Hai bên có 60 ngày đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng, bao quát những vấn đề phức tạp như chương trình hạt nhân của Iran. VÔ SỐ TRỞ NGẠI Rạng sáng 15/6, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif công bố bản ghi nhớ gồm 14 điểm nhằm chấm dứt chiến tranh và các biện pháp phong tỏa tại eo biển Hormuz. “Trong quá trình đàm phán, có rất nhiều thời điểm tưởng chừng toàn bộ tiến trình sẽ bị đổ bể”, ông Sharif phát biểu trước Quốc hội cùng ngày. Năm nguồn tin Pakistan cho biết tiến trình đàm phán suýt đổ vỡ nhiều lần, kể cả trong đêm cuối cùng. Qatar đã phải vào cuộc để cứu vãn tình hình. Có những bất đồng chỉ xoay quanh một từ duy nhất. Ví dụ, vào cuối tháng 5, các bên đã tranh luận suốt 45 phút về việc nên dùng từ “etc” (vân vân) hay “including” (bao gồm) trong một số nội dung. Các nguồn tin và chuyên gia nhận định, việc đạt được thỏa thuận cuối cùng về những vấn đề như dỡ bỏ trừng phạt, quản lý eo biển Hormuz và hạn chế với chương trình hạt nhân Iran trong bối cảnh Washington và Tehran vẫn nghi kỵ lẫn nhau có thể còn khó khăn hơn rất nhiều. “Washington và Tehran dường như đang có những cách diễn giải khác nhau về cùng một văn bản”, ông Alex Vatanka công tác tại Viện Trung Đông tại Washington nhận xét. “Iran sẽ cố gắng biến những điểm mơ hồ thành đòn bẩy, trong khi Mỹ sẽ tìm cách duy trì sức ép cho đến khi đạt được các nhượng bộ về hạt nhân. Vì vậy, vai trò trung gian sẽ tiếp tục mang tính then chốt, nhưng cũng rất khó khăn”, ông Vatanka nói. VAI TRÒ ÂM THẦM CỦA QATAR Một nguồn tin cho biết, sự xuất hiện của phái đoàn Qatar tại Tehran cùng thời điểm đoàn đàm phán Pakistan có mặt ở đó vào đầu tháng 6 là bước ngoặt quan trọng, bởi Doha có khả năng đưa ra bảo đảm tài chính với giới lãnh đạo Iran. Qatar ban đầu không muốn chính thức tham gia tiến trình này, nhưng họ đã thay đổi từ giữa tháng 5, khi tiến trình đàm phán dừng trong khoảng 10 ngày và nguy cơ leo thang quân sự trở nên rõ rệt. Qatar chỉ đồng ý tham gia sâu hơn với điều kiện lệnh ngừng bắn được duy trì và nước này không trở thành mục tiêu tấn công. Sau đó, nhóm đàm phán Qatar đã thực hiện 5 chuyến đi âm thầm tới Tehran, nhằm thu hẹp các khác biệt trong những bản dự thảo do Pakistan xây dựng. Ngày 19/5, sau khi rời Tehran với tín hiệu tích cực, phái đoàn Qatar bay tới Washington, gặp các quan chức cấp cao Mỹ và chỉnh sửa văn bản dự thảo trong khi vẫn liên lạc với phía Iran qua điện thoại từ Nhà Trắng. Một nguồn tin Pakistan trực tiếp tham gia đàm phán kể rằng, đêm cuối cùng đã chứng kiến tiến trình này mong manh đến mức nào. Khoảng 23 giờ tối 14/6, khi các quan chức tập trung tại dinh Thủ tướng Pakistan và phòng điều hành khẩn cấp, tiến trình đàm phán một lần nữa đứng bên bờ vực đổ vỡ sau khi Israel tấn công Li-băng. “Mọi thứ thay đổi liên tục từng phút”, nguồn tin nói. Theo nguồn tin này, Thống chế Asim Munir, Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan, đã chuyển thông điệp qua lại giữa hai bên suốt đêm. Vài giờ sau đó, thỏa thuận cuối cùng đã được thông qua. Theo các nguồn tin Pakistan, những phát biểu công khai thay đổi liên tục của Tổng thống Donald Trump nhiều lần làm phức tạp nỗ lực đàm phán, trong khi cách phản hồi chậm chạp của Iran cũng gây trở ngại đáng kể. “Với người Mỹ, bạn thực sự không bao giờ biết chính xác lập trường của họ là gì và nó có thể thay đổi bất cứ lúc nào. Còn với phía Iran, nhiều khi phải chờ nhiều ngày liền mới nhận được một câu trả lời rõ ràng”, nguồn tin nói. Phía Iran đặc biệt thận trọng về an ninh thông tin. “Thông điệp phải đi qua rất nhiều cấp trung gian rồi mới quay trở lại, đôi khi mất nhiều ngày”, nguồn tin cho biết. Tình hình được cải thiện sau khi đại diện của Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei tới Islamabad, giúp Thống chế Asim Munir và nhóm của ông “thiết lập được các kênh liên lạc trực tiếp hơn”. Dù cả hai nước đã ký thỏa thuận tạm thời, tiến trình này vẫn rất mong manh. Các cuộc không kích của Israel tại Libăng và phản ứng từ Hezbollah có thể khiến thỏa thuận sụp đổ. Ngày 19/6, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến đến Thụy Sĩ gặp các đối tác Iran để chính thức khởi động tiến trình đàm phán kỹ thuật. Các trợ lý của ông cùng một nhóm phóng viên thậm chí đã tập trung tại căn cứ không quân Andrews để chuẩn bị lên đường. Hàng chục quan chức Nhà Trắng, nhân viên tiền trạm và phóng viên cũng đã có mặt tại Thụy Sĩ để chuẩn bị cho sự kiện. Tuy nhiên, tối 18/6, chuyến đi bất ngờ bị hủy bỏ. Nhà Trắng ra thông cáo cho biết, phái đoàn của họ đã sẵn sàng cho cuộc gặp nhưng không thể thực hiện. “Khâu hậu cần của các cuộc đàm phán này chưa bao giờ đơn giản hay có thể dự đoán được”, thông cáo nêu rõ. Trước đó, kênh truyền hình AlMayadeen có quan hệ gần gũi với Hezbollah đưa tin, Tehran hoãn cử phái đoàn tới Thụy Sĩ vì chiến dịch quân sự đang tiếp diễn của Israel tại Li-băng. Ngày 18/6, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố quân đội nước này sẽ duy trì hiện diện tại một “vùng an ninh” ở miền Nam Libăng chừng nào “còn cần thiết với nhu cầu an ninh của Israel”. n www.tienphong.vn QUỐC TẾ 20 20-21/6/2026 CÁC NHÀ TRUNG GIAN PAKISTAN PHẢI XOAY XỞ SUỐT NHIỀU TUẦN VỚI NHỮNG CUỘC ĐIỆN THOẠI VÀO NỬA ĐÊM VÀ NHIỀU BẢN DỰ THẢO KHÁC NHAU, TRƯỚC KHI QATAR VÀO CUỘC GIÚP MỸ VÀ IRAN ĐẠT ĐƯỢC THỎA THUẬN SƠ BỘ. TUY NHIÊN, VIỆC BIẾN THỎA THUẬN THÀNH HIỆP ĐỊNH LÂU DÀI SẼ KHÓ KHĂN HƠN NHIỀU. Những diễn biến đột ngột này cho thấy tình hình vẫn rất khó đoán. Trong khi đó, nhiều nghị sĩ Dân chủ Mỹ coi thỏa thuận sơ bộ với Iran là nước cờ sai lầm. Không ít đảng viên Cộng hòa theo đường lối cứng rắn cũng bất bình trước khả năng thỏa thuận có thể mang lại hàng tỷ USD cho Iran. Giữa tháng 6, Israel vẫn tấn công lực lượng Hezbollah ở Li-băng, gây nhiều thiệt hại cơ sở hạ tầng và thương vong cho dân thường ẢNH: AL JAZEERA THU LOAN (theo Reuters, AP) VÀ BÀI TOÁN 60 NGÀY CỦA MỸ-IRAN Ngoại giao đi dây THÁCH THỨC CHO THỎA THUẬN HÒA BÌNH Ngay trước khi bản ghi nhớ Mỹ-Iran được ký kết, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Araghchi vẫn khẳng định rằng “Không thể quay trở lại tình trạng trước chiến tranh, cần phải thu phí dịch vụ hoặc một khoản phí tương tự”. Iran kiên quyết khẳng định quyền kiểm soát vĩnh viễn eo biển Hormuz như một “quân bài” quan trọng cho sự tồn tại của chế độ. Có thể trong tương lai, Iran sẽ không cho phép tất cả tàu thuyền của tất cả các quốc gia đi qua eo biển Hormuz một cách vô điều kiện và miễn phí. Các cuộc đàm phán có thể sẽ vô cùng khó khăn, bao gồm việc liệu Mỹ có cam kết sẽ không tấn công Iran nữa hay không. Ngay từ đầu, lý do Israel và Mỹ phát động các cuộc không kích chống lại Iran là để ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, loại bỏ khả năng tấn công tầm trung và tầm xa của nước này, và chấm dứt sự hỗ trợ cho các lực lượng thù địch với Israel (như Hezbollah). Do đó, điểm mấu chốt trong các cuộc đàm phán tương lai sẽ là vấn đề phát triển hạt nhân của Iran. Iran với tư cách là một bên ký kết Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), luôn khẳng định “quyền sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình”, tức là quyền làm giàu uranium cho mục đích dân sự. Câu hỏi lớn nhất là liệu chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump có công nhận quyền này hay không. Xét trên quan điểm của Israel, việc loại bỏ các mối đe dọa đối với an ninh quốc gia là tối quan trọng, vì vậy việc bản thỏa thuận không đề cập vấn đề loại bỏ nhiên liệu hạt nhân hoặc khả năng tấn công tầm trung và tầm xa, hay việc chấm dứt hỗ trợ Hezbollah và các nhóm khác, hoàn toàn không thể chấp nhận được. Trong tương lai, Israel có thể tấn công Iran, Hezbollah và các mục tiêu khác như một vấn đề riêng của nước này. Điều này phụ thuộc vào khả năng duy trì các cuộc tấn công của Israel và những cuộc tấn công này có thể tiếp tục ngay cả trong thời gian 60 ngày đàm phán. Có thể nhận thấy yếu tố rủi ro lớn nhất trong việc xác định liệu thỏa thuận có dẫn đến chấm dứt chiến tranh hay không chính là Israel, một bên tham chiến nhưng không tham gia đàm phán. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phản đối các cuộc đàm phán của Mỹ với Iran và vẫn im lặng về thỏa thuận này. Hơn nữa, Israel vẫn tấn công Hezbollah dường như để cản trở việc ký kết thỏa thuận. Đáp lại, Iran khẳng định sẽ không đồng ý ngừng bắn với Mỹ chừng nào các cuộc tấn công chống lại Hezbollah vẫn tiếp diễn. Thủ tướng Netanyahu từ chối ngừng các cuộc tấn công chống lại Hezbollah, thậm chí vào ngày thỏa thuận được công bố, Israel tiếp tục tấn công Hezbollah, khiến Tổng thống Trump tiếp tục chỉ trích. Thủ tướng Netanyahu dự kiến phải đối mặt cuộc chiến khó khăn trong cuộc tổng tuyển cử vào tháng Mười. Trong nội bộ Israel, dư luận phần lớn ủng hộ việc tiếp tục tấn công Iran và Hezbollah, và rất có thể chế độ sẽ phát động thêm các cuộc tấn công để duy trì quyền lực. Trong trường hợp đó, nó có thể làm suy yếu hoàn toàn thỏa thuận ngừng bắn. Vốn ngờ vực lẫn nhau một cách sâu sắc, Mỹ và Iran sẽ gặp nhiều thách thức để giải quyết các vấn đề khó khăn, như chương trình phát triển hạt nhân, phản ứng của Israel… trong vòng 60 ngày. Sự can thiệp của Israel là một mối lo ngại, nhưng nếu không tận dụng được thỏa thuận này, sẽ không có cách nào chấm dứt cuộc chiến đang tác động nghiêm trọng tới kinh tế toàn cầu. Để có được kết quả tích cực, chắc chắn cần sự nỗ lực hết sức của toàn bộ cộng đồng quốc tế nhằm hỗ trợ tiến trình đàm phán. TS PHAN CAO NHẬT ANH BÌNH LUẬN QUỐC TẾ
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==