văn hóa tích lũy qua thời gian. Đây là dạng nguyên liệu mà nhiều ngành khác phải tốn kém để xây dựng từ đầu. Trong nghiên cứu, người ta gọi hướng tiếp cận này là văn học ứng dụng. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ nguồn tài nguyên này chưa được tổ chức khai thác một cách bài bản. Chị nhấn mạnh, nếu có cơ chế kết nối giữa nhà văn và doanh nghiệp, cùng với đội ngũ chuyển thể đủ năng lực, văn học có thể đi vào điện ảnh, sân khấu, trò chơi, game, thậm chí cả du lịch trải nghiệm. Khi đó, tác phẩm có thể vượt ra ngoài biên giới của việc đọc, tiếp tục tạo ra giá trị mới trong đời sống. Theo TS. Đặng Thị Thủy Sam, cách tiếp cận này giúp văn học không bị thu hẹp trong không gian học thuật, mà trở thành một nguồn lực bền vững cho các ngành sáng tạo. Không phải ngẫu nhiên nhiều quốc gia đã đi trước trong việc này. Tại Thái Lan, việc chuyển thể truyện dân gian Khun Chang Khun Phaen thành sách điện tử quảng bá du lịch đạt mức độ hài lòng 4,53/5 về hứng thú của người trẻ và 4,56/5 về hiệu quả du lịch. Ở Anh, các tour theo dấu chân Sherlock Holmes hay Harry Potter đã trở thành sản phẩm du lịch mang tính biểu tượng, đóng góp hàng trăm triệu USD mỗi năm. Tại Hàn Quốc, tiểu thuyết và webtoon (truyện tranh kỹ thuật số) như Itaewon Class sau khi được chuyển thể thành phim đã kéo theo lượng khách du lịch tăng mạnh tại khu Itaewon, nhiều quán ăn, địa điểm xuất hiện trong phim trở thành điểm check-in đông khách. Ở Nhật Bản, các tác phẩm của Haruki Murakami được khai thác thành tour văn học, đưa du khách đi qua những không gian gắn với tiểu thuyết như Tokyo hay Kobe, kết hợp trải nghiệm đọc, ẩm thực và không gian sống, tạo thành sản phẩm du lịch văn hóa có giá trị cao. “Điểm chung của các mô hình quốc tế là họ không xem văn học như một di sản tĩnh. Văn học được đưa vào hệ sinh thái sản xuất, từ xuất bản, điện ảnh, trò chơi, đến du lịch trải nghiệm. Mỗi khâu đều tạo thêm giá trị”, TS. Thủy Sam nhận định. CẦN MỘT CƠ CHẾ KẾT NỐI MỚI Dù tiềm năng rõ ràng, văn học ứng dụng tại Việt Nam vẫn gần như bị bỏ ngỏ. Các sản phẩm chuyển thể từ văn học chưa đủ hấp dẫn để tạo dòng doanh thu ổn định. Phim chuyển thể còn ít, nếu có như các phiên bản Kiều thì đều chưa thành công về mặt nghệ thuật, kéo theo doanh thu thấp, game dựa trên văn học gần như vắng bóng. Một đại diện của Điền Quân Media cho biết, rào cản lớn hiện nay nằm ở câu chuyện bản quyền. Theo anh, nhiều tác phẩm văn học chưa có cơ chế khai thác rõ ràng, từ việc định giá, chuyển nhượng đến phạm vi sử dụng. Điều này khiến doanh nghiệp khó tiếp cận, vì mỗi dự án đều phải tự đi đàm phán từ đầu, thiếu một hệ thống trung gian đủ tin cậy để kết nối nhà văn với đơn vị sản xuất. Chưa kể, để biến tác phẩm văn học thành phim, sân khấu hay nội dung số cần một chuỗi nhân lực hoàn chỉnh, từ biên kịch chuyển thể, đạo diễn đến đội ngũ kỹ thuật. Trong khi đó, thị trường Việt Nam vẫn thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các khâu, khiến nhiều dự án dù có chất liệu tốt vẫn không thể đi đến sản phẩm cuối cùng. Nhà sản xuất Trần Bích Ngọc nhận xét: “Vấn đề không nằm ở việc thiếu tác phẩm hay, mà ở chỗ chúng ta chưa có hệ sinh thái để chuyển hóa tác phẩm đó thành sản phẩm. Văn học vẫn đang đứng ngoài chuỗi giá trị”. Trên thế giới, các trung tâm bản quyền, quỹ đầu tư sáng tạo hay chợ nội dung (content market) đóng vai trò trung gian, giúp tác phẩm dễ dàng tìm được đầu ra. “Việt Nam có thể bắt đầu từ việc xây dựng cơ sở dữ liệu bản quyền tác phẩm, tổ chức các hội chợ nội dung văn học, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chuyển thể. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ tài chính cho các dự án thử nghiệm”, bà Ngọc đề xuất. HẠ ĐAN 9 n Thứ Sáu n Ngày 17/4/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ bỏ quên tài sản văn học đơn vị thi công về công tác trùng tu Minh Khiêm Đường. Tại cuộc họp, đại diện đơn vị thi công tiếp tục khẳng định hai cửa lớn bị bịt không thuộc kiến trúc nguyên gốc. Theo lý giải, nếu gác chái Đông là vị trí vua ngồi xem hát thì phía dưới không thể có cửa lớn nhằm đảm bảo an ninh. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu không đồng tình. Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa cho rằng theo điển lệ triều Nguyễn, vị trí ngự tọa của vua thường đặt dưới bức hoành phi chính. Vì vậy, nơi vua Tự Đức xem hát có thể là bục gỗ ở chái Tây, phía dưới hoành phi “Minh Khiêm Đường”, không phải gác nhỏ chái Đông. Theo ông, hai cửa lớn bị bịt có thể là lối ra vào của diễn viên tuồng. Một số ý kiến cũng cho rằng trong sân khấu truyền thống, diễn viên ra vào qua hai cửa tượng trưng “cửa sinh - cửa tử”, do đó việc loại bỏ hai cửa này cần hết sức thận trọng. Các nhà nghiên cứu đồng thời đề nghị xem xét lại việc phục hồi trang trí nhật nguyệt, tinh tú trên trần nhà hát, đối chiếu với điển chế triều Nguyễn và các di tích tương đồng. Nhà nghiên cứu Phạm Đức Thành Dũng cho rằng, chưa có tài liệu lịch sử nào chứng minh hai cửa lớn không tồn tại trước đây, nên việc bịt cửa chưa đủ cơ sở khoa học. Trong khi đó, kiến trúc sư Phùng Phu - nguyên Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, cho biết đang lưu giữ một bức vẽ của người Pháp về cảnh vua Tự Đức xem hát tại Minh Khiêm Đường và sẽ cung cấp làm tư liệu tham khảo. YÊU CẦU PHỤC HỒI CHI TIẾT ĐÃ THAY ĐỔI Sau khi lắng nghe các ý kiến, lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho rằng Minh Khiêm Đường là công trình đặc biệt, còn giữ tính nguyên gốc cao, nên mọi điều chỉnh cần hết sức thận trọng. TS. Nguyễn Phước Hải Trung - Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế - cho biết căn gác chái Đông có thể không phải vị trí vua ngồi xem hát khi còn sống mà mang ý nghĩa nghi lễ sau khi vua băng hà. Đồng thời, hai cửa lớn có khả năng là lối ra vào phục vụ biểu diễn tuồng, phù hợp với quy ước sân khấu truyền thống. Kết luận buổi làm việc, ông Hoàng Việt Trung - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế - nhấn mạnh công trình chưa nghiệm thu nên có thể điều chỉnh. Trung tâm yêu cầu Ban quản lý dự án và đơn vị thi công khôi phục hai cửa lớn đã bị bịt kín, đồng thời chỉnh sửa hệ thống chòm sao trên trần theo tư liệu trước khi hạ giải. NGỌC VĂN Theo ông Trung, sự việc là bài học trong công tác trùng tu, đặc biệt là việc tuân thủ yếu tố gốc và quy trình báo cáo khi điều chỉnh phương án. Đại diện đơn vị thi công cho biết sẽ tuân thủ kết luận của hội đồng chuyên môn và sẵn sàng điều chỉnh các hạng mục. Việc thống nhất phương án sau đối thoại được kỳ vọng giúp Minh Khiêm Đường giữ tối đa giá trị lịch sử, kiến trúc và công năng của một trong những nhà hát cổ hiếm hoi còn lại của Việt Nam. “Giấc mơ Chí Phèo” mỗi lần công diễn đều cháy vé dù giá không hề rẻ Tour du lịch văn học “Chữ Tâm, Chữ Tài” đã trở thành sản phẩm định kỳ của Bảo tàng Văn học vào mỗi tối thứ Bảy và Chủ nhật hàng tuần Quá trình trùng tu, hai ô cửa lớn nằm cạnh ô cửa hình vòm ở giữa chái phía Đông đã bị bít kín bằng gỗ, gây tranh luận ẢNH: NGỌC VĂN Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa nêu ý kiến tại cuộc đối thoại ẢNH: NGỌC VĂN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==