã hành hạ ông. Hóa ra lại đem lại cho ông thứ nghị lực mới. Ông đặt cái thước trên giấy và mò mẫm tập viết. May mắn hơn 2 năm, mắt ông mờ mờ trở lại. Tôi ngó không gian vây quanh những sách là sách. Tứ bích gia bần phú lục kinh (Nhà nghèo, bốn bức tường giàu có những sách - Thơ Nguyễn Trãi). Sách ông mua, trữ. Ông sưu tập. Hơn 10 ngàn cuốn. Hàng trăm cuốn có tuổi thọ trên 100 năm. Sách mà ông là tác giả, hơn 30 cuốn đã xuất bản. May mắn ông có người anh rể nhà nghiên cứu văn học, NGND, GS Nguyễn Đình Chú. Hai anh em thường gặp nhau đàm đạo. Tuổi cũng gần 90, chất giọng điềm đạm, thận trọng, GS Nguyễn Đình Chú nói về ông em rể đại ý… Trong số sách của Nguyễn Chí Tình, ông đánh giá cao 3 cuốn (mỗi cuốn gần ngàn trang) như Số phận các nền văn minh. Xung đột văn hóa và Đấu tranh văn hóa… dung chứa những con số, luận cứ, quan điểm học thuật… thật sự. Vậy mà còn hàng chục ngàn trang chưa xuất bản. Kỳ khôi cái cách làm quen với tiếng nước ngoài của ông! 6-7 tuổi, ông Tình và các anh em đã được cha hướng dẫn tự học ngoại ngữ. Sống trong môi trường phi bản ngữ, cách ông được cha chỉ dạy là học thuộc những bài văn, thơ hay nước ngoài và luôn tập “dịch ngược” từ tiếng nước ngoài sang tiếng mẹ đẻ. Học kỹ và ghi nhớ những từ vựng mới, chỉ sau 2 năm, ông Tình đã có thể đọc nhuần nhuyễn sách tiếng Pháp. Thông thạo tiếng Pháp, ông lại học tiếng Anh bằng tiếng Pháp, sau đó học tiếng Nga bằng tiếng Anh. Ở tuổi 80. Ông không biết một từ tiếng Tây Ban Nha nào. Nhận lời mời của các con sang Tây Ban Nha du lịch, không chấp nhận việc “mù ngoại ngữ”, trước khi lên đường 3 tháng, ông lại tự học tiếng Tây Ban Nha. Dù chỉ là những câu giao tiếp cơ bản và vẫn phải sử dụng thêm tiếng Pháp, tiếng Anh, nhưng với sự giúp đỡ của cháu nội, ông Tình đã thực hiện được hàng trăm cuộc phỏng vấn trực tiếp với các nhân vật ở Tây Ban Nha, từ các doanh nhân, giáo sư, đến những người bình thường mà ông cảm thấy ấn tượng khi gặp. Cuốn “Nơi ấy Tây Ban Nha” dài hơn 600 trang cũng được ông viết từ những trải nghiệm trong suốt khoảng thời gian ấy. n Nhà báo Nguyễn Chí Tình CHẢ CÓ GÌ THÚC ÉP ÔNG PHẢI MÀI BÚT NHƯ THẾ. LƯƠNG HƯU RỒI CON CHÁU, NGƯỜI THÂN LO. ÔNG BỘC BẠCH, ÔNG CẢM THẤY TIẾC XÓT LÀ THỜI GIAN ÔNG PHẢI ĐI DẠY NGOẠI NGỮ ĐỂ KIẾM TIỀN. RẰNG ÔNG PHẢI LƠI ĐI MỘT THỜI GIAN DÀI NIỀM VUI ĐỌC, VIẾT! DẰNG DẶC HÀNG CHỤC NĂM CẶM CỤI MIỆT MÀI VỚI VIỆC ĐỌC, VIẾT NHƯ THẾ ĐÃ HÌNH THÀNH Ở ÔNG MỘT THỨ PHẢN XẠ. ĐÃ CHƯNG CẤT NÊN MỘT THỨ “DUYÊN” BÚT MỰC. THỨ DUYÊN ẤY NHƯ GIÚP ÔNG CÂN BẰNG LẠI BAO THỨ CHÔNG CHÊNH CỦA CUỘC ĐỜI LÀM NÊN THỨ THĂNG HOA VÀ CHẤT LƯỢNG SỰ HẰNG SỐNG! VÀ THỨ LAO ĐỘNG NHƯ THẾ ĐÃ LÀM NÊN TUỔI THỌ CŨNG SỰ MINH MẪN Ở ĐỘ TUỔI NÀY? Hình như không nhiều lắm người viết ở độ 80, 90 ra sách. Trên 90 mà sách ra đều đều, liên tục có lẽ thuộc hàng “kỳ lão, kỳ nhân”. Sách mới XUÂN BA CỦA MỘT KỲ LÃO Cuốn hồi ký mới nhất của nhà báo Nguyễn Chí Tình vừa xuất bản
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==