40 2 9 “NGƯỜI BIẾT NHIỀU DẠY NGƯỜI BIẾT ÍT” Trong không khí mùa Thu Hà Nội, chúng tôi có cuộc trò chuyện với PGS.TS Nguyễn Văn Huy (SN 1945) - con trai của cố Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên, tại chính căn nhà năm xưa cụ Huyên và gia đình từng ở trong suốt khoảng thời gian 20 năm khi cụ giữ chức vụ người đứng đầu ngành giáo dục nước nhà. Giới thiệu với phóng viên về một số tư liệu, hiện vật còn được lưu giữ về cụ Nguyễn Văn Huyên, PGS.TS Nguyễn Văn Huy đặc biệt nhấn mạnh đến diễn văn trong buổi lễ khai giảng Trường Đại học đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa của cụ Nguyễn Văn Huyên vào ngày 15/11/1945, khi đất nước vừa giành được độc lập một thời gian ngắn. Lúc đó, cụ đang giữ cương vị Tổng Giám đốc Đại học vụ, Hiệu trưởng Đại học kiêm Giám đốc Trường Viễn Đông Bác cổ. PGS. TS Nguyễn Văn Huy kể, mãi sau này, bản thảo bài diễn văn mới được một nghiên cứu sinh ở Pháp tìm thấy và gửi cho gia đình, rồi sau đó, được công bố rộng rãi qua báo chí. “Bài diễn văn chứa đựng ước vọng về một nền đại học cải tổ, linh hoạt và mang tính chiến đấu cao”, ông Huy nói. Trong diễn văn, ngay mở đầu, cụ Nguyễn Văn Huyên nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn rằng nền đại học mới này là một lực lượng mạnh trong những lực lượng chiến đấu của dân tộc Việt Nam. Chúng tôi muốn nó là một thành lũy để trường kỳ kháng chiến phục hồi hoàn toàn lãnh thổ và giải phóng tinh thần cho dân tộc, chúng tôi là một dân tộc văn hiến có ngoài nghìn năm lịch sử độc lập và tự gây nên được một nền văn minh đặc sắc trên ven bể Thái Bình Dương này”… Ông Huy kể, trong suốt chặng đường sau này, khi giữ cương vị người đứng đầu ngành giáo dục nước nhà, cụ Nguyễn Văn Huyên luôn đau đáu với việc, làm thế nào để đào tạo ra những thế hệ người Việt Nam có tinh thần dân tộc, có tinh thần đấu tranh vì độc lập tự do và xây dựng đất nước phồn vinh. Trong bối cảnh lịch sử đầy biến động, nền giáo dục của chúng ta đã thực hiện hai cuộc cải cách lớn: lần thứ nhất năm 1950 phục vụ kháng chiến chống Pháp và lần thứ hai năm 1956 khi miền Bắc hoàn toàn giải phóng để xây dựng chủ nghĩa xã hội, đấu tranh thống nhất đất nước. Vào năm 1950, thách thức lớn nhất của đất nước là 95% dân số mù chữ. Nhiệm vụ cấp bách của ngành giáo dục là phải nhanh chóng xóa mù chữ và tổ chức bổ túc văn hóa để nâng cao dần trình độ cho cán bộ, chiến sĩ. Trong hoàn cảnh chiến tranh gian khổ, với sự lãnh đạo của Đảng, Bác Hồ, ngành giáo dục đã quyết định chuyển hệ thống giáo dục từ 12 năm thời Pháp thuộc xuống còn 9 năm nhằm tinh giản tối đa chương trình, giúp thanh niên học nhanh nhất để ra phục vụ kháng chiến mà vẫn bảo đảm được chất lượng thực chất. “Qua rất nhiều năm nghiên cứu, tôi rút ra một triết lý cốt lõi của giáo dục thời ông cụ nhà tôi làm bộ trưởng, là sự 'phù hợp và thích ứng'”, PGS.TS Nguyễn Văn Huy nói. Dẫn chứng thêm, ông Huy kể, ngay sau khi giải phóng Thủ đô, ngành giáo dục đã chuyển sang hệ học 10 năm thay vì quay lại hệ 12 năm. Chỉ với 10 năm học phổ thông, thế hệ trẻ đã có đủ sức khỏe và tri thức để trở thành những cán bộ cứng cáp hay những anh bộ đội Cụ Hồ tinh anh gánh vác đất nước. Đây là sự sáng tạo vĩ đại của Đảng và Chính phủ mà cụ Nguyễn Văn Huyên là người trực tiếp triển khai, kế thừa sâu sắc từ tư tưởng bình dân học vụ của Bác Hồ: “Người biết nhiều dạy người biết ít”. Đến thời kỳ chống Mỹ, hệ thống trường học của chúng ta phát triển vô cùng mạnh mẽ, xã nào cũng có trường cấp một và hai, huyện nào cũng có trường phổ thông cấp ba. Để giải quyết tình trạng thiếu giáo viên nghiêm trọng do trường lớp mở rộng nhanh chóng, ngành giáo dục thời điểm đó đã áp dụng các chương trình đào tạo sư phạm ngắn hạn như 7+1, 7+2, 7+3; 10+1, 10+2. Nghĩa là, tốt nghiệp cấp 2 (lớp 7) học thêm từ 1 - 3 năm sư phạm sơ cấp để trở thành giáo viên cấp 1 đưa về các vùng nông thôn, vùng sơ tán. Tốt nghiệp cấp 3 (lớp 10) học thêm 1 - 3 năm để bổ sung giáo viên cho các trường cấp 2 miền Bắc và sẵn sàng đi B - vào chiến trường miền Nam để chi viện cho ngành giáo dục vùng giải phóng. Thậm chí thời đó, thời gian học đại học ban đầu cũng rút ngắn xuống chỉ có 2 năm, dần mở ra 3 năm, rồi 4 năm để kịp có người giảng dạy. HỌC THẬT, THI THẬT, CON KÉM CŨNG PHẢI Ở LẠI LỚP PGS.TS Nguyễn Văn Huy kể, trước năm 1945, cụ Nguyễn Văn Huyên là một nhà khoa học, nhà dân tộc học thực thụ, dành trọn 10 năm chỉ để nghiên cứu. Tuy nhiên, từ khi Cách mạng Tháng Tám thành công và được giao trọng trách bộ trưởng, cụ hy sinh đam mê cá nhân, không đụng đến nghiên cứu lịch sử để dành toàn tâm toàn lực cho ngành giáo dục. Dù vậy, cụ vẫn không ngừng tự học và nghiên cứu. Trong kháng chiến, cụ say mê đọc các tài liệu về chủ nghĩa Mác-Lênin bằng tiếng Pháp đánh máy trên giấy bản, nghiên cứu sâu sắc hệ thống giáo dục của Pháp, Liên Xô, Trung Quốc để kế thừa và ứng dụng phù hợp vào nước ta. Với cụ Huyên, triết lý phù hợp và thích ứng luôn gắn liền với nguyên lý bất di bất dịch: học đi đôi với hành, nhà trường gắn liền với xã hội và thực tiễn. Để làm được điều đó, cụ đã bền bỉ tự học suốt đời. Từ vốn tiếng Pháp tinh thông, sau năm 1954 cụ tự học thêm tiếng Nga và tiếng Trung để đọc trực tiếp tài liệu nước ngoài. Cho đến lúc mất, cụ vẫn duy trì thói quen đọc các Là con của Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên, nhưng khi thi lên lớp không đạt do bị mất căn bản từ thời kháng chiến, ông Nguyễn Văn Huy vẫn phải ở lại lớp một năm. Với Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên, việc đánh giá học lực phải phản ánh đúng thực chất, không chạy theo thành tích, càng không có chuyện ưu ái hay nâng điểm cho con mình. 30 NĂM LÀM BỘ TRƯỞNG n TRƯỜNG PHONG - VĂN KIÊN Chủ tịch Hồ Chí Minh chụp ảnh cùng phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tham dự Hội nghị Fontainebleau tại Pháp năm 1946. Trong ảnh, GS.TS Nguyễn Văn Huyên ngồi thứ hai từ trái qua ẢNH: TƯ LIỆU Theo PGS.TS Nguyễn Văn Huy, phương pháp giáo dục lớn nhất mà cụ Nguyễn Văn Huyên dành cho con cái chính là sự nêu gương và tinh thần tự học suốt đời. “Bản thân tôi từng có thời kỳ học kém môn Toán lớp 5, do bị mất căn bản từ thời kháng chiến. Dù bố tôi làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục, nhưng khi tôi thi lại không đạt, các cụ tuyệt đối không can thiệp mà để tôi tự chịu trách nhiệm, ở lại lớp một năm”, PGS.TS Nguyễn Văn Huy kể. _________ PGS.TS Nguyễn Văn Huy trò chuyện với phóng viên Tiền Phong VÀ TRIẾT LÝ DẠY CON NỀN MÓNG ĐỘC LẬP - HÙNG CƯỜNG
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==