41 2 9 KHÔNG PHẢI KHẨU HIỆU Thưa Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, thông điệp “Học thật, thi thật, nhân tài thật” đã được nhắc đến cách nay 5 năm. Đâu là động lực và bối cảnh khiến Bộ trưởng một lần nữa nhấn mạnh yêu cầu này ở thời điểm hiện tại? “Học thật, thi thật, nhân tài thật” không phải là một khẩu hiệu mới, cũng không phải yêu cầu chỉ đặt ra trong một năm học. Giáo dục trước hết phải tạo ra tri thức thật, năng lực thật và những con người có khả năng đem những điều đã học để phục vụ cuộc sống, đóng góp cho xã hội. Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi đất nước cần nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Nếu còn học để đối phó, thi để lấy điểm, coi trọng bằng cấp hơn năng lực thì rất khó đáp ứng yêu cầu phát triển. Điều quan trọng hiện nay là đưa tinh thần ấy vào từng việc cụ thể: dạy thực chất, học thực chất, kiểm tra đánh giá đúng; phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng con người dựa trên năng lực, phẩm chất và sự cống hiến. Nói ngắn gọn, học phải tạo ra năng lực, thi phải đánh giá đúng năng lực và người có năng lực phải được tạo điều kiện để phát triển, cống hiến. Vậy theo Bộ trưởng, thế nào là một môi trường giáo dục “thật”? Chỉ dấu rõ nhất để người dân thấy giáo dục đang chuyển biến “thật” là gì, thưa ông? Theo tôi, một môi trường giáo dục thực chất là nơi lấy sự tiến bộ của người học làm mục tiêu. Học sinh học để hiểu, để biết làm và trưởng thành; giáo viên dạy đúng, đánh giá đúng; nhà trường nhìn đúng vào chất lượng, không chạy theo những con số đẹp. Giáo dục thực chất không có nghĩa là mọi kết quả đều phải đẹp. Đánh giá đúng có thể làm bộc lộ hạn chế, nhưng phải biết đúng mình đang ở đâu thì mới có thể thay đổi và tiến bộ. KỲ THI “THẬT” TRONG NĂM 2027 LÀ GÌ? Bệnh thành tích được xem là một rào cản của “học thật, thi thật”. Với cương vị người đứng đầu ngành giáo dục, Bộ trưởng thấy cần phải làm gì để việc thi đua không tạo thêm áp lực số liệu cho giáo viên và nhà trường? Thi đua là cần thiết, thành tích cũng đáng được ghi nhận nếu đó là kết quả của năng lực, nỗ lực và sự trung thực. Vấn đề là khi danh hiệu, tỉ lệ hay những con số đẹp trở thành mục tiêu bằng mọi giá thì thi đua có thể tạo ra áp lực làm sai lệch kết quả. Không thể đánh giá một giáo viên hay một nhà trường chỉ bằng tỷ lệ học sinh giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc số lượng giải thưởng. Điều quan trọng hơn là học sinh đã tiến bộ như thế nào, nhà trường tạo ra giá trị gì cho người học trong điều kiện cụ thể của mình. Một trường ở địa bàn thuận lợi có kết quả cao chưa chắc đã làm tốt hơn một trường ở vùng khó khăn nhưng giúp học sinh tiến bộ rõ rệt. Vì vậy, đánh giá cần nhìn cả điểm xuất phát, quá trình và kết quả. Bộ sẽ tiếp tục rà soát các tiêu chí theo hướng coi trọng chất lượng, hiệu quả và sự tiến bộ thực chất; hạn chế những tiêu chí có thể tạo ra áp lực chạy theo số lượng. Nhìn lại kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026, theo ông, điều quan trọng nhất để hướng tới một kỳ thi “thật” trong năm 2027 là gì? Kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 về cơ bản đã được tổ chức an toàn, nghiêm túc trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, những sai phạm được phát hiện cũng cho thấy không được chủ quan ở bất kì khâu nào. Một kì thi “thật” không chỉ bắt đầu từ phòng thi. Từ ra đề, coi thi, chấm thi, phân tích dữ liệu đến công bố kết quả đều phải bảo đảm trung thực, khách quan, công bằng và có thể kiểm chứng. Cuối cùng vẫn phải trả lời được câu hỏi: Kết quả thi có phản ánh đúng năng lực của thí sinh hay không? Từ thực tế năm 2026, Bộ sẽ tiếp tục rà soát quy trình tổ chức thi; tăng cường kiểm tra, giám sát, ứng dụng công nghệ và các biện pháp phòng, chống gian lận. Nhưng công nghệ hay quy trình không thể thay thế trách nhiệm của con người. Vì vậy, cùng với các giải pháp kĩ thuật, phải coi trọng ý thức trung thực của học sinh, đạo đức và trách nhiệm của những người tham gia tổ chức kì thi. Bước vào năm học mới 2026 - 2027, áp lực chỉ tiêu, tỉ lệ học sinh giỏi hay tỉ lệ đỗ tốt nghiệp vẫn là vấn đề nhiều trường quan tâm. Bộ GD&ĐT sẽ định hướng việc đánh giá như thế nào để giảm áp lực thành tích, thưa ông? Trước hết cần thay đổi cách nhìn nhận thành tích giáo dục. Tỉ lệ học sinh giỏi, tỉ lệ tốt nghiệp hay số lượng giải thưởng đều cung cấp thông tin cần thiết, nhưng không thể là thước đo duy nhất để đánh giá chất lượng của một nhà trường. Một trường học tốt phải là nơi học sinh thực sự tiến bộ, được phát triển phẩm chất và năng lực trong một môi trường an toàn, lành mạnh. Một giáo viên tốt cần được ghi nhận bởi chất lượng chuyên môn, khả năng giúp học sinh tiến bộ, tinh thần trách nhiệm và sự đóng góp cho tập thể. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát những tiêu chí, chỉ tiêu không còn phù hợp hoặc có thể tạo ra áp lực thành tích không cần thiết; đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình và tính trung thực của dữ liệu giáo dục. Mục tiêu cuối cùng không phải có những báo cáo đẹp hơn, mà là biết đúng chất lượng đang ở đâu để có giải pháp làm cho chất lượng tốt lên. Năm học mới 2026-2027 chính thức bắt đầu, thông điệp ngắn gọn Bộ trưởng mong muốn gửi tới toàn ngành, phụ huynh và học sinh nhân năm học mới? Khó có một thông điệp nào ngắn gọn mà bao quát toàn diện. Về chủ đề chúng ta trao đổi ở đây, tôi muốn nhấn mạnh thêm “Học thật, thi thật, nhân tài thật” không thể có chỉ bằng một phong trào, một khẩu hiệu hay một quy định. Chúng ta cùng phải bắt đầu từ những việc rất cụ thể hàng ngày, thực hiện kiên trì và liên tục, có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Trân trọng cảm ơn ông! tờ báo quốc tế lớn như Pravda, Nhân dân Nhật báo, Quang minh nhật báo, tạp chí Le Pensée (Tư tưởng) và tỉ mỉ cắt lưu lại những bài viết về giáo dục…. Trong gia đình, phương pháp giáo dục lớn nhất mà cụ Nguyễn Văn Huyên dành cho con cái chính là sự nêu gương và tinh thần tự học suốt đời. “Bản thân tôi từng có thời kỳ học kém môn Toán lớp 5, do bị mất căn bản từ thời kháng chiến. Dù bố tôi làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục, nhưng khi tôi thi lại không đạt, các cụ tuyệt đối không can thiệp mà để tôi tự chịu trách nhiệm, ở lại lớp một năm”, ông Huy kể lại. Sau đó, chính cụ Nguyễn Văn Huyên đã kiên nhẫn dành thời gian kèm cặp, trực tiếp dạy Toán để giúp con lấy lại kiến thức căn bản. Về phía nhà trường thời đó, các thầy giáo là thanh niên trí thức được đào tạo ở Khu học xá Trung ương ở Nam Ninh về, dù dạy cho con em cán bộ, nhưng việc chấm điểm, đánh giá học lực luôn diễn ra rất nghiêm túc, đúng thực chất mà không hề chạy theo căn bệnh thành tích hay có sự ưu ái, nâng đỡ nâng điểm. Việc học sinh bị đúp, học lại thời ấy là rất phổ biến bởi điểm số khi đó luôn là điểm thật. Ông Huy kể lại, khi ông học đại học, đến giai đoạn phân chuyên ngành ở Khoa Lịch sử, trước rất nhiều sự lựa chọn, ông đã viết thư từ nơi sơ tán ở Đại Từ (Thái Nguyên) về hỏi ý kiến. Cụ Nguyễn Văn Huyên đã hồi âm vô cùng cởi mở rằng: “Ngành nào cũng hay, ngành nào cũng tốt và đều có những đóng góp lý thú riêng. Vấn đề quan trọng là con phải có niềm say mê, nghiên cứu cho thật sâu sắc, hiểu thấu đáo thì mới có thể đóng góp được”. Cụ tuyệt đối không áp đặt, dặn con hãy chủ động bàn bạc với các thầy giáo trên đó để chọn lựa dựa trên đúng sở trường. Với con cái, cụ Nguyễn Văn Huyên luôn nhẹ nhàng động viên, khuyến khích tự học, biết tránh xa các thói hư, tật xấu… Sau này, nối nghiệp cha, ông Huy trở thành một nhà nghiên cứu dân tộc học có tiếng của Việt Nam, từng là phó Viện trưởng Viện Dân tộc học, Giám đốc thành lập Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, có nhiều đóng góp đổi mới cho lĩnh vực dân tộc học, bảo tàng. Đáng chú ý, con đường phía trước Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam được đặt theo tên cụ Nguyễn Văn Huyên. n “Học thật, thi thật, nhân tài thật” là một khẩu hiệu được 2 Bộ trưởng GD&ĐT lặp lại. Đó như một mục tiêu. Bộ GD&ĐT kiên trì theo đuổi nhưng bệnh thành tích và gian lận trong thi cử… vẫn diễn ra. Tiền Phong có cuộc trao đổi với Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn về những giải pháp lấy lại niềm tin trong xã hội. HỌC THẬT, THI THẬT “Vấn đề là khi danh hiệu, tỉ lệ hay những con số đẹp trở thành mục tiêu bằng mọi giá thì thi đua có thể tạo ra áp lực làm sai lệch kết quả”. Bộ trưởng Bộ GD&ĐT HOÀNG MINH SƠN Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn ẢNH: VĂN MẠNH Cố GS.TS Nguyễn Văn Huyên ẢNH: TƯ LIỆU n NGHIÊM HUÊ Từ kinh nghiệm năm 2026, Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục rà soát quy trình tổ chức thi; tăng cường kiểm tra, giám sát, ứng dụng công nghệ và các biện pháp phòng, chống gian lận. Nhưng công nghệ hay quy trình không thể thay thế trách nhiệm của con người. Vì vậy, cùng với các giải pháp kĩ thuật, phải coi trọng ý thức trung thực của học sinh, đạo đức và trách nhiệm của những người tham gia tổ chức kì thi. Trong diễn văn, ngay mở đầu, cụ Nguyễn Văn Huyên nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn rằng nền đại học mới này là một lực lượng mạnh trong những lực lượng chiến đấu của dân tộc Việt Nam. Chúng tôi muốn nó là một thành lũy để trường kỳ kháng chiến phục hồi hoàn toàn lãnh thổ và giải phóng tinh thần cho dân tộc, chúng tôi là một dân tộc văn hiến có ngoài nghìn năm lịch sử độc lập và tự gây nên được một nền văn minh đặc sắc trên ven bể Thái Bình Dương này”… NỀN MÓNG ĐỘC LẬP - HÙNG CƯỜNG
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==