20-21/6/2026 www.tienphong.vn XÃ HỘI 5 Giờ đây, ai còn nhớ những khoảnh khắc lặng yên bên trang báo mới in? Những câu chuyện vụn vặt xen lẫn ước vọng cháy bỏng, những buổi tối trực đêm, những tiếng cười át mệt mỏi – tất cả, đã lùi xa vào một cõi nhớ mênh mông. Hôm nay, Tòa soạn báo in dọn khỏi nơi ấy – như thể một khúc ca vừa khép lại. Cả phòng đóng đồ vào thùng giấy carton. Người người tất bật. Ai cũng cân nhắc: mang theo gì, để lại gì. Có những thứ tưởng chừng rất đơn giản như cây bút, tách trà, nhưng cũng có những vật không dễ buông tay – chồng báo cũ úa vàng, ảnh tập thể phai màu, cái loa nhỏ vẫn thỉnh thoảng phát lên bản nhạc Trịnh dịu dàng giữa một chiều mưa lặng lẽ. Một cuộc chuyển phòng “cổ điển” với thùng giấy, băng keo và tem nhãn đủ loại. Nhưng trong lòng những người làm báo in, đó là một đoạn ký ức trầm lắng – như con thuyền già rẽ sóng giữa đại dương công nghệ đang đổi thay chóng mặt. Miệng cười nói, tay đóng thùng, lòng chộn rộn suy nghĩ: mang gì đi, bỏ gì lại? Mang theo mấy tấm bằng khen bạc màu – những huy chương thầm lặng cho những lần đổ mồ hôi vì một dòng tít, một đêm trắng deadline. Mang theo bộ sưu tập bút máy, mực xanh, mực đỏ – thứ vũ khí bất tử của giới thư ký “xưa nay hiếm”. Mang theo cả tượng Đạt Ma sư tổ nghiêm trang – như một lời nhắc nhở bình an giữa trời đất đa mang. Nhắc mọi người nhớ mang theo hai chiếc đồng hồ treo tường – một vẫn còn chạy, một đã dừng đếm thời gian từ lâu. Cả hai là những chứng nhân lặng lẽ của bao giờ phút căng thẳng đổ khuôn, những bản tin nóng hổi đến sát nút giờ in. Mỗi cái tích tắc là một câu chuyện, một hồi ức mà không phần mềm nào có thể lưu trữ nổi. Anh em cẩn thận sắp xếp đồ đạc của mình, vài cây cảnh xanh yếu ớt, những cuốn sổ ngả màu, bản thảo dày cộp, bút mực đã khô, tạp chí cũ, vài chai rượu quý chưa kịp rót, và cả những vật dụng nhỏ bé như ghim dập, thước kẻ, những chiếc đĩa mềm lỗi thời – giờ đã về hưu bên cạnh USB, mà bản thân nó cũng đã bị công nghệ đám mây lấn át từ lâu. Công nghệ báo chí đổi thay không ngừng. Máy ghi âm, vật bất ly thân của phóng viên một thời, nay thành kỷ vật. Mỗi lần thấy đồng nghiệp trẻ ghi âm bằng điện thoại, gõ nhanh bằng ứng dụng AI, lại nhớ về thời huy hoàng của báo in. Rồi đây, báo giấy sẽ đi đâu? Có thể một ngày nào đó, nó sẽ nằm yên trong viện bảo tàng – như một dấu tích đẹp đẽ của một thời làm báo bằng mực, bằng tay, bằng tim. Người làm báo in – những người từng đứng trên đỉnh cao của thời đại giấy mực – giờ ở đâu?. Họ vẫn đến tòa soạn mỗi ngày, uống trà, đọc bản thảo, chấm lỗi chính tả. Có người khuyên người làm báo in nên chuyển sang báo điện tử hay Công ty truyền thông để bắt kịp thời đại. Anh ấy chỉ cười: “Tôi muốn làm báo in đến khi không còn báo in nữa”. Đó không phải sự cố chấp – mà là lựa chọn và trách nhiệm. Cũng có người giống như con ngựa già không còn sức đua, nhưng vẫn muốn đứng vững trên đường đua quen thuộc, để nếu có ngã xuống thì cũng là trên con đường mình đã đi suốt đời. Chuyển về trụ sở ở một con phố mới – nơi mươi năm trước còn là ruộng đồng, rộng hơn, sáng hơn, tiện nghi hơn – nhưng chắc chắn sẽ thiếu cái hồn của Xuân Hương, thiếu cái dư vị của một thời báo in còn “nóng hổi từng dòng”. Nhưng anh ấy tin, không gian chỉ là vật chất – còn linh hồn nghề báo, linh hồn của những người làm nghề vẫn còn mãi. Chuyển toà soạn là một khởi đầu mới. Có thể báo in sẽ không còn là trung tâm ở một tòa soạn nào đó, nhưng báo chí vẫn tồn tại – dưới muôn hình vạn trạng. Anh em phóng viên vẫn sẽ viết, viết những bài báo tử tế, bằng cả tâm huyết và sự chân thành – cho đến khi không còn báo in, cho đến khi nghề báo không còn ai gọi tên. Tờ biên bản dọn phòng hôm nay không đóng dấu đỏ, không cần chữ ký của ai. Nhưng với những thư ký tòa soạn báo in hôm ấy, đó là văn kiện ghi lại một thời – một đời làm báo in, với tất cả yêu thương, hài hước và kiên cường. Và biết đâu, từ nơi chuyển mình này, sẽ nảy sinh những câu chuyện mới, những chân trời mới cho nghề báo – không phải là một kết thúc, mà là một chu kỳ mới bắt đầu. Vì nghề báo, như cuộc sống, luôn có những bất ngờ chờ ta khám phá. n TÒA SOẠN NẰM BÊN CON PHỐ NHỎ GẦN HỒ THIỀN QUANG – NƠI TỪNG GHI DẤU NHỮNG SỐ BÁO TẾT ĐONG ĐẦY HƠI ẤM, NHỮNG TRANG BÁO ĐẶC BIỆT THẤM ĐẪM CÔNG SỨC VÀ TÂM HUYẾT; NƠI TỪNG DIỄN RA NHỮNG CUỘC TRANH LUẬN NẢY LỬA GIỮA THƯ KÝ VÀ PHÓNG VIÊN, NƠI CẤT GIỮ BAO NỖI NIỀM RIÊNG – VÀ CŨNG LÀ NƠI CÓ NHỮNG BÓNG NGƯỜI ĐÃ RỜI XA THEO NĂM THÁNG. KHÁNH AN BÙI NGỌC DƯƠNG Tác nghiệp tại hiện trường ẢNH: P.V TỜ BIÊN BẢN KHÔNG DẤU Nếu coi cuộc cạnh tranh giữa báo chí và mạng xã hội đơn thuần là cuộc đua về tốc độ, báo chí chắc chắn khó có thể chiến thắng. Hàng triệu người dùng mạng xã hội với chiếc điện thoại thông minh trên tay có thể trở thành “người đưa tin” bất cứ lúc nào. Một vụ tai nạn, một đám cháy, một sự kiện bất thường có thể được phát trực tiếp lên mạng chỉ trong vài giây. Nhưng tốc độ chưa bao giờ là giá trị cốt lõi duy nhất của báo chí. Điều làm nên sự khác biệt của báo chí chính là độ tin cậy. Trong khi mạng xã hội có thể lan truyền thông tin với tốc độ ánh sáng thì báo chí có trách nhiệm kiểm chứng thông tin trước khi công bố. Một bức ảnh có thể gây bão trên mạng, nhưng chỉ báo chí mới có trách nhiệm trả lời những câu hỏi quan trọng: Chuyện gì đã xảy ra? Vì sao xảy ra? Ai chịu trách nhiệm? Và người dân cần biết điều gì từ sự việc đó? Nhìn lại nhiều vụ việc gây xôn xao dư luận trong những năm gần đây, có thể thấy mạng xã hội thường là nơi phát hiện sự việc đầu tiên, nhưng báo chí mới là lực lượng giúp làm sáng tỏ bản chất vấn đề. Từ những vụ việc liên quan đến thực phẩm bẩn, bạo hành trẻ em, sai phạm trong quản lý đất đai hay các vụ lừa đảo trên không gian mạng, chính báo chí điều tra, phân tích và theo đuổi đến cùng để đưa sự thật ra ánh sáng. Nói cách khác, mạng xã hội thường trả lời câu hỏi “có chuyện gì đó đang xảy ra”, còn báo chí phải trả lời câu hỏi “sự thật là gì?”. Điều đáng lo ngại không phải là mạng xã hội phát triển quá nhanh, mà là nếu báo chí tự đánh mất lợi thế của mình để chạy theo mạng xã hội. Khi báo chí chỉ chăm chăm giật tít, khai thác cảm xúc, sao chép những gì đang lan truyền trên mạng, báo chí vô tình biến mình thành một phiên bản chậm hơn của mạng xã hội. Thế nên, trong cuộc cạnh tranh ấy, báo chí không thể thắng bằng cách trở thành mạng xã hội. Ngược lại, báo chí cần làm tốt hơn những điều mà mạng xã hội không thể làm được. Đó là kiểm chứng thông tin, điều tra độc lập, phản biện chính sách, phân tích đa chiều, bảo vệ lợi ích công chúng và góp phần định hướng xã hội bằng những giá trị chân thực, nhân văn. Tất nhiên, điều đó không có nghĩa báo chí được phép chậm chạp hay bảo thủ. Trong thời đại số, báo chí vẫn phải thay đổi mạnh mẽ về cách thức sản xuất và phân phối nội dung. Các nền tảng số, video ngắn, podcast, đồ họa tương tác hay trí tuệ nhân tạo đều là những công cụ cần được tận dụng để tiếp cận độc giả hiệu quả hơn. Nhưng công nghệ chỉ là phương tiện. Giá trị cốt lõi của báo chí vẫn phải là sự thật, tính chuyên nghiệp và trách nhiệm xã hội. Mạng xã hội có thể dẫn đầu về tốc độ. Thuật toán có thể quyết định nội dung nào được lan truyền. Nhưng niềm tin của công chúng không thể được tạo ra chỉ bằng lượt thích, lượt chia sẻ hay hàng triệu lượt xem. Trong một thế giới ngập tràn thông tin, điều con người cần nhất không phải là biết nhanh hơn vài phút, mà là biết đúng sự thật. Vì thế, báo chí không cần sợ mạng xã hội bỏ lại phía sau. Điều báo chí cần sợ là đánh mất bản sắc, đánh mất niềm tin và đánh mất lý do tồn tại của chính mình. Khi vẫn kiên trì theo đuổi sự thật, phụng sự lợi ích công chúng và giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp, báo chí không đi sau mạng xã hội. Báo chí đang đi trên một con đường khác, con đường của trách nhiệm, của sự kiểm chứng và của niềm tin xã hội. Và đó mới là đích đến lâu dài mà không một thuật toán nào có thể thay thế.n SAO PHẢI SỢ MẠNG XÃ HỘI? MỖI KHI CÓ MỘT SỰ KIỆN NÓNG XẢY RA, CHỈ VÀI PHÚT SAU, MẠNG XÃ HỘI ĐÃ TRÀN NGẬP HÌNH ẢNH, VIDEO, BÌNH LUẬN VÀ ĐỦ LOẠI THÔNG TIN LIÊN QUAN. TRONG KHI ĐÓ, NHIỀU CƠ QUAN BÁO CHÍ VẪN ĐANG TRONG QUÁ TRÌNH XÁC MINH. KHOẢNG CÁCH VỀ TỐC ĐỘ ẤY KHIẾN KHÔNG ÍT NGƯỜI LO NGẠI RẰNG BÁO CHÍ ĐANG DẦN BỊ MẠNG XÃ HỘI VƯỢT MẶT. Phóng viên báo Tiền Phong tác nghiệp trên biển
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==