Năm 1624, một hạm đội tàu thuộc sở hữu của Công ty Đông Ấn Hà Lan tìm đến một hòn đảo ngoài khơi bờ biển Trung Quốc. Các thương gia Hà Lan mong muốn một vị trí thuận lợi để buôn bán với triều đại nhà Minh của Trung Quốc, nhưng họ đã không chiếm được Macao (Trung Quốc) từ tay Bồ Đào Nha. Hòn đảo gồ ghề, chưa được khám phá này là nơi họ quyết định rút lui về. Họ đã thiết lập một căn cứ trên bãi cát dài và xây dựng một pháo đài tên là Zeelandia. Họ gọi nơi định cư này là Tayouan - Đài Loan. Người Hà Lan đã buôn bán với người Siraya bản địa, những người nói tiếng Nam Đảo tương đồng với tiếng Mã Lai, tiếng Tagalog và tiếng Maori, hơn là tiếng Quan Thoại đương đại. Một số học giả tin rằng chính từ “Đài Loan” cũng có gốc rễ thổ dân - bắt nguồn từ “tavo-an”, có nghĩa là “nơi gặp mặt” trong tiếng Siraya. Đã trải hơn 400 năm thành lập Pháo đài Zeelandia cũng như thành phố Đài Nam phát triển xung quanh nó, và tại thành phố lâu đời nhất của Đài Loan này, các lễ hội ăn mừng diễn ra sôi nổi. Lễ kỷ niệm Đài Nam 400, khai mạc tháng 1 năm ngoái với Lễ hội đèn lồng Đài Loan và kéo dài đến tháng 12, nhằm kể lại câu chuyện của Đài Nam bằng nhiều ngôn ngữ. Với khẩu hiệu “Đài Nam - nơi bạn thuộc về”, các buổi hòa nhạc, triển lãm và lễ hội kéo dài một năm ròng đã chứng minh thành phố này là nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa khác nhau. CÁNH CỔNG KẾT NỐI QUÁ KHỨ VÀ HIỆN TẠI Để trải nghiệm Đài Nam ngày nay, du khách có thể đi dạo qua những con phố hẹp và đắm mình trong nền văn hóa đa dạng của nơi này. Đài Nam tự hào là cái nôi của nền văn hóa Đài Loan, và thành phố này đã rất cố gắng giữ gìn nguồn gốc của mình. So với thủ phủ Đài Bắc hay thành phố Cao Hùng lân cận với những tòa nhà chọc trời, Đài Nam giống như một cánh cổng kết nối quá khứ và hiện tại. Những tòa nhà cao tầng mới nằm ngay cạnh các di tích cổ, trong những con hẻm nhỏ chằng chịt có niên đại hàng thế kỷ. Vào những ngày cuối tuần, đường phố ồn ã tiếng pháo nổ và lễ rước - thành phố này có nhiều đền thờ Phật giáo và Đạo giáo hơn bất kỳ nơi nào khác ở Đài Loan. Pháo đài Zeelandia hiện nằm ở quận Anping của Đài Nam. Khách du lịch ghé thăm những tàn tích rộng lớn nơi Đài Loan hiện đại ra đời, chụp ảnh những bức tường gạch cũ đan xen với rễ cây đa khổng lồ. Ngay bên cạnh, với lịch sử có từ năm 1668, đền Kaitai Tianhou dành riêng cho nữ thần biển Mazu là ngôi đền lâu đời nhất dành cho vị thần nổi tiếng nhất của hòn đảo. Bên trong, du khách tiếp tục truyền thống ném “pue”, những khối gỗ hình bánh sừng bò và xin nữ thần lời khuyên về tiền tài, gia đình và chuyện tình cảm. Bên ngoài, các quầy hàng bán bánh quy tôm, khoai lang chiên và món ngon địa phương của Đài Nam là kuann-tshâ-pang, hay “bánh quan tài” (bánh chiên nhồi nước sốt hải sản) xác nhận thành phố này là thủ phủ ẩm thực đường phố của Đài Loan. Và ở phía bên kia đường, những người dân lớn tuổi ngồi trò chuyện dưới bóng râm bằng tiếng Đài Loan, một phương ngữ bắt nguồn từ những người định cư đến từ tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc) và giờ đã gần như biến mất trên đảo, nhường chỗ cho tiếng Quan Thoại. NGÔN NGỮ ĐA DẠNG, THĂNG TRẦM Trước khi người Hà Lan đến, dân số Đài Loan phần lớn là các nhóm thổ dân đa dạng về văn hóa và ngôn ngữ. Khi người Hà Lan thành lập trường học đầu tiên của Đài Loan tại Đài Nam vào năm 1636, các lớp học được giảng dạy bằng tiếng Siraya, và vào năm 1661, nhà truyền giáo Daniel Gravius xuất bản bản dịch Phúc âm Matthew sang tiếng Siraya. Một năm sau, phiến quân nhà Minh chiếm lấy Pháo đài Zeelandia và trục xuất người Hà Lan, tạo ra làn sóng di cư khỏi Trung Quốc. Làn sóng người Trung Quốc định cư đầu tiên này chủ yếu bao gồm người dân từ Phúc Kiến. Nhưng hai thập kỷ sau đó, khi Đài Loan rơi vào tay nhà Thanh và Đài Nam trở thành thủ phủ của tỉnh Đài Loan mới, các nhóm dân nhập cư khác đã xuất hiện, như một cộng đồng lớn nói tiếng Khách Gia. Hòn đảo vẫn nằm dưới sự kiểm soát của nhà Thanh trong hai thế kỷ cho đến khi được nhượng lại cho Nhật Bản vào năm 1895. Người Nhật ở lại cho đến khi kết thúc Thế chiến thứ hai. Ngày nay tại Đài Loan, một số người lớn tuổi vẫn nói tiếng Nhật thoải mái hơn là tiếng Quan Thoại. Trong nhiều thập kỷ kể từ khi kết thúc thiết quân luật vào năm 1987, Đài Loan đã tái khám phá bản sắc đa văn hóa và đa ngôn ngữ của mình. Trang web chính thức của sự kiện “Đài Nam 400” chào đón du khách bằng tiếng Đài Loan, tiếng Siraya và tiếng Khách Gia. Tiến sĩ Tsio'h Bo'k-bîn, người đứng đầu bộ phận văn hóa của đền Khổng Tử ở trung tâm Đài Nam, nói rằng, văn hóa Đài Loan được xây dựng từ những làn sóng thực dân liên tiếp. Ông Tsio'h lưu ý rằng ngay cả chính ngôi đền, cho dù có nét kiến trúc Trung Quốc, cũng là một sự kết hợp. Với các kỹ thuật mượn từ người Hà Lan, ngôi đền đã được xây dựng lại và trùng tu bởi người Nhật. “Đền Khổng Tử là một sự hòa quyện; đây là một bản ghi chép hoàn chỉnh về lịch sử thuộc địa của Đài Loan”, ông nói. Ngoài công việc tại ngôi đền, ông Tsio'h còn cam kết phục hồi ngôn ngữ Đài Loan. Trong nhiều thập kỷ, tiếng Quan Thoại được coi là ngôn ngữ chuẩn trên đảo. Và cho dù tiếng Đài Loan hiện được dạy lại trong các trường học trên khắp Đài Loan, rất ít người trẻ biết nói tiếng này trôi chảy. Một người đang nỗ lực khắc phục xu hướng này là cô Chiu Ka-éng, người bản xứ Anping và có biệt danh là Ayo. Kênh YouTube của cô Ayo nổi tiếng với lối dạy tích cực, hình ảnh và nghiên cứu ngôn ngữ. “Có hơn 7.000 ngôn ngữ trên thế giới, nhưng chúng đang dần biến mất”, cô Ayo nói. “Tôi tự hỏi liệu tiếng mẹ đẻ của mình sẽ biến mất trong kiếp này không? Mối liên hệ giữa ngôn ngữ và địa điểm vô cùng chặt chẽ. Ngôn ngữ tạo một cảm giác cụ thể và nếu bạn thay đổi ngôn ngữ, cảm giác đó sẽ thay đổi theo”. Bên cạnh tiếng Đài Loan, một ngôn ngữ khác đang được hồi sinh tại Đài Nam: tiếng Siraya. Người tiên phong trong cuộc hồi sinh này là bà Uma Talavan, một người Siraya bản địa, và chồng bà là ông Edgar Macapli. Ba thập kỷ trước, hai người tình cờ đọc được bản dịch Phúc âm Matthew của ông Gravius và kể từ đó, họ đã cống hiến hết mình cho ngôn ngữ Siraya. Sau hơn một thế kỷ im lặng, tiếng Siraya đang được giảng dạy tại hơn 20 trường học trên khắp Đài Nam. Sự tái sinh này cũng là lời nhắc nhở về lịch sử Đài Loan. “Những tòa nhà có thể đã 400 năm tuổi”, bà Talavan nói. “Nhưng vùng đất này không phải 400 năm tuổi. Đối với người dân, lịch sử, cuộc sống của chúng tôi… Tôi luôn nói rằng nó lâu hơn thế rất nhiều”. n CỦA ĐÀI LOAN www.tienphong.vn NHÌN RA THẾ GIỚI 19 25-26/10/2025 Cái nôi văn hóa 400 năm tuổi ĐÀI NAM, THÀNH PHỐ LÂU ĐỜI NHẤT CỦA ĐÀI LOAN (TRUNG QUỐC), ĐÃ KỶ NIỆM 400 NĂM LỊCH SỬ BẰNG CÁCH TÔN VINH QUÁ KHỨ ĐA VĂN HÓA CỦA MÌNH. THÙY ANH (theo bbc.com) Dành thời gian ở Đài Nam đồng nghĩa với việc nhận ra rằng Đài Loan là một nơi có nhiều nguồn gốc - một bức tranh phức tạp pha trộn nhiều ngôn ngữ và nền văn hóa. Và lễ kỷ niệm 400 năm là lời nhắc nhở rằng bản sắc không cần phải cô đọng hay riêng biệt, và rằng vẻ đẹp nằm trong chính sự phức tạp và phong phú. Pháo đài Zeelandia vẫn ở Đài Nam 400 năm sau khi được người Hà Lan xây dựng Đài Nam có nhiều đền thờ truyền thống nhất Đài Loan Nhiều khu vực của Đài Nam, như phố Shennong, có niên đại từ thời nhà Thanh Một góc phố Đài Loan về đêm
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==