4 n Thứ Năm n Ngày 9/7/2026 XÃ HỘI KHÓ TẠO RA SỰ LIÊN KẾT NẾU THIẾU MỘT ĐẦU MỐI ĐIỀU PHỐI Sau khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, TPHCM còn 168 phường, xã và đặc khu. Tuy nhiên, nhiều đơn vị hành chính cấp xã có quy mô dân số lên đến hàng trăm nghìn người, đóng góp lớn cho kinh tế nhưng vẫn hoạt động theo cơ chế của cấp cơ sở. Điều này đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm mô hình quản trị mới, có tính linh hoạt hơn để đáp ứng tốc độ phát triển của đô thị đặc biệt. TS.Bùi Ngọc Hiền, giảng viên Học viện Cán bộ TPHCM cho biết, việc nghiên cứu khôi phục mô hình “thành phố trong thành phố” là cần thiết trong bối cảnh TPHCM đang mở rộng không gian phát triển. Ông cho biết đây không phải là đề xuất mới. Ngay từ năm 2025, khi thảo luận về việc sắp xếp đơn vị hành chính, bỏ cấp trung gian và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, ông đã kiến nghị tiếp tục duy trì mô hình thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương. Theo TS.Hiền, khi xây dựng chính quyền đô thị cần có cách tiếp cận linh hoạt thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung cho mọi địa phương. “Cấp cơ sở ở đô thị đặc biệt không nhất thiết chỉ là phường hay xã. Có những khu vực có quy mô dân số, không gian phát triển và yêu cầu quản trị rất khác nhau thì cần có mô hình tổ chức tương ứng”, ông nói. Ở góc độ quản trị phát triển, TS.Hiền cho rằng giá trị lớn nhất của mô hình thành phố trong thành phố nằm ở khả năng liên kết, huy động và điều phối nguồn lực - điều mà một phường hay xã riêng lẻ rất khó thực hiện. Ông lấy ví dụ từ mô hình TP.Thủ Đức trước đây, khi chia thành nhiều phường, mỗi địa phương chủ yếu xử lý công việc trong phạm vi của mình, trong khi các vấn đề về hạ tầng, giao thông, quy hoạch hay thu hút đầu tư đều cần một cơ chế điều phối ở quy mô lớn hơn. “Một phường không thể tự giải quyết tất cả các bài toán phát triển liên vùng. Mỗi nơi có mục tiêu, nguồn lực riêng nên rất khó tạo ra sự liên kết nếu thiếu một đầu mối điều phối. Vì vậy, việc khôi phục mô hình thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương là rất cần thiết”, TS.Hiền nói và cho rằng, nếu được cho phép thành lập, để TPHCM ổn định, phát triển bền vững, cần tính toán cụ thể trên cơ sở quy hoạch chung của thành phố cùng với nghiên cứu kỹ lưỡng tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng phân khu đô thị để hình thành các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt của thành phố. HÌNH THÀNH CÁC CỰC TĂNG TRƯỞNG CÓ QUYỀN TỰ CHỦ CAO Đồng quan điểm về yêu cầu đổi mới mô hình quản trị, chuyên gia kinh tế TS.Trần Hữu Hiệp - Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đồng bằng sông Cửu Long cho rằng, một siêu đô thị hơn 14 triệu dân như TPHCM đã đi tới giới hạn của mô hình quản trị cũ. “Sẽ khó tạo ra đột phá cho TPHCM nếu đô thị đặc biệt này vẫn phải ‘mặc chung chiếc áo pháp lý’ đồng phục của các tỉnh khác”, TS.Hiệp nhận định. Theo ông Hiệp, nhiều xã, phường ở TPHCM hiện nay có quy mô dân số và kinh tế tương đương một đơn vị cấp huyện, thậm chí cấp tỉnh, nhưng vẫn vận hành bằng bộ máy và thẩm quyền của cấp cơ sở, khiến những điểm nghẽn trong quản trị là điều khó tránh khỏi. TS.Hiệp cho rằng, mô hình quản trị mới cần tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng có quyền tự chủ cao, đồng thời vẫn bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Có ba lý do để nghiên cứu mô hình “thành phố trong thành phố”: sức ép quản trị của siêu đô thị; nhu cầu hình thành các cực tăng trưởng mới để thu hút đầu tư, phát triển kinh tế số và công nghệ cao; tạo nền tảng cho việc phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn nhằm xây dựng nền quản trị đô thị tinh gọn, hiệu quả. Dẫn kinh nghiệm quốc tế, TS. Hiệp cho biết nhiều siêu đô thị như Phố Đông (Thượng Hải), các quận đặc biệt của Seoul hay hệ thống “special wards” của Tokyo đều thành công nhờ mô hình quản trị linh hoạt, cho phép từng khu vực phát huy lợi thế riêng thay vì bị ràng buộc trong một cấu trúc hành chính đồng nhất. Cùng ý kiến, TS.Bùi Ngọc Hiền nêu ra, mô hình mới không chỉ giải quyết bài toán quản trị mà còn mở ra cơ hội hình thành các cực tăng trưởng dựa trên lợi thế từng khu vực. Ông cho rằng TPHCM cần được nhìn nhận trong không gian phát triển mới sau sáp nhập thay vì chỉ giới hạn trong địa giới cũ. Chẳng hạn, Củ Chi có thể liên kết với Bến Cát để phát triển công nghiệp; Cần Giờ, Nhà Bè và Vũng Tàu hình thành chuỗi kinh tế biển; Thủ Đức kết nối với Dĩ An để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và công nghệ cao. “Các thành phố hạt nhân sẽ tạo ra những cực tăng trưởng mới và kết nối trực tiếp với các địa phương lân cận”, ông Hiền nhấn mạnh. Theo TS.Hiền, khi Luật Đô thị đặc biệt được ban hành với mức độ phân cấp, phân quyền cao hơn, các thành phố thuộc TPHCM sẽ không chỉ mang ý nghĩa về tổ chức hành chính mà còn trực tiếp đảm nhận nhiều nhiệm vụ vốn do cấp thành phố thực hiện. “Nếu chỉ giữ quy mô phường, xã thì rất khó tiếp nhận những nhiệm vụ có tính chất phát triển đô thị, thu hút đầu tư hay điều phối các dự án lớn”, ông phân tích. Ông Hiền cho rằng đây sẽ là nơi thích hợp để thí điểm những cơ chế mới về kinh tế biển, logistics, trung tâm tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo trước khi nhân rộng trên toàn thành phố. THỰC THỂ KINH TẾ - XÃ HỘI ĐÔ THỊ CẦN ĐƯỢC DUY TRÌ Việc TPHCM đề xuất thí điểm mô hình “thành phố trong thành phố” được nhiều chuyên gia đánh giá là cơ hội để xây dựng một mô hình quản trị đô thị phù hợp với quy mô siêu đô thị sau sáp nhập. Theo TS.Võ Kim Cương, nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TPHCM, điều quan trọng không chỉ là thay đổi mô hình tổ chức mà phải giữ được vai trò của các đô thị động lực, tránh để những “thương hiệu đô thị” bị mờ nhạt khi chuyển sang chính quyền địa phương hai cấp. Sau sáp nhập, TPHCM bước vào giai đoạn phát triển với không gian kinh tế - đô thị hoàn toàn mới. Sự thay đổi này đòi hỏi thành phố phải rà soát lại toàn bộ định hướng quy hoạch và mô hình quản trị. Theo ông Cương, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là nguy cơ các đô thị vốn đóng vai trò động lực phát triển sẽ dần mất đi vị thế trong mô hình quản lý mới. Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hàng loạt đô thị như Sài Gòn, Chợ Lớn, Thủ Đức, Thủ Dầu Một, Dĩ An, Phú Mỹ, Bà Rịa, Vũng Tàu... không còn là TPHCM đang đề xuất Trung ương cho phép thí điểm thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt cấp cơ sở theo mô hình “thành phố trong thành phố”. Theo các chuyên gia, đây không chỉ là thay đổi về tổ chức hành chính mà là bước đi cần thiết để xây dựng mô hình quản trị phù hợp với một siêu đô thị hơn 14 triệu dân, đồng thời hình thành các cực tăng trưởng mới có khả năng liên kết phát triển toàn vùng. XÃ, PHƯỜNG NÀO TIẾP TỤC BỊ SÁP NHẬP? Bài 4: Siêu đô thị TPHCM cần mô hình quản trị phù hợp Khi TPHCM mở rộng không gian phát triển, các chuyên gia cho rằng cần có mô hình quản trị phù hợp ẢNH: CTV Cán bộ Trung tâm Phục vụ Hành chính công TPHCM xử lý thủ tục hành chính cho người dân ẢNH: N.T Cơ chế phân quyền thực chất TS. Trần Hữu Hiệp- Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đồng bằng sông Cửu Long cho rằng, điều quan trọng không chỉ là thay đổi mô hình tổ chức mà phải đi kèm cơ chế phân quyền thực chất. Ông Hiệp đề nghị cần đánh giá lại mô hình TP.Thủ Đức để rút kinh nghiệm, tránh tình trạng “mang danh thành phố nhưng đụng đâu cũng phải xin ý kiến các sở, ngành”. Đồng thời, những địa bàn còn nhiều dư địa phát triển như Cần Giờ cần được trao cơ chế phù hợp hơn. “Với dự án siêu cảng trung chuyển quốc tế và định hướng phát triển đô thị biển, Cần Giờ cần được tổ chức theo mô hình thành phố sinh thái - kinh tế biển để chủ động đối thoại, thu hút các tập đoàn hàng hải toàn cầu”, ông Hiệp đề xuất. Theo ông Hiệp, “chiếc áo cơ chế mới” chỉ có thể phát huy hiệu quả nếu đi cùng sự phân định trách nhiệm rõ ràng. Trung ương cần mạnh dạn giao quyền thí điểm cho TPHCM, trong khi thành phố phải chứng minh năng lực tự quản bằng một đề án minh bạch, chuẩn bị đầy đủ nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng công nghệ số.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==