30 21/6/2026 101 NĂM BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM TỜ BÁO CÁCH MẠNG ĐẦU TIÊN Tại Bảo tàng Báo chí Việt Nam, báo Thanh Niên được trưng bày tại một vị trí trang trọng. Tờ báo được trưng bày mang số 63, ra ngày 3/10/1926, chính giữa có chữ “Thanh Niên” bằng chữ Việt và chữ Hán, số xuất bản được viết trong ngôi sao 5 cánh, gần đó ghi thời gian ra báo. Chữ trong tờ báo được viết tay, mỗi bài không đề tên tác giả. Anh Nguyễn Văn Ba, Phó trưởng phòng Nghiệp vụ, Bảo tàng Báo chí Việt Nam cho biết, năm 1925, sau khi thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã quyết định cho xuất bản tờ báo Thanh Niên tại ngôi nhà số 13 (nay là số 248-250) đường Văn Minh, thành phố Quảng Châu (Trung Quốc). Báo Thanh Niên số 1 ra ngày 21/6/1925. Kể từ khi báo xuất bản, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã viết nhiều tin bài, vẽ tranh phê bình, châm biếm cho tờ báo. Nhắc tới báo Thanh Niên, tôi nhớ lại chuyện trước đây tôi đã có dịp đến gặp GS.TS Đỗ Quang Hưng, người có nhiều năm nghiên cứu về Lịch sử báo chí Việt Nam để hiểu rõ hơn về hiện vật được trưng bày tại bảo tàng. GS.TS Đỗ Quang Hưng cho biết, báo Thanh Niên được coi là tờ báo đầu tiên của nền báo chí Cách mạng Việt Nam vì đó là cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, một tổ chức tiền thân quan trọng nhất của Đảng ta do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập. Thời kỳ ở Quảng Châu, Người làm Tổng Biên tập báo, viết những tin bài quan trọng, tổ chức báo Thanh Niên xuất bản được 88 số. Đến tháng 4/1927, tại Quảng Châu xảy ra sự kiện Tưởng Giới Thạch làm phản đã khủng bố Cách mạng Trung Quốc và những người Cách mạng Việt Nam trên đất Quảng Châu. Tình hình đó khiến lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc phải rời sang Liên Xô, Tổng bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên cũng chuyển sang Hồng Kông. Báo Thanh Niên vẫn tiếp tục xuất bản tại đây, nhưng thời gian ra báo không ổn định. Đến năm 1929, khi Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ngừng hoạt động, báo cũng ngừng xuất bản. Số báo Thanh Niên cuối cùng là số bao nhiêu, ra ngày nào hiện chưa xác định được. Trong nền báo chí Cách mạng Việt Nam, báo Thanh Niên có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống của nhân dân ta thời kỳ đầu Cách mạng, góp phần tích cực cho việc chuẩn bị về tư tưởng, lý luận, chính trị và tổ chức để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. TỜ BÁO ĐẦU TIÊN SAU KHI THÀNH LẬP ĐẢNG Tại cuộc gặp với GS.TS Đỗ Quang Hưng, tôi được biết tới cuốn “Lịch sử báo chí Việt Nam 1865-1945” do ông là chủ biên. Đọc cuốn sách này, tôi được biết sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập nửa năm, báo Tranh Đấu đã ra đời. Đây là tờ báo đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam, số 1 xuất bản ngày 15/8/1930. Trang nhất có bài “Mấy lời tuyên cáo”, viết: “Các đoàn thể và các phần tử cộng sản lẻ tẻ trong nước bây giờ đã thống nhất lại một đảng gọi là Đảng Cộng sản Việt Nam. Vì thế mà các cơ quan Trung ương tuyên truyền của các đoàn thể xưa kia đã hết nhiệm vụ lịch sử và đã phải đình bản. Ngày nay, báo Tranh Đấu này ra đời làm cơ quan Trung ương của Đảng để thống nhất, để hướng đạo tư tưởng và hành động cho cả toàn thể đồng chí và quần chúng lao khổ…”. Sự ra đời của báo Tranh Đấu năm 1930 chủ yếu mang tính hiệu triệu và chỉ đạo đấu tranh của Đảng ta chống lại ách thống trị của thực dân Pháp. Không rõ số cuối cùng của báo Tranh Đấu xuất bản khi nào, nhưng tờ báo đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh làm cầu nối giữa Ban Chấp hành Trung ương Đảng với các cấp bộ Đảng địa phương và quần chúng nhân dân trong những ngày đầu đấu tranh gian khổ. TỜ BÁO ĐƯỢC NHIỀU NGƯỜI ĐỌC NHẤT Ở ĐÔNG DƯƠNG Trong giai đoạn 1936-1939, Mặt trận Bình dân do Đảng Cộng sản Pháp làm nòng cốt đang có thế mạnh khiến Chính phủ Pháp phải nới lỏng một số quyền tự do dân chủ cho các nước thuộc địa, trong đó có Đông Dương. Năm 1938, lãnh tụ của Đảng Cộng sản Đông Dương là Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập đã quyết định thành lập báo Dân Chúng, trụ sở đặt tại Sài Gòn. Ngày 22/7/1938, báo Dân Chúng xuất bản số đầu tiên mà không xin phép khiến chính quyền thực dân hết sức lúng túng, nhưng trước tình hình chính trị lúc đó khiến chúng không thể cấm đoán. Ngay từ số báo đầu, Dân Chúng đã có những thông tin trung thực về đời sống tăm tối của người dân thuộc địa ở Đông Dương, đồng thời phản ánh nhanh nhạy tình hình quốc tế trước chiến tranh thế giới lần thứ hai nên đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo người dân. Dân Chúng nhanh chóng trở thành diễn đàn về tự do, dân chủ nên đã dành được cảm tình của độc giả. Tầm ảnh hưởng của một tờ báo Đảng được thể hiện qua số lượng phát hành lớn khi báo Dân Chúng số 1 in một ngàn bản, số 2 in hai ngàn bản, riêng số Xuân Kỷ Mão 1939 in tới 15 ngàn bản, xếp vào hàng tốp đầu về lượng phát hành so với các báo khác cùng thời. Trước sức hút mạnh mẽ của báo Dân Chúng, đến số báo 15 ra ngày 10/9/1938, chính quyền thực dân phải chấp thuận cấp phép cho tờ báo này. Kể từ đó, Dân Chúng tiếp tục dành nhiều trang, bài viết cổ vũ người dân đấu tranh yêu cầu chính quyền thuộc địa thực hiện những khẩu hiệu mà Đảng đã đề ra như đòi tự do dân chủ, cơm áo, hòa bình… Theo cuốn sách “Lịch sử Báo chí Việt Nam 1865-1945”, khi đó lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đang hoạt động bí mật tại Quế Lâm (Trung Quốc) đã có báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản về tình hình chính trị tại Đông Dương từ năm 1936-1938: “Dân Chúng xuất bản ở Sài Gòn từ tháng 7/1938 là tờ báo đầu tiên đã bất chấp đạo luật cấm phát hành nếu không được phép trước. Tôi nghĩ rằng Dân Chúng cũng là tờ báo được nhiều người đọc nhất ở Đông Dương…”. Sau đó, với bút danh Đ. Clin, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã viết bài “Những sự hung tàn của đế quốc Nhật” đăng trên ba số 46 (ngày 21/1/1939), 47 (ngày 24/1/1939) và 48 (ngày 28/1/1939) của báo Dân Chúng. Chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập nền báo chí Cách mạng Việt Nam ẢNH: T.L Hơn một thế kỷ trước, việc lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc quyết định xuất bản báo Thanh Niên đã đánh dấu sự ra đời của nền báo chí Cách mạng Việt Nam. Kể từ dấu mốc lịch sử đó, nhiều tờ báo của Đảng đã xuất hiện, góp phần quan trọng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc của nước nhà. KỂ TỪ KHI QUYẾT ĐỊNH THÀNH LẬP BÁO THANH NIÊN ĐẾN NHỮNG TỜ BÁO THỜI KỲ ĐẦU CỦA CÁCH MẠNG SAU ĐÓ ĐỀU CÓ NHỮNG DẤU ẤN VÀ ĐÓNG GÓP QUAN TRỌNG CỦA LÃNH TỤ NGUYỄN ÁI QUỐC. BÁC HỒ LÀ NGƯỜI ĐÃ SÁNG LẬP, ĐẶT NỀN MÓNG CHO SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NỀN BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM. KIẾN NGHĨA NGUYỄN ÁI QUỐC và những tờ báo Cách mạng đầu tiên
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==