29 2 9 TỔ DÂN PHỐ CÓ 30 MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG Từ Quốc lộ 1A, rẽ vào di tích nhà Mẹ Thứ (Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ) rồi men theo con đường làng nhỏ hẹp đầy đá dăm, di tích xóm Chín Chủ (tổ dân phố Đông Hồ, phường Điện Bàn Bắc, TP Đà Nẵng) hiện ra sừng sững giữa cánh đồng đang trổ đòng, thoang thoảng mùi ngòn ngọt, man mát của lúa non. Nhìn không gian bình yên này, ít ai nghĩ rằng, trong kháng chiến, nơi đây từng là căn cứ cách mạng quan trọng của huyện Điện Bàn tỉnh Quảng Nam cũ và TP Đà Nẵng cũ, chịu đựng mưa bom, bão đạn. Đúng như tên gọi, xóm Chín Chủ chỉ có vỏn vẹn 9 hộ dân, sinh sống ở khu vực ngã ba sông La Thọ và Cổ Cò với địa thế tự nhiên độc đáo. Đặc biệt, cả 9 gia đình đều đi theo cách mạng, đào hầm bí mật, nuôi giấu cán bộ, làm giao liên, tiếp tế lương thực, vận chuyển vũ khí… Theo ông Lê Văn Thi (cựu chiến binh, tổ dân phố Đông Hồ), xóm Chín Chủ trở thành căn cứ lõi cách mạng cực kỳ quan trọng trong kháng chiến chống Mỹ. Nhiều cán bộ chủ chốt của Quảng Đà và Khu 5 như: Hồ Nghinh, Tấn Hưng, Hồng Thắng, Năm Dừa, Phan Như Hiền… đã từng dừng chân ở đây để lãnh đạo cách mạng trong những năm tháng khó khăn, gian khổ. Dù xung quanh xóm bị bao vây bởi mười mấy đồn bốt của địch với những trận càn liên tục để biến khu vực này thành “vùng trắng” nhưng người dân vẫn kiên cường bám trụ “một tấc không đi, một ly không rời”. Sau giải phóng, hộ dân nào ở xóm Chín Chủ cũng chịu mất mát đau thương. Cả xóm có 19 người bị địch bắt, 17 liệt sĩ, 7 thương binh và 7 Mẹ Việt Nam Anh hùng. Tháng 9/2016, xóm Chín Chủ được công nhận là Khu di tích cách mạng cấp tỉnh và là xóm duy nhất trên địa bàn tỉnh Quảng Nam (cũ) có 100% gia đình có công với cách mạng. Chiến tranh đi qua, các hộ dân của xóm Chín Chủ di cư vào khu vực trung tâm làng để làm ăn, sinh sống. Ở tuổi 84, bà Phan Thị Mai (tổ dân phố Đông Hồ) vẫn tinh tường. Là một trong số ít những cư dân gốc cuối cùng của xóm Chín Chủ, bà Mai vẫn nhớ như in những ký ức bi tráng năm xưa. Thời trẻ, bà thường chèo đò chở bộ đội, vận chuyển lương thực, nuôi giấu cán bộ. Chồng bà là liệt sĩ - du kích xóm Chín Chủ đã hi sinh trong làn đạn ác liệt của quân thù. Bà Mai có mẹ ruột và mẹ chồng đều là Mẹ Việt Nam Anh hùng, bản thân bà cũng là thương binh, mất một chân. Bức tường cạnh ban thờ trong nhà treo đầy bằng khen, huân chương, bằng Tổ quốc ghi công của gia đình. “Những năm tháng đó, địch bắn phá dữ dội, cả 9 nóc nhà ngày thì nấu cơm chung, đến đêm phải tản ra mỗi người mỗi ngả để tránh những trận càn của địch. Những căn nhà ở xóm đều bị địch đốt phá nhiều lần, nhưng cứ đốt thì tụi tui lại dựng nhà, quyết không bỏ xóm, rời làng”, bà Mai kể. Bên cạnh Di tích xóm Chín Chủ là bia tưởng niệm biệt động thành, bia tưởng niệm Cán bộ An ninh quận II và bia di tích Lực lượng vũ trang huyện Điện Bàn. Đó là minh chứng rõ nét về lịch sử anh hùng của xóm Chín Chủ nói riêng và làng Đông Hồ nói chung. Theo ông Lê Nguyên Vũ, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Đông Hồ, cả tổ dân phố có 30 Mẹ Việt Nam Anh hùng và 149 liệt sĩ. Những đứa trẻ lớn lên ở làng quê này đều được ông bà kể về những năm tháng hào hùng trong kháng chiến với xóm Chín Chủ anh hùng, làng Đông Hồ anh hùng. “Bên cạnh các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, mỗi năm làng đều làm một mâm giỗ chung ở xóm Chín Chủ vào dịp 27/7. Thế hệ trẻ cũng thường xuyên chăm sóc, quét tước và tổ chức các hoạt động về nguồn tại cụm di tích này để thể hiện sự tri ân đối với thế hệ đi trước”, ông Vũ nói. NHỮNG MÂM GIỖ CHUNG GIỮ NẾP LÀNG Dọc con sông Vĩnh Điện cũng có một ngôi làng “ra ngõ gặp anh hùng” với 1/3 hộ dân trên địa bàn là gia đình có công cách mạng. Đó là làng Cẩm Sa, nay là tổ dân phố Cẩm Sa (phường Điện Bàn Đông, TP Đà Nẵng). Theo các bậc cao niên, làng được hình thành từ thời chúa Nguyễn. Cẩm Sa có nghĩa là cát gấm, mang theo khát vọng về một vùng đất khai hoang trù phú, giúp người dân an cư, lạc nghiệp. Các tài liệu lịch sử địa phương ghi lại rằng, Cẩm Sa là nơi sớm tiếp nhận phong trào truyền bá chữ Quốc ngữ bởi vậy, người dân ở đây thấm nhuần tư tưởng yêu nước và tin theo cách mạng. Tháng 9/1946, Chi bộ Cẩm Sa được thành lập với ba đảng viên và là một trong những chi bộ đầu tiên được thành lập ở Điện Nam cũ. Nhắc đến Cẩm Sa, nhiều người vẫn nhớ vùng đất anh hùng với hơn 500 liệt sĩ, hơn 100 Mẹ Việt Nam Anh hùng. Nơi đây cũng được biết đến với trận đánh của “Bảy liệt sĩ - dũng sĩ trong lòng dân” diễn ra vào đầu năm 1972 - thời điểm quân địch tăng cường càn quét tại khu vực Điện Bàn, nơi được xem là cửa ngõ dẫn vào Đà Nẵng. Lực lượng của ta khi đó chỉ có 7 người. Vũ khí chỉ còn lại một khẩu B40 với hai quả đạn, năm khẩu AK và hai khẩu CKC. Trong khi đó, phía địch huy động bộ binh, xe thiết giáp, trực thăng và pháo binh để vây ráp. Theo ông Lý Quốc Sum (Trưởng ban liên lạc cán bộ du kích kháng chiến xã Điện Nam), cuộc chiến kéo dài từ sáng đến cuối giờ chiều. Khi đạn dược cạn kiệt, một tiếng nổ lớn vang lên, các chiến sĩ quyết hi sinh thân mình chứ không để rơi vào địch. Trận đánh kết thúc, lực lượng cách mạng loại khỏi vòng chiến đấu 47 binh lính địch, bắn rơi một trực thăng và phá hỏng hai xe tăng. Bên dòng sông Vĩnh Điện, Nhà bia di tích tưởng niệm 7 liệt sĩ - dũng sĩ xã Điện Nam được xây dựng bằng sự đóng góp của các thế hệ con em Cẩm Sa. Nơi đây trở thành một địa chỉ đỏ để những người trẻ tìm về, ôn lại những chiến tích lịch sử hào hùng của một vùng đất anh hùng. Ông Lê Quốc Trung, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Cẩm Sa, kể rằng suốt nhiều năm qua, những hộ dân trong làng vẫn duy trì truyền thống có mâm giỗ chung vào dịp 27/7. Vào ngày này, người dân tập trung tại nhà bia hoặc khu tưởng niệm để cùng nhau dâng hương cho các liệt sĩ. Sau phần nghi lễ chung của làng, mỗi gia đình lại trở về nhà để chuẩn bị mâm cơm riêng, thắp nén hương cho những người thân đã ngã xuống vì độc lập dân tộc. n Ở Đà Nẵng, có những xóm, những làng mà mỗi mái nhà, mỗi bến sông… đều gắn liền với một chiến tích lịch sử hào hùng. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về những xóm anh hùng, làng anh hùng vẫn được kể lại bên mâm giỗ chung, bên những địa chỉ đỏ, từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tuổi trẻ phường Điện Bàn Bắc gắn mã QR cho địa chỉ đỏ di tích xóm Chín Chủ dịp 27/7 năm nay ẢNH: GIANG THANH VỀ XÓM ANH HÙNG, LÀNG ANH HÙNG… “Đến Cẩm Sa vào dịp 27/7, nhà nhà đều làm mâm cúng liệt sĩ. Đó là nền nếp được gìn giữ từ thế hệ này sang thế hệ khác để nhắc nhở con cháu về sự hi sinh của cha ông, để những người trẻ hiểu và biết thêm về truyền thống yêu nước của quê hương và phấn đấu gìn giữ, phát huy những giá trị đó”. Ông LÊ QUỐC TRUNG, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Cẩm Sa n GIANG THANH Bà Phan Thị Mai là một trong số ít những cư dân gốc cuối cùng của xóm Chín Chủ ẢNH: GIANG THANH NỀN MÓNG ĐỘC LẬP - HÙNG CƯỜNG Làng Cẩm Sa (tổ dân phố Cẩm Sa hiện nay) được gọi là ngôi làng “ra ngõ gặp anh hùng” ẢNH: GIANG THANH
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==