9 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Hai n Ngày 20/7/2026 “Tôi không nghĩ có ngày Trà Leng đông như ri nữa”, ông nói. Rồi già làng chỉ tay về phía con đường dẫn vào xã. “Hồi trước xe lên đây là xe cứu hộ, xe từ thiện. Giờ xe chở khách du lịch, người ta lên xem văn hóa, mua quế của mình”. Nụ cười ấy phải đánh đổi bằng quá nhiều nước mắt. Trận sạt lở năm 2020 đã cướp đi 8 người thân trong gia đình già Đề. Sau những tháng ngày tang tóc, hai vợ chồng ông được dựng lại căn nhà mới bằng sự chung tay của Nhà nước, cộng đồng và các nhà hảo tâm. Rồi lại lên nương. Lại trồng quế. “Giờ bà con chuyển sang trồng quế nhiều rồi. Quế có giá trị hơn. Nếu đặc sản này được quảng bá rộng rãi thì bà con có cơ hội thoát nghèo, làm giàu ngay trên đất của mình”, già Đề gửi gắm. Ở một góc khác của lễ hội, cô giáo Định Thị Duyên (Trường Mẫu giáo Trà Leng) cùng các đồng nghiệp tất bật bày biện và giới thiệu sản vật của thôn làng. Những thanh quế thơm nồng, các sản phẩm chế biến từ quế, từng gói rau rừng, gạo rẫy... liên tục được du khách lựa chọn. “Tôi xúc động khi thấy Trà Leng đông vui như hôm nay. Điều vui nhất là người ta đến đây để khám phá văn hóa, để trải nghiệm chứ không còn vì thương cảm sau thiên tai”, chị Duyên nói. Nghệ nhân Trần Thu, Giám đốc Công ty TNHH Gỗ nghệ thuật Âu Lạc vượt hàng trăm cây số đến Trà Leng và bị cuốn hút bởi tiềm năng của cây quế. Theo ông, vỏ quế không chỉ dùng để chế biến mà còn có thể trở thành những sản phẩm mỹ nghệ mang giá trị cao. “Vỏ quế có cấu trúc rất đặc biệt, nhiều lớp, cứng và có hương thơm tự nhiên. Chúng tôi đã tạo ra hàng trăm mẫu sản phẩm từ gỗ và vỏ quế như đèn trang trí, đồ mỹ nghệ, quà lưu niệm. Đây sẽ là hướng đi rất phù hợp để nâng giá trị cây quế Trà Leng. Càng vui hơn trước dự định đanh thép của vị chủ tịch xã rằng ngay khi lễ hội kết thúc sẽ bắt tay vào ngay với khát vọng đưa cây quế vươn xa”, ông chia sẻ. Khát vọng ấy cũng là hướng phát triển của vùng quế Trà My trong giai đoạn mới. Sau khi mở rộng không gian phát triển về khu vực miền núi phía tây nam, Đà Nẵng đang định hướng hình thành “không gian kinh tế quế”, lấy cây quế làm trung tâm kết nối vùng nguyên liệu, chế biến, thủ công mỹ nghệ, du lịch sinh thái và văn hóa cộng đồng. Theo Chủ tịch Ủy ban MTTQVN TP Đà Nẵng Lê Trí Thanh, quy hoạch, vùng quế Trà My phấn đấu đạt khoảng 10.000 ha vào năm 2030. Trong đó, Trà Leng được xác định là vùng lõi bảo tồn nguồn gen, phát triển quế hữu cơ và trở thành không gian văn hóa, du lịch của miền quế. Suốt những ngày diễn ra lễ hội, thầy giáo Bùi Quang Ngọc - Hiệu trưởng trường PTDTBT Tiểu học Trà Leng cứ tất bật, nào lo đón khách, lúc tất bật phụ hậu cần. Thấy tôi ông reo vui gọi tên khi gặp lại nữ phóng viên vượt núi để mang những món quà hỗ trợ đầu tiên đến các em nhỏ và bà con Trà Leng - món quà mà báo Tiền Phong đã kết nối từ bạn đọc và các nhà hảo tâm ngay sau khi xảy ra vụ sạt lở năm 2020. Thầy háo hức chia sẻ về ngôi trường với những học trò vẫn cần mẫn đến lớp theo đuổi con chữ, trường được sửa chữa khang trang và mới đây nhà trường được giao thêm công sở dôi dư để mở rộng trường. Mấy chục năm gắn bó với nơi này, thầy nói nơi đây đã thành quê, rời đi không đành. Ông thấy lòng đầy hạnh phúc khi Trà Leng đã đi qua những ngày đen tối nhất, và đang cựa mình, mạnh mẽ như chính những cánh rừng quế đang xanh trở lại trên sườn núi. H.V “Chúng tôi muốn kể câu chuyện về cây quế bằng bản sắc văn hóa cộng đồng, bằng thiên nhiên và con người Trà Leng. Điều mong mỏi nhất là ngày càng có nhiều du khách biết đến vùng đất này”. Chủ tịch UBND xã Trà Leng CHÂU MINH NGHĨA CHUYỆN HÔM NAY Nhưng khi cũng chiếc điện thoại ấy hướng vào một người đang hấp hối, một gia đình vừa mất người thân hay một hiện trường còn ngổn ngang đất đá chỉ để đổi lấy vài chục nghìn lượt xem, thì công nghệ đã bị sử dụng sai mục đích. Lúc ấy, nỗi đau của con người không còn được sẻ chia mà bị biến thành một thứ hàng hóa. Sau vụ sạt lở ở Lai Châu, cơ quan chức năng phải khuyến cáo người dân không dừng lại quay phim, chụp ảnh. Lời cảnh báo ấy không chỉ để ngăn ngừa thêm một tai nạn. Nó còn gióng lên một thực trạng đáng lo hơn: trước hiểm nguy, không ít người đã phản ứng như một “người sáng tạo nội dung” trước khi là một công dân có trách nhiệm. Mạng xã hội đã tạo ra một nền kinh tế đặc biệt - nơi sự chú ý có thể quy đổi thành tiền. Càng nhiều lượt xem, càng nhiều người theo dõi; càng nhiều người theo dõi, càng nhiều cơ hội kiếm lợi nhuận. Trong guồng quay ấy, bi kịch vô tình trở thành nguồn tài nguyên hấp dẫn. Một vụ tai nạn, một trận lũ hay một đám cháy đều có thể được cắt dựng thành “content”. Có người thậm chí còn chen vào hiện trường, cản trở lực lượng cứu hộ chỉ để có góc quay đẹp hơn. Điều đáng sợ không phải là vài video phản cảm, mà là khi cách ứng xử ấy dần được coi là bình thường. Một xã hội không thể văn minh nếu sự nổi tiếng được xây dựng trên nước mắt của người khác. Đáng lo hơn, việc kiếm view từ bi kịch đang làm xói mòn lòng trắc ẩn. Khi liên tục tiếp xúc với những hình ảnh đau thương bị biến thành nội dung giải trí, con người rất dễ rơi vào trạng thái vô cảm. Thay vì xót xa trước một mất mát, nhiều người lại tò mò xem video có đủ “nặng” hay không. Thay vì nghĩ đến việc hỗ trợ nạn nhân, họ chờ phần bình luận để tranh cãi, phán xét hay chia sẻ. Bi kịch của người khác trở thành món ăn tinh thần trên bảng tin mỗi ngày. Không thể đổ lỗi hoàn toàn cho thuật toán. Thuật toán chỉ khuếch đại những gì con người lựa chọn. Nếu hàng triệu người không bấm xem, không chia sẻ, không bình luận vào những video khai thác nỗi đau, sẽ chẳng có ai tiếp tục sản xuất chúng. Người tạo nội dung có trách nhiệm, nhưng người tiêu thụ nội dung cũng phải chịu trách nhiệm cho chính lựa chọn của mình. Quyền ghi hình là quyền của công dân, nhưng quyền ấy luôn đi cùng giới hạn đạo đức. Pháp luật có thể xử lý hành vi cản trở cứu nạn hay xâm phạm quyền riêng tư, song điều giữ gìn phẩm giá con người trước hết vẫn phải là lương tri. Không phải mọi thứ nhìn thấy đều cần đưa lên mạng. Không phải mọi bi kịch đều phải trở thành cơ hội để nổi tiếng. Sự phát triển của công nghệ đáng lẽ phải giúp con người gần nhau hơn, nhân ái hơn. Thế nhưng, nếu mỗi thảm họa đều bị nhìn như một cơ hội câu view, nếu mỗi giọt nước mắt đều được cân đo bằng lượt tương tác, thì điều mất đi không chỉ là văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Điều mất đi còn là khả năng đồng cảm - phẩm chất làm nên giá trị của con người. Một cú nhấn nút đăng tải chỉ mất vài giây. Nhưng có những vết thương tinh thần sẽ theo người trong cuộc suốt cả cuộc đời. Không một lượt xem nào đáng để đánh đổi bằng nhân phẩm của người khác. Và cũng không một xã hội tử tế nào có thể chấp nhận việc kiếm lợi từ nỗi đau đồng loại. N.T Câu view nỗi đau TIẾP THEO TRANG 1 ” trên mạng KHI BI KỊCH TRỞ THÀNH TÀI NGUYÊN Trả lời phỏng vấn của phóng viên Tiền Phong về hệ lụy của những content bất chấp, TS xã hội học Đào Thu Hương nhận định, sẽ rất nguy hiểm nếu mọi biến cố đều được đánh giá trước hết bằng khả năng tạo lượt xem. Nếu một vụ cháy thu hút hàng triệu lượt xem, còn những thông tin hướng dẫn thoát hiểm chỉ được vài nghìn lượt tiếp cận, điều đó cho thấy sự chú ý của công chúng đang bị phân bổ theo cảm xúc nhiều hơn là theo giá trị. Đó chính là logic của nền kinh tế chú ý. Bi kịch càng dữ dội, hình ảnh càng gây sốc, video càng dễ lan truyền. “Trong vòng xoáy ấy, nỗi đau của người khác rất dễ trở thành nguyên liệu để sản xuất nội dung. Theo thời gian, giới hạn đạo đức dần bị đẩy lùi, điều từng bị coi là phản cảm lại trở thành bình thường nếu nó đủ khả năng tạo tương tác. Hệ quả sẽ không chỉ dừng ở không gian mạng. Một bộ phận công chúng cũng dần thay đổi cách tiếp nhận các biến cố xã hội và người ta dần quen với việc tiêu thụ nỗi đau của người khác như một loại nội dung trên bảng tin mỗi ngày”, TS Đào Thu Hương phân tích. Bà Hương dẫn lại câu chuyện về vụ lật xe khách trên cao tốc vừa xảy ra khiến bốn người tử vong. Người dân địa phương đã phải lên tiếng mong các streamer đừng tiếp tục kéo đến quay phim, chụp ảnh để làm content. Bởi vì, mỗi ngày nhìn dòng người hiếu kỳ xuất hiện, ký ức về vụ tai nạn lại bị khơi dậy với các gia đình có người thân đã mất. Đó cũng là lý do vị chuyên gia này cho rằng, bên cạnh ý thức của người sáng tạo nội dung, cần xác lập những chuẩn mực rõ ràng về đạo đức và trách nhiệm khi ghi hình, phát tán các hình ảnh liên quan đến tai nạn, thiên tai hay nạn nhân. Luật sư Nguyễn Linh (Đoàn Luật sư Hà Nội) chia sẻ: “Không ai phủ nhận giá trị của những hình ảnh do người dân ghi lại. Nhiều video đã giúp cơ quan chức năng xác định diễn biến thiên tai, hỗ trợ điều tra tai nạn hoặc cảnh báo cộng đồng. Nhưng quyền ghi hình không đồng nghĩa với khai thác nỗi đau của người khác để câu kéo tương tác. Báo chí chuyên nghiệp từ lâu đã đặt ra những chuẩn mực rất rõ về việc sử dụng hình ảnh nạn nhân, thi thể hay người đang trong trạng thái đau thương. Những giới hạn ấy tồn tại để bảo vệ phẩm giá con người. Không gian mạng cũng cần những giới hạn tương tự”. HẠNH ĐỖ Đừng đánh đổi tính mạng để câu like Nhiều người cho rằng mình đang đứng “đủ xa”, “chỉ quay vài giây” hoặc “thấy đất đá rơi ít nên chưa nguy hiểm”. Tuy nhiên, phạm vi sạt lở thực tế có thể rộng hơn nhiều so với vị trí quan sát. Đất đá khi đổ xuống có thể bất ngờ đổi hướng theo địa hình và dòng nước; cuốn theo cây lớn, đá tảng và các vật thể khác; làm sập thêm phần taluy chưa bị sạt; vùi lấp người và phương tiện chỉ trong thời gian rất ngắn; phá hỏng mặt đường, khiến người và phương tiện rơi xuống vực. Làm gì khi di chuyển qua khu vực sạt lở? Giảm tốc độ và quan sát từ khoảng cách an toàn khi thấy đất đá rơi, nước đục chảy qua đường hoặc mặt đường xuất hiện vết nứt. Dừng lại và quay đầu nếu phía trước đang có sạt lở, đất đá tiếp tục rơi hoặc không thể xác định mức độ an toàn của sườn dốc. Nghiêm túc chấp hành biển cảnh báo, rào chắn và hướng dẫn của lực lượng chức năng. Chủ động tìm tuyến đường khác an toàn hơn; không vì nóng vội hoặc muốn đi cho kịp mà cố vượt qua. Giữ khoảng cách với taluy dương, chân đồi, vách đá và mép vực. Báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc lực lượng chức năng khi phát hiện điểm sạt lở mới, vết nứt lớn hoặc nguy cơ đất đá tiếp tục đổ xuống. Tuyệt đối: Không đi theo phương tiện phía trước chỉ vì thấy người khác đã vượt qua; không dừng xe ngay dưới chân taluy để quan sát tình hình; không tự ý di chuyển đá, cây đổ hoặc vật cản khi sườn dốc phía trên vẫn chưa ổn định; không vượt qua khu vực đã bị phong tỏa dưới bất kỳ hình thức nào. (Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai) HẠ ĐAN Thiếu nữ Trà Leng và gian hàng quế đặc sản Du khách hào hứng trải nghiệm tại lễ hội quế Trà Leng lần thứ nhất
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==