8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Hai n Ngày 8/12/2025 Thời đầu 90. Ba miền có ba lưới điện. Có nơi thừa, nơi thiếu điện. Miền Nam khi đó vẫn phải cắt điện luân phiên. Trong khi đó, từ khi Nhà máy Thủy điện Hòa Bình hoạt động tổ máy số 4, miền Bắc dư điện. Tình thế ấy đã xuất hiện công trình xây dựng đường dây 500KV huyền thoại! Luận chứng Kinh tế kỹ thuật xây dựng đường dây truyền tải điện 500kV Bắc - Nam đã được Thủ tướng Võ Văn Kiệt đích thân phê duyệt. Ngày 5/4/1992, Lễ khởi công xây dựng Đường dây truyền tải điện 500kV Bắc - Nam. Thời gian thi công chỉ trong vòng hai năm - một mốc thời gian như “không tưởng” đặt ra cho cán bộ công nhân viên ngành năng lượng lúc đó và với vị Tổng chỉ huy công trình Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Đồng thời cũng đối diện cùng bao nhiêu thách thức và búa rìu dư luận. Khởi phát sóng gió là từ một bức thư của vị giáo sư Việt kiều ở Đại học Grenoble Alpes (Pháp) gởi cho lãnh đạo Đảng và Nhà nước Việt Nam. Vị giáo sư này khẳng định, đường điện 500kV Bắc - Nam có ba cái bất lợi. Một là bước sóng 6.000 km, trong khi từ Hà Nội đến TPHCM dài 1.500 km, chỉ là 1/4 bước sóng, nên không thể tải điện vào miền Nam. Hai là thời gian xây dựng công trình chỉ trong hai năm là điều khó có thể thực hiện được. Ba là dự án không mang lại hiệu quả kinh tế! Một thực trạng oái oăm lẫn bi hài. Bởi thời điểm đó, đường dây truyền tải điện 500kV Bắc - Nam đi qua các tỉnh thành từ Hòa Bình, Thanh Hóa… giăng tít tắp đến tận Long An đang được khẩn trương thi công. Vậy mà vẫn những ngổn ngang bàn cãi cùng vô số ý kiến trái chiều. Mà có từ cấp cao nhất. Một số người cho rằng “ đó là chủ trương phiêu lưu, mạo hiểm, lãng phí tài nguyên quốc gia và chỉ để xây dựng danh tiếng”. Có người phát biểu ở Quốc hội: “Trên thế giới chẳng có quốc gia nào làm đường dây điện kéo dài hơn 1.000 cây số”. Ông Sáu Dân, lúc ấy làm gì? Cũng phải điểm lại hai chuyện buồn. Buổi sáng ngày khởi công công trình 500 KV, tại cây cột trụ đỡ dây 500 KV đầu tiên tại Mãn Đức huyện Tân Lạc tỉnh Hòa Bình mà Thủ tướng Võ Văn Kiệt đứng phát lệnh khởi công. Chẳng rõ ràn rạt những quan khách thợ thuyền cùng bảo vệ cả nhà báo nữa tất thảy đương chú mục vào từng động thái cuả ông Sáu Dân mà không có ai phát hiện ra một anh thợ đường dây đã khéo léo bỏ một mẩu giấy vào cái túi áo của Thủ tướng Võ Văn Kiệt! Về đến Hà Nội, anh Sáu mới phát hiện ra mẩu giấy ấy. Mẩu giấy báo cho Thủ tướng cái chân móng cây cột khổng lồ đó có rất ít xi măng vì bọn bất lương đã bớt xén gần hết! Chỉ một cơn gió mạnh chút là có thể đổ gục! “Thưa anh, phải cấm tiệt đám báo chí chuyện này ạ…” Nhưng ông Sáu, anh Sáu Thủ tướng Võ Văn Kiệt không cấm tiệt! Ông không nói gì mà lờ cho báo chí… tố thoải mái! Đồng thời cho ráo riết việc điều tra xử lý thật nghiêm để răn đe, cảnh tỉnh. Thời điểm thi công dự án 500 KV đương độ cao trào khí thế, đùng cái bùng ra VỤ VŨ NGỌC HẢI! Bộ trưởng Bộ Năng lượng Vũ Ngọc Hải, cánh tay phải của Thủ tướng, của Đại công trình 500 KV bị liên lụy chuyện 4000 tấn thép mua ngoài luồng (của tư nhân để kịp thời đáp ứng tiến độ thi công) chênh lệch mấy tỷ đồng. Lập tức ầm ĩ rầm rĩ dư luận. Công trình khởi công đã gặp xui (chuyện cây cột ở Mãn Đức) nay lại có chuyện tham nhũng bớt xén thì công trình 500 KV sẽ đi về đâu? Thủ tướng Võ Văn Kiệt ra lệnh xử lý nghiêm, dù cho người đó là ai, ở cương vị nào. Bộ trưởng Bộ Năng lượng Vũ Ngọc Hải, người lập đề án đường dây truyền tải điện 500kV Bắc - Nam bị kết tội thiếu trách nhiệm trong quản lý, bị kết án ba năm tù giam. Một số cán bộ khác bị cách chức! Tâm trí nhoáng nhoàng thêm một cái nhớ. Ra Giêng, mồng sáu sau cái Tết âm lịch năm Dậu thì ông Vũ Ngọc Hải hầu tòa. Ông Hải vốn quen biết nhiều với cánh báo chí. Tôi và nhiều đồng nghiệp hơi bị ngạc nhiên trước cái sự khăng khăng của ông Bộ trưởng Vũ Ngọc Hải, ông kiên quyết “xin” được ra Tòa để thiên hạ tỏ tường chứ không chấp nhận xử lý âm thầm nội bộ! (chắc nhiều người phải nghĩ nhiều về cái thở dài của ông Sáu Dân thời điểm ấy??) Tỏ thì có tỏ! Nhưng tường chưa hẳn. Trước mắt, ông Hải lãnh án 3 năm tù giam cái đã! Cận cái Tết năm Dậu 1993 ấy, một cô bạn đồng nghiệp cứ nằng nặc nhờ tôi dẫn tới nhà ông Vũ Ngọc Hải khi ấy ở khu tập thể Kim Liên. Đành chiều vậy. Ông đi vắng. Cô bạn giở trong túi ra. Mỗi một cành cúc! Cô cắm lên lọ. Không nói gì. Ra đến đường cô thở dài trước vẻ băn khoăn sắc mắc với ứng xử mà tôi cho là… cải lương ấy rằng “cái ông này bạn bè trong cơ chế quen thân có cả chùm cả đám không ngờ lại cô đơn lạc lõng thế…” Có chút chi đó của cô bạn từng đồng cảm với ứng xử của ông Sáu Dân trong cái đêm chuyển về sáng ở Trại giam Thanh Xuân mà tôi vốn vô tâm không để ý? Cũng như vụ bớt xén ăn cắp xi măng ở cây cột 500 KV Mãn Đức, vụ ông Vũ Ngọc Hải, ông Sáu Dân cũng không hề ra tín hiệu cấm cản báo chí. Hòa trong khí thế ấy, người viết bài này cũng có loạt bài “Khi Bộ trưởng ra tòa. Khi Bộ trưởng ở tù. Khi Bộ trưởng ra tù”. Ông Sáu Dân quả có tầm nhìn xa. Cho báo chí cởi mở về vụ Vũ Ông Vũ Ngọc Hải ra tòa mồng 6 tháng Giêng năm Dậu 1993 ẢNH: XB n XUÂN BA KÝ SỰ Xin bái biệt ông Vũ Ngọc Hải! Thủ tướng Võ Văn Kiệt ra lệnh xử lý nghiêm, dù cho người đó là ai, ở cương vị nào. Bộ trưởng Bộ Năng lượng Vũ Ngọc Hải, người lập đề án đường dây truyền tải điện 500kV Bắc - Nam bị kết tội thiếu trách nhiệm trong quản lý, bị kết án ba năm tù giam. Một số cán bộ khác bị cách chức! CẦN CÁI NHÌN BAO DUNG Nhà văn Nguyễn Trí, cha đẻ Bãi vàng, đá quý, trầm hương, Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2013, tâm sự: “Tôi đã đọc hết những bài ủng hộ Bảo Ninh đến những bài chống Bảo Ninh, từ tác giả lớn đến tác giả nhỏ, từ tướng tá đến dân thường. Tôi cũng đã đọc Nỗi buồn chiến tranh từ khi nó còn mang tên Thân phận tình yêu. Bây giờ trong nhà tôi cũng vẫn có sách Nỗi buồn chiến tranh, thỉnh thoảng tôi vẫn mang ra đọc lại. Nhưng tôi không lên tiếng”. Xâu chuỗi những ồn ào ở làng văn, từ truyện ngắn Trăm Ngàn bị “phê” mang bóng dáng văn chương Nguyễn Ngọc Tư, từ ngữ “lẩu thập cẩm” pha trộn giữa miền Nam, miền Bắc, trong khi lấy bối cảnh miền Tây… đến ồn ào Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh hay ồn ào “đạo văn” của nhiều năm trước, nhà văn Nguyễn Trí bình luận: “Bây giờ người ta muốn tấn công ai là tấn công cho… chết. Trong tranh luận quanh truyện ngắn Trăm Ngàn tôi không đứng về phía nào cả. Theo tôi đối với văn chương chúng ta cần một cái nhìn bao dung. Nếu truyện ngắn Trăm Ngàn được giải thì đó là tầm nhìn của Ban giám khảo, tác giả không có tội, tại sao cứ chĩa mũi dùi vào cô ấy? Họ chĩa mũi dùi vào Ngô Tú Ngân một cách độc ác, bôi bác, rất bất nhẫn”. Nhà phê bình văn học Ngô Thảo cũng thương tác giả Trăm Ngàn, ông nói: “Cô ấy là nạn nhân của trăm sự bất bình khác. Họ mượn cô ấy để xả”. Ồn ào quanh truyện ngắn Trăm Ngàn là ồn ào thuộc về lĩnh vực chuyên môn, có người nói Ngô Tú Ngân bắt chước Nguyễn Ngọc Tư, lại có người phủ nhận, có người chê từ ngữ trong Trăm Ngàn “lẩu thập cẩm”… Còn ồn ào quanh sự vinh danh Bảo Ninh với tác phẩm ruột của ông bắt nguồn từ quan điểm, cách nhìn khác nhau. Nhưng cả hai ồn ào văn chương 2025 đều có điểm chung: Đi quá giới hạn, gây sát thương cho nhân vật chính. Sở dĩ một số nhà văn như Nguyễn Trí không lên tiếng vì sợ bị tấn công lây. Ông nói: “Nếu tôi đứng về phía Trăm Ngàn thì sẽ bị phía đối lập tấn công. Còn nếu tôi đứng về phía đối lập lại không phải với người kể”. Ông dùng từ “độc ác” để diễn tả những cuộc tấn công văn chương thời nay: “Tôi cũng chơi facebook nhưng chỉ im lặng, thỉnh thoảng đưa lên trang mấy truyện ngắn, ai thích thì đọc. Vậy thôi”. Nhà thơ Hồng Thanh Quang nói: “Tôi chưa đọc truyện ngắn Trăm Ngàn nên không dám đánh giá về giá trị nghệ thuật của nó. Nhưng việc một truyện ngắn được giải nhất trong một cuộc thi thuộc loại hàng đầu lại tạo ra một khoảng cách khổng lồ như vậy trong cách nhìn nhận từ bản thân giới chuyên môn thì không thể cho là điều bình thường. Việc này cho thấy làng văn ở ta đang bị phân hoá dữ dội. Có vẻ như chưa bao giờ giới cầm bút ở ta lại tự ác cảm với nhau đến vậy. Thật buồn”. Nốt lặng sau những ồn ào văn chương 2025 Năm 2025 ghi nhận văn chương Việt vướng ồn ào, tranh cãi. Giữa năm, cuộc “mổ xẻ” truyện ngắn Trăm Ngàn của Ngô Tú Ngân, giải nhì Cuộc thi truyện ngắn Báo Văn Nghệ 2022 – 2024 (trao tháng 7/2025). Cuối năm là “cơn bão” Nỗi buồn chiến tranh, đứa con tinh thần của nhà văn Bảo Ninh có tên trong “bảng vàng” 50 tác phẩm văn học, nghệ thuật biểu diễn tiêu biểu sau ngày thống nhất. Tác giả Trăm Ngàn, thứ 2 từ phải sang, trải qua một năm sóng gió
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==