Ấy là những năm 19911992, khi báo Văn Nghệ đang còn ở thượng đỉnh làng báo chí, mở đầu thời kỳ đổi mới. Tổng Biên tập Hữu Thỉnh tiếp quản một di sản tinh thần, lẫn vật chất của một tờ báo văn chương vẫn đang trên đỉnh cao như thời Tổng Biên tập Nguyên Ngọc khởi xướng. Bởi thế việc xin một khu đất bỏ hoang hơn 2.000 m2 của hợp tác xã nông nghiệp Nhân Chính để cho anh em phóng viên nhân viên của báo có một nơi an cư lạc nghiệp, là chuyện trong tầm tay. Công đoàn đề xuất, cử người liên hệ xin đất (với chút lót tay hữu nghị), anh em góp tiền san lấp, chia ô, xây móng… Chỉ trong vòng một năm, ba mươi móng nhà năm tầng đã hoàn tất, mỗi ô nền chừng 45 mét vuông, tạo thành một khối pháo đài hình chữ nhật, tựa lưng vào nhau, quay ra bốn phía đường hai làn ô tô. Nhà văn Phó Tổng biên tập Nguyễn Khắc Trường, cả đời nằm ngủ trên giường cá nhân và bàn viết, định quay về quê theo lời mời của tỉnh làm Tổng biên tập báo Bắc Thái, nay được báo Văn Nghệ chia đất, sướng âm ỉ, mấy đêm liền không ngủ, cười khà khà bảo với tôi rằng: Thôi tôi không về Thái Nguyên nữa ông ạ, mặc dù tỉnh đã hứa cho nhà, cho đất, cho xe… Tôi sẽ làm ngôi nhà bốn tầng ở Nhân Chính cho vợ con và… sống chết với văn chương (!) Khu lò gạch Nhân Chính nằm giữa cánh đồng, bỗng nhộn nhịp công trường xây dựng. Có vài người muốn nhượng lại lô đất của mình để mua nhà ở nơi khác. Ấy là lúc họa sỹ Thành Chương có dịp thực hiện ý tưởng bao năm nung nấu. Anh bán tranh, vay vàng, vay tiền người thân, bạn bè để thương lượng với từng gia đình. Mấy suất đất liền kề ở góc, trong đó có lô đất của Thành Chương, Võ Văn Trực, Trần Thị Thắng và tôi, với diện tích gần 300 m2 được gom lại thành một khuôn viên vuông vức cho một dự án nghệ thuật mà sau này, khi khởi dựng ở Sóc Sơn, có tên gọi là Việt phủ Thành Chương. *** Giữa năm 1988, khi tôi và Trần Huy Quang được nhà văn Nguyên Ngọc triệu về ban văn xuôi báo Văn Nghệ, thì Thành Chương, con trai trưởng nhà văn Kim Lân, tiêu biểu cho lớp họa sỹ chống Mỹ tài năng, có thâm niên ở báo mười hai năm. Tức là năm 1976, vừa từ chiến trường về, cởi bộ áo lính chiến để trở thành họa sỹ của báo Văn Nghệ, Thành Chương đã ghi một dấu mốc: Thay toàn bộ bản diện của tờ báo văn chương hàng đầu của nước Việt thống nhất. Manchette báo Văn Nghệ mới, bắt đầu từ năm 1976 cho tới bây giờ, là do họa sỹ Thành Chương thiết kế, sau khi đã trải qua cuộc thi bình chọn. Quay lại chuyện lần đầu gặp Thành Chương. Cánh họa sỹ khác với cánh văn chương ở cái vẻ bề ngoài. Với mái tóc quăn xùm xòa, râu quai nón, dáng hào hoa phong tình, quần bò mài Levis, áo phông màu, lại đeo kính đen to bản bí hiểm, ban đầu gặp Thành Chương, tôi hãi, không dám vồ vập. Nhưng tôi nhầm. Chỉ vài ngày, tôi nhận ra ông họa sỹ đồng niên tuổi Tý này rất hiền, suốt buổi cặm cụi trong phòng thư ký với bài vở, bút chì, dao kéo, không bia bọt chơi bời, tính lại hài hước, nên rất dễ gần. Bằng chứng của sự chân tình, hào phóng, là khi tôi ngỏ ý nhờ họa sỹ Thành Chương vẽ cho một bức tranh sơn mài cỡ 30x40 để thờ, anh nhận lời ngay và chỉ sau hai tuần đã tặng tôi bức chân dung Thầy tôi, khiến tôi muốn bật khóc. Hồi ấy ban văn xuôi có ba người, trưởng ban Ngô Ngọc Bội và hai lính mới, mỗi tuần thay nhau đọc vài chục bút ký, truyện ngắn để chọn ra ba tác phẩm trình duyệt đưa in, nhưng ít ai biết hai họa sĩ Thành Chương và Phạm Minh Hải cũng phải đọc mấy chục trang văn xuôi ấy, để tìm ý tưởng vẽ minh họa, hoặc gợi ý để đặt các họa sĩ minh họa, tô điểm cho các truyện ngắn, bút ký, phóng sự, luôn cuốn hút người đọc. Xưa nay cứ tưởng các họa sĩ sống lập dị, amateur, rượu chè chơi bời, nào ngờ Thành Chương, từ nhỏ tới giờ không hề đụng tới một giọt cồn. Mỗi lần liên hoan, anh thường bị xếp ngồi với cánh đàn bà. Báo Văn Nghệ liệt hai họa sĩ và tổ thư ký vào nhóm bếp núc. Hầu như ngày nào họ cũng cặm cụi quanh chiếc bàn lớn hình ovan ngổn ngang bài vở tranh ảnh… Đêm ấy, nhân khi vợ đi vắng, Thành Chương rủ tôi và Phạm Minh Hải về nhà anh để hai họa sỹ tiếp tục làm maquette báo cho kịp sáng mai đưa nhà in, còn tôi thì đến chơi cho đỡ buồn. Ngôi nhà Thành Chương ở trong ngõ Quỳnh, khu Thanh Nhàn, là tổ ấm uyên ương khi anh đi bước nữa. Đã mấy lần tôi đến chơi ông anh Vũ Bão, cạnh một ao bèo gần đó. Nhà văn Vũ Bão vua hài hước và hồn hậu, nổi tiếng là phu mót gạch. Mỗi lần đến cơ quan, hay đi đâu đó ông đều có chiếc bao tải trên gác baga xe đạp, thấy viên gạch nào vứt ven đường, ven bờ rào là ông nhặt cho vào bao thồ về nhà. Dần dần ông cũng đủ gạch xây một gian nhà cạnh ao, làm phòng viết văn. Thành Chương giàu hơn, không phải nhặt gạch xây nhà, nhưng anh cũng tha lôi đủ thứ nhặt được từ các bãi thải, nhà đổ, mua gom các tượng đá, đồ thờ thời phong trào hợp tác phá đình chùa làm nhà kho, trại chăn nuôi, về xếp chất ngất quanh ngôi nhà hơn trăm mét vuông giữa ngõ Quỳnh. Trong khi hai họa sỹ hì hụi kẻ vẽ, cắt xén, lên maquette báo, tôi uống rượu một mình, rồi đi lang thang khắp nhà. Giữa ánh điện vàng khè, chập chờn, tôi như lọt giữa cõi liêu trai. Những pho tượng Chàm, tượng Phật, tượng Chúa, phỗng đá, con rối, tranh thờ, bệ đá, ông bình vôi, chó, trâu, ngựa, voi, chim đá, hòn non bộ, các loại chum vại sành sứ đủ loại, các gốc cây kì dị trăm tuổi, cối xay, thúng, mủng, dần, sàng, chúm, đó, chõng, ghế, bàn, tủ… cho đến các nhạc cụ, các trang phục cổ xưa… khiến tôi tưởng mình đang đi ngược về thời xa tít của người Việt. - Ông Thành Chương ơi, nếu được chọn, tôi sẽ làm như ông anh Vũ Bão, đi mót những viên gạch để về xây phòng văn, chứ không kì công tha lôi các đồ thải loại như ông… Thành Chương không nói gì, chỉ cười xòa, rồi dẫn tôi vào phòng riêng của vợ chồng anh. Ấn tôi xuống chiếc giường sang trọng, với chăn gối thơm lừng mùi đàn bà, anh nói như ra lệnh: - Ông say quá rồi. Ngủ lấy sức để mai chiến đấu tiếp. Tôi với Hải còn hai trang nữa cũng sẽ đi ngủ để mai phụng sự tiếp tờ báo Văn Nghệ của chúng ta. Tôi níu Thành Chương, như nhổ rượu vào tai ông họa sỹ: - Này Thành Chương, tôi vẫn thắc mắc lúc giải lao giữa cuộc họp chiều nay. Thấy Hữu Thỉnh suốt buổi ngồi co ro một góc, chỉ có ông, giữa lúc giải lao ra bắt chuyện. Vậy ông nói gì với Tổng Biên tập tương lai thế? - À…, tôi cứ áy náy như mình có điều gì không phải ông ạ. Lúc giải lao, thấy Hữu Thỉnh một mình lủi thủi đứng bên lan can nhìn xuống quán nước nhà Thức bên kia đường, trong khi mọi người quây quanh Nguyên Ngọc, tôi ái ngại, bá vai Hữu Thỉnh và bảo: Anh vào vui với anh em đi! Tôi tin, rồi anh em sẽ hiểu và ủng hộ anh. Chỉ cần anh hết lòng vì tờ báo, hết lòng vì sự nghiệp văn học mà chúng ta đang phụng sự… Tôi ôm hôn Thành Chương và thả mình xuống tấm đệm ấm áp. Nhưng tôi không ngủ được. Bức ảnh người đàn bà minh tinh màn bạc khỏa thân to bằng người thật, phồn thực và khêu gợi, lừng lững ở đầu giường khiến tôi bỗng ao ước được hóa thành ông chủ căn phòng. *** Bẵng đi gần chục năm, tôi chuyển công tác, đi làm báo Du Lịch, vẫn không thấy Thành Chương động thổ khu đất báo Văn Nghệ ở Nhân Chính. Có người bảo anh buồn chán vì cuộc hôn nhân lần thứ hai đổ vỡ. Có người bảo tranh Thành Chương đang “hot” trên thị trường hội họa quốc tế, ông đang dồn hết tâm sức cho tác phẩm mới. Đùng một cái, báo chí đăng tin rầm rập: Năm 2001, Việt Phủ Thành Chương được xây dựng trên khu đất rộng hơn 8.000 m2 tại huyện Sóc Sơn. Công trình được lên ý tưởng bởi họa sĩ Thành Chương – người mong muốn tái hiện dấu ấn văn hóa của cha ông ta suốt nhiều thế kỷ… Tôi không bất ngờ. Bỗng nghĩ tới một phần rất nhỏ kho tàng nghệ thuật ban đầu mà Thành Chương đã chuẩn bị ở ngõ Quỳnh năm ấy. Ba trăm mét vuông đất ở Nhân Chính, với Thành Chương là quá nhỏ, khác nào như một võ tướng phải múa tay trong bị. Năm 2005, lần đầu tôi lên thăm Việt Phủ Thành Chương và được vợ chồng Thành Chương, Ngô Hương đón tiếp thân tình, vồ vập, được đích thân ông chủ dẫn đi thăm quần thể văn hóa nghệ thuật, tái hiện hồn cốt, cội nguồn dân tộc. Tôi toát mồ hôi, trải hết ngỡ ngàng, cảm phục này đến trầm trồ sửng sốt, bàng hoàng khác. Những chum vại, phỗng đá, thúng mủng dần sàng được sắp đặt tài tình, như có linh hồn bỗng làm tôi nhớ đến cái đêm say ở ngôi nhà Ngõ Quỳnh năm nào. Bài thơ dân gian Mỹ “Bốn đêm say” như văng vẳng trong đầu. Tôi muốn đọc to lên để tỏ tấm tình với bạn: “Thế gian này, tôi đã đi ngàn dặm/ Và còn nhiều hơn thế nữa cơ/ Nhưng ngôi phủ Thành Chương nước Việt/ Thì tôi chưa từng thấy bao giờ…”. Quả là một công trình tầm cỡ quốc gia, đáng được lưu lại cho hậu thế... n 27-28/6/2026 www.tienphong.vn XÃ HỘI 12 LẼ RA VIỆT PHỦ THÀNH CHƯƠNG KHÔNG Ở ĐỊA CHỈ VÙNG ĐỒI SÓC SƠN, CÁCH TRUNG TÂM HÀ NỘI GẦN 40 CÂY SỐ NHƯ BÂY GIỜ. Ý TƯỞNG THÀNH LẬP VIỆT PHỦ ĐẦU TIÊN CỦA HỌA SĨ THÀNH CHƯƠNG, BẮT ĐẦU TỪ KHI BÁO VĂN NGHỆ XIN ĐƯỢC BÃI ĐẤT LÒ GẠCH XÃ NHÂN CHÍNH, QUẬN THANH XUÂN, HÀ NỘI (KHU PHỐ NGỤY NHƯ KON TUM NGÀY NAY), LÀM KHU CƯ XÁ CHO CÁC VĂN NHÂN. Một góc Việt Phủ Thành Chương Tác giả tại Việt Phủ Thành Chương Ông phủ HOÀNG MINH TƯỜNG Thành Chương
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==