4 n Thứ Ba n Ngày 21/7/2026 XÃ HỘI Lai Châu - địa phương có địa hình đồi núi dốc, bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao và hệ thống sông suối dày đặc tiếp tục là nơi gánh chịu thiệt hại nặng nề nhất trong đợt mưa lũ xảy ra những ngày qua ở vùng núi Bắc Bộ nước ta. Từ ngày 15-18/7, tại Lai Châu có mưa rất to. Lượng mưa tại các trạm trên toàn tỉnh đo được từ ngày 15/7 đến 15h30 ngày 17/7 phổ biến trên 200mm. Trong đó mưa lớn nhất tại Pắc Ta 583 mm, Pa Vệ Sủ 355,8 mm, Nậm Hăn 380 mm, Hua Bum 284,8 mm, Tủa Sín Chải 225mm. Từ hôm 19/7 đến sáng sớm 20/7, khu vực này còn mưa rải rác dù cường độ giảm. Nhiều khu vực xuất hiện mưa dồn dập đã dẫn đến lũ quét và sạt lở đất đá, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Xã Mường Than là nơi chịu thiệt hại nặng nề nhất. Vào khoảng 7h45 phút ngày 17/7, khu vực này xuất hiện hiện tượng trượt, sạt đất đá, cây cối từ trên núi xuống kèm theo lũ với khối lượng rất lớn, cách Đội 11 về phía thượng lưu suối khoảng 2km. Lũ quét, sạt lở ảnh hưởng trực tiếp tới 899 hộ với 4.263 nhân khẩu tại các bản Chít, Khì, Nậm Sáng, Noong Thăng và Nậm Ngùa. Hôm 20/7, thêm một thi thể mất tích được tìm thấy, nâng tổng số người chết do mưa lũ tại Lai Châu lên 6. Vẫn còn 2 người mất tích và có 10 người bị thương. Mưa lũ cũng để lại hậu quả hết sức nặng nề tại Lai Châu với 28 nhà bị sập, 224 nhà bị hư hỏng cùng hơn 408 ha lúa, hoa màu bị thiệt hại. Thiệt hại về chăn nuôi, cơ sở hạ tầng cũng rất lớn. Tính đến trưa 20/7, thiệt hại tại Lai Châu ước tính trên 270 tỷ đồng, tăng mạnh so với thống kê những ngày trước, trong đó riêng Mường Than thiệt hại khoảng 120 tỷ đồng. Con số thiệt hại của tỉnh Sơn La cũng tăng mạnh, theo báo cáo sáng 20/7. Địa phương này cũng gánh chịu mưa lớn kéo dài nhiều ngày với thiệt hại cả về nhà cửa, hoa màu, gia súc gia cầm, đặc biệt là cơ sở hạ tầng. Ước tính thiệt hại của Sơn La tính đến sáng 20/7 lên tới 125 tỷ đồng. Lào Cai cũng gánh chịu thiệt hại khá lớn những ngày qua, do mưa lớn kéo dài dẫn đến lũ quét, sạt lở đất và ngập úng. Tổng thiệt hại tại địa phương này ước tính hơn 45 tỷ đồng. Trong khi đó, Điện Biên gánh chịu thiệt hại khoảng 2,3 tỷ đồng. Tổng thiệt hại ước tính trong đợt mưa lũ lần này ở vùng núi Bắc Bộ, tính đến trưa 20/7 là gần 443 tỷ đồng. DỰ BÁO THỜI TIẾT NHỮNG NGÀY TỚI Dự báo từ ngày 21-23/7, miền Bắc tiếp tục có mưa rào và dông rải rác vào chiều tối và đêm, cục bộ có mưa vừa đến mưa to. Nắng nóng chưa có dấu hiệu xuất hiện trong nhiều ngày tới. Dự báo ngày 21/7, miền Trung tiếp tục có nắng nóng gay gắt; từ 22/7, nắng nóng tiếp tục ở khu vực này nhưng giảm về cường độ. Từ Khánh Hoà đến Bình Thuận (cũ) ngày nắng, chiều tối và đêm có mưa rào và dông vài nơi. Nhiệt độ thấp nhất 26-29 độ; nhiệt độ cao nhất 32-35 độ. Nam Bộ ngày nắng, ít mưa; nhiệt độ thấp nhất 24-27 độ, cao nhất 32-35 độ. TPHCM ngày nắng, ít mưa; nhiệt độ thấp nhất 24-26 độ, cao nhất 33-35 độ. NGUYỄN HOÀI Tính đến trưa 20/7, mưa lũ khiến 6 người chết, 2 người mất tích và 10 người bị thương, thiệt hại tài sản lên gần 443 tỷ đồng, tăng mạnh tại Lai Châu và Sơn La. Xã Mường Than ngổn ngang sau lũ dữ Thông tin về mưa dông theo thời gian thực được Cục Khí tượng Thủy văn cung cấp tại địa chỉ hymetnet.gov.vn. Là người phụ trách tham gia cung cấp thông tin, tài liệu hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ cho phía Việt Nam, ông có thể cho biết Trung tâm đã đạt kết quả gì trong quá trình hỗ trợ Việt Nam? Đại học Texas Tech sở hữu Vietnam Center and Archive - Trung tâm lưu trữ tư liệu chiến tranh Việt Nam lớn với hơn 260.000 hồ sơ, tương đương gần 2,7 triệu trang tài liệu. Đó có thể là nhật ký, thư tay, danh sách đơn vị, giấy báo tử, sổ ghi chép, thậm chí có những tài liệu còn nguyên dấu đạn xuyên, vết máu loang. Những tài liệu này vô giá, bởi chúng không chỉ cho ta biết chiến trận đã diễn ra thế nào mà còn giúp phục dựng danh phận của những con người từng tồn tại. Có những người có thể không nằm trong bất kỳ hồ sơ liệt sĩ nào, không có tên trong bất cứ danh sách hy sinh nào. Thời gian qua, chúng tôi chuyển hướng: thay vì chỉ tìm hài cốt, chúng tôi còn tập trung trao trả lại kỷ vật cho gia đình các liệt sĩ. Bởi tôi hiểu rằng, với nhiều gia đình, có lẽ họ sẽ không bao giờ tìm lại được hài cốt người thân. Nhưng một lá thư, một cuốn sổ tay, một mảnh giấy báo tử… cũng đủ để mang lại một sự an ủi rất lớn. Từ năm 2023 đến nay, chúng tôi đã trao trả hơn 50 bộ hồ sơ cho các gia đình, và lập hàng trăm báo cáo nghiên cứu chuyển giao cho Việt Nam. DÙNG AI HỖ TRỢ NGHIÊN CỨU, TÌM KIẾM Ông và cộng sự tại Việt Nam có những ưu tiên nào trong thời gian tới? Dự án này trong năm nay dự kiến nghiên cứu khoảng 300 bộ hồ sơ và hoàn thành 300 báo cáo để chuyển giao cho Chính phủ Việt Nam, cụ thể là Ban Chỉ đạo 515. Tuy nhiên, từ sau cuộc gặp với Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà - Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia của “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” - định hướng công việc của chúng tôi đã có sự chuyển hướng rõ rệt. Ban đầu, khi chưa có chỉ đạo cụ thể từ phía Việt Nam, chúng tôi chủ động lựa chọn khu vực Lộc Ninh để nghiên cứu, bởi đó là một trong những chiến trường ác liệt nhất. Từ tháng 1/2026 đến nay, đội ngũ của tôi gần như tập trung toàn bộ vào khu vực này. Nhưng sau buổi làm việc ngày 13/6, khi Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành phải phối hợp nhanh hơn với phía Texas Tech, chúng tôi cũng đề nghị phía Việt Nam xác định rõ các địa điểm ưu tiên để tập trung nghiên cứu. Điều đó giúp tránh tình trạng làm việc dàn trải. Đến nay, đội ngũ ở Việt Nam đã có 38 người. Trong số đó, phần lớn là những người trẻ. Chúng tôi tổ chức thành nhiều nhóm, nhiều bộ phận, từ tiếp cận phân tích tài liệu gốc đến biên tập, phản biện. Bên cạnh đó là đội ngũ gắn kết cộng đồng và lịch sử truyền khẩu. Đây là lực lượng trực tiếp đi về địa phương, lần theo dấu vết của từng cái tên. Hiện riêng nhóm này có 6 người và đang di chuyển liên tục khắp cả nước. Bên cạnh công việc thu thập tư liệu, chúng tôi còn có đội ngũ công nghệ - những người làm việc với ảnh chụp, bản đồ quân sự cũ và bản đồ hiện tại để so sánh địa hình. Có khi một con suối trên bản đồ năm 1967 nằm ở vị trí khác hoàn toàn hiện nay, và từ sự lệch đó chúng tôi phải xác định những điểm bất thường có thể là nơi chôn cất liệt sĩ. Ngoài ra còn có đội ngũ dữ liệu, chịu trách nhiệm tổng hợp các danh sách tên từ nhiều báo cáo khác nhau để phục dựng lại những đơn vị, những mạng lưới con người từng tồn tại. Cho đến nay, ngoài 27 hồ sơ đầu tiên đã hoàn thành, chúng tôi còn chuẩn bị thêm 18 hồ sơ để trao trả cho các gia đình mà chúng tôi đã kết nối được. Chúng tôi đang chuẩn bị áp dụng AI vào khối tư liệu hơn 260.000 hồ sơ hiện có. Nếu làm thủ công với tốc độ 500 hồ sơ một năm thì phải mất hàng trăm năm mới hoàn tất. AI có thể hỗ trợ nhận diện chữ viết, sàng lọc thông tin, kết nối dữ liệu giữa các hồ sơ với nhau. Một hồ sơ riêng lẻ có thể không nói lên nhiều điều, nhưng nếu kết nối được mười hồ sơ ở cùng một tọa độ, chúng ta có thể tái dựng lại cả một sự kiện lịch sử. AI sẽ được dùng để nhận diện chữ viết, bóc tách thông tin và sàng lọc dữ liệu. Thay vì đội ngũ phải tự lập từng cuốn sổ dày 200 trang, AI có thể hỗ trợ lọc trước khoảng 70% khối lượng công việc. Phần còn lại, đội ngũ sẽ tập trung vào việc lật lại những thông tin quan trọng và liên kết các hồ sơ với nhau. Ví dụ, một hồ sơ được thu giữ trên người một ai đó ở một tọa độ cụ thể thì mình phải xem nó có liên kết được với những hồ sơ khác hay không. Một người mở ra một hồ sơ riêng lẻ sẽ rất khó nhìn thấy được mối liên hệ đó, nhưng AI thì có thể. Khi liên kết được nhiều hồ sơ với nhau, nó sẽ cho phép mình hình dung ra ở địa điểm đó đã có chuyện gì xảy ra. Cảm ơn ông! MINH TUẤN (thực hiện) PGS.TS Alex Võ Đình Thái, người đang làm việc tại Trung tâm DPAA - Cơ quan chuyên tìm kiếm lính Mỹ mất tích ở Việt Nam, Lào và Campuchia (viết tắt là Trung tâm thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ), cho biết phía Mỹ đang nắm giữ một khối lượng lớn tư liệu chiến tranh Việt Nam - từ tài liệu chiến trường, vật dụng cá nhân quân giải phóng tới hồ sơ thu giữ từ thi thể hoặc ba lô của những người đã ngã xuống... Tài liệu còn loang vết máu do quân đội Mỹ thu giữ trên chiến trường (Ảnh chụp từ tư liệu được phục dựng) Thiệt hại nặng nề do mưa lũ HỢP TÁC TÌM KIẾM HÀI CỐT LIỆT SĨ: Có tài liệu còn vết máu loang
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==