NHIỀU ĐIỂM MỚI Về những điểm mới cốt lõi so với hai quy chế năm 2021 (đào tạo thạc sĩ và đào tạo tiến sĩ), Thông tư 53 tập trung gia tăng tính tự chủ, linh hoạt trong lộ trình học tập, chuẩn hóa tiêu chuẩn giảng dạy, tối ưu hóa quy trình đánh giá và đẩy mạnh quản trị số. Đối với lộ trình và phương thức đào tạo, điểm mới nổi bật nhất là việc quy định cơ chế đào tạo tích hợp và liên thông. Sinh viên ĐH đạt kết quả khá trở lên có thể đăng kí học trước đến 40% khối lượng chương trình thạc sĩ; người đang học ĐH loại giỏi hoặc thạc sĩ loại khá được phép đăng kí học trước đến 25% khối lượng chương trình tiến sĩ. Ngoài ra, quy chế mới mở rộng hình thức đào tạo trực tuyến với tỉ lệ lên tới 30% tổng khối lượng chương trình đối với cả bậc thạc sĩ và tiến sĩ, đáp ứng xu hướng chuyển đổi số trong giáo dục đại học. Thông tư 53 mở rộng tiêu chuẩn người tham gia giảng dạy và hướng dẫn. Ở bậc thạc sĩ thuộc các lĩnh vực đặc thù như nghệ thuật, thể thao, sức khỏe, giảng viên chưa có bằng tiến sĩ nhưng sở hữu các danh hiệu cao quý như Nghệ sĩ Nhân dân, Nhà giáo Nhân dân, Thầy thuốc Nhân dân hoặc danh hiệu kiện tướng, vô địch quốc tế vẫn được tham gia giảng dạy. Ở bậc tiến sĩ, bên cạnh giảng viên cơ hữu, cơ sở đào tạo được phép mời các nhà khoa học quốc tế, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài tham gia giảng dạy và hướng dẫn. Chuẩn công bố khoa học của người hướng dẫn nghiên cứu sinh được mở rộng đa dạng hơn, không chỉ bó hẹp trong các bài báo thuộc danh mục Web of Science hay Scopus mà còn bao gồm sách xuất bản, bằng độc quyền sáng chế hoặc giải pháp hữu ích. Chuẩn đầu ra thạc sĩ và tiến sĩ được bổ sung thêm năng lực số và trí tuệ nhân tạo (AI). Đặc biệt, ở bậc tiến sĩ, quy chế mới bổ sung quy định nộp luận án trước phản biện độc lập, kéo dài thời gian đào tạo chuẩn (từ 3 đến 4 năm). Thông tư mới đặt trọng tâm vào mô hình quản trị dữ liệu trên nền tảng số. Việc cập nhật thông tin tuyển sinh, quá trình học tập, luận văn, luận án và phụ lục văn bằng lên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục ĐH trở thành bắt buộc, phục vụ cho công tác kiểm tra, thẩm định và hậu kiểm của Bộ GD&ĐT. CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHẢI TỰ SÀNG LỌC Thông tư 53 đưa ra nhiều cơ chế pháp lí và kĩ thuật được thiết kế chặt chẽ hơn nhằm siết nhẹ tiền kiểm nhưng tăng cường hậu kiểm, từ đó góp phần đáng kể vào việc ngăn chặn và giảm thiểu nguy cơ tiến sĩ “giấy”. Những điểm cốt lõi trong Thông tư 53 giúp kiểm soát chất lượng đào tạo tiến sĩ và chống gian lận học thuật bao gồm: Thứ nhất, số hóa và bắt buộc công khai toàn bộ dữ liệu. Cơ sở đào tạo phải công khai toàn văn luận án trên trang thông tin điện tử của trường tối thiểu 30 ngày trước khi quyết định cấp bằng (trừ các đề tài bảo vệ theo chế độ mật). Điều này đặt luận án dưới sự giám sát trực tiếp của cộng đồng khoa học và toàn xã hội, giúp loại bỏ tình trạng “đào tạo chui” hay hợp thức hóa hồ sơ. Thứ hai, bổ sung quy định bắt buộc về cam kết liêm chính khoa học, chống đạo văn đối với cả nghiên cứu sinh, người hướng dẫn và các thành viên hội đồng. Thứ ba, luận án phải trải qua quy trình phản biện độc lập bởi 3 nhà khoa học/chuyên gia (trong đó có ít nhất 2 người ngoài cơ sở đào tạo) trước khi được đưa ra bảo vệ tại hội đồng. Thứ tư, tăng cường công tác thẩm định, hậu kiểm và xử lí thu hồi bằng tiến sĩ. Thông tư 53 tạo ra hàng rào pháp lí minh bạch và chế tài hậu kiểm đủ mạnh. Nhờ áp dụng công nghệ số và công khai dữ liệu, rủi ro bị phát hiện đối với các sản phẩm kém chất lượng hay gian lận là rất cao. Điều này sẽ tạo tâm lí e ngại cho những ai có ý định “mua bằng” hoặc làm tiến sĩ theo kiểu đối phó. TS. Văn Hữu Quang Nhật, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Hợp tác quốc tế, Trường Đại học Thái Bình Dương đánh giá, chủ trương chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học tiếp tục được cụ thể hóa trong Thông tư 53. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những thách thức không nhỏ, có khả năng tác động sâu sắc đến hệ thống các trường ĐH và chính sách phát triển nguồn nhân lực trình độ cao. Việc phân định rõ hai định hướng tiến sĩ (tiến sĩ định hướng ứng dụng và tiến sĩ định hướng nghiên cứu) tuy tạo điều kiện lựa chọn linh hoạt nhưng đặt ra bài toán chuẩn hóa văn bằng. Điểm cộng của quy định này mở ra lối đi thực tế hơn cho nghiên cứu sinh công tác tại các doanh nghiệp, tổ chức thực địa thay vì gạt bỏ họ bởi những yêu cầu thuần túy hàn lâm. Tuy nhiên, quy chế hiện tại chưa quy định rõ liệu trên văn bằng tốt nghiệp có sự phân biệt giữa hai định hướng này hay không. Bên cạnh đó, độ khó, dễ khác nhau giữa hai chương trình có thể trở thành tác nhân điều hướng tâm lí người học, gián tiếp ảnh hưởng đến xu hướng phát triển khoa học cơ bản trong tương lai nếu các tiêu chí đánh giá không được thiết kế đồng bộ và công bằng. Ông Quang Nhật cũng đặt vấn đề thông tư đẩy mạnh công bố quốc tế nhưng siết chặt nguồn lực. Việc yêu cầu giảng viên phải có năng lực ứng dụng công nghệ số và hợp tác quốc tế là tiêu chí đúng đắn nhưng hiện tại chưa có bộ thước đo hay chứng chỉ định danh cụ thể. Điều này có thể trở thành rào cản kĩ thuật làm hạn chế số lượng giảng viên đủ điều kiện tham gia giảng dạy. Về người hướng dẫn, tiêu chuẩn yêu cầu người hướng dẫn phải có công bố khoa học thuộc danh mục WoS/Scopus, sách xuất bản quốc tế hoặc bằng độc quyền sáng chế trong vòng 5 năm gần nhất. Quy định này thể hiện rõ quyết tâm theo đuổi chuẩn mực quốc tế, nhưng đồng thời cũng thu hẹp đáng kể số lượng giảng viên đủ điều kiện độc lập hướng dẫn NCS, tạo ra áp lực lớn cho các khoa/viện đào tạo. n 25-26/7/2026 www.tienphong.vn KHOA GIÁO 14 BỘ GD&ĐT VỪA BAN HÀNH QUY CHẾ TUYỂN SINH VÀ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC (THÔNG TƯ 53). VỚI NHỮNG YÊU CẦU MỚI, ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC (ĐH) TẠI VIỆT NAM ĐƯỢC KỲ VỌNG SẼ KHẮC PHỤC ĐƯỢC TÌNH TRẠNG TIẾN SĨ “GIẤY” VÀ ĐẠO VĂN TRONG KHOA HỌC. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm sạch của Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội ẢNH: NTCC NGHIÊM HUÊ Siết đào tạo tiến sĩ Tuy nhiên, việc giảm tận gốc nguy cơ tiến sĩ “giấy” vẫn phụ thuộc lớn vào quá trình thực thi thực tế. Đó là sự nghiêm túc của các cơ sở đào tạo; trách nhiệm của đội ngũ phản biện và hội đồng; mức độ quyết liệt trong hậu kiểm của Bộ GD&ĐT. Báo cáo tổng kết năm học 2025 - 2026 của Bộ GD&ĐT khẳng định, có tình trạng vi phạm pháp luật, quy chế thi nghiêm trọng tại điểm thi trường THPT chuyên Tuyên Quang (Tuyên Quang) và điểm thi Trường THPT Lê Trực (Quảng Trị) trong kỳ thi tốt nghiệp năm nay. Báo cáo tổng kết năm học vừa qua của Bộ GD&ĐT cho biết, Kỳ thi Tốt nghiệp THPT năm nay được tổ chức theo đúng kế hoạch. Kết quả thi công bố vào ngày 1/7, sớm hơn mọi năm khoảng 3 tuần. Đề thi có độ phân hoá phù hợp, bảo đảm mục tiêu xét công nhận tốt nghiệp và sử dụng kết quả để xét tuyển sinh vào các cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp. Tỷ lệ tốt nghiệp của các địa phương cơ bản ổn định như năm trước. Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, còn có một số trường hợp sử dụng công nghệ cao để gian lận nhưng chỉ phát hiện sau khi thi (do thí sinh khác tố cáo. Còn có tình trạng vi phạm pháp luật, quy chế thi nghiêm trọng tại điểm thi trường THPT Chuyên Tuyên Quang (tỉnh Tuyên Quang), điểm thi Trường THPT Lê Trực (tỉnh Quảng Trị). Nguyên nhân theo Bộ này là do công nghệ phát triển rất nhanh trong khi nghiệp vụ phòng chống gian lận chưa được cập nhật thường xuyên, thiết bị phát hiện gian lận chưa được trang bị đồng bộ, một bộ phận cán bộ coi thi chưa có kinh nghiệm. Sai phạm tại một số điểm thi là do người thực hiện cố tình vi phạm quy chế, không thực hiện đúng chức trách nhiệm vụ. Cũng theo báo cáo, cả nước có gần 37.000 trường mầm non và phổ thông công lập. Chính phủ đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% số trường, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50%. Tất cả 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phê duyệt phương án sắp xếp, theo đó giảm 457 cơ sở mầm non, 914 cơ sở phổ thông và 709 vị trí lãnh đạo quản lý trên toàn quốc. Bộ GD&ĐT đã hướng dẫn các địa phương tiếp tục sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% đầu mối, tương đương với việc giảm trên 11.000 trường, hoàn thành trước ngày 30/8. Sau sắp xếp, dự kiến sẽ điều chuyển và sắp xếp lại trên 20.000 cán bộ quản lý, trong đó khoảng 11.000 người được bố trí làm giáo viên trực tiếp đứng lớp. Các địa phương đang tích cực triển khai và cam kết hoàn thành đúng tiến độ. n Bộ GD&ĐT chỉ rõ nguyên nhân gian lận thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang ẢNH: PHÚ NGUYỄN HÀ LINH
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==