8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Sáu n Ngày 3/10/2025 ƯU TIÊN NỘI DUNG SÁNG TẠO Theo phê duyệt, Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2030 đặt ra tổng vốn tối thiểu 122.250 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách trung ương khoảng 77.000 tỷ đồng (63%), ngân sách địa phương 30.250 tỷ đồng (24,6%) và các nguồn khác 15.000 tỷ đồng (12,4%). Đây được coi là bước tiến trong việc đưa văn hóa trở thành động lực phát triển bền vững, đồng thời coi công nghiệp văn hóa như một ngành kinh tế mũi nhọn. PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội nhấn mạnh: “Chương trình này không chỉ tăng cường ngân sách cho văn hóa mà còn đặt mục tiêu cải thiện cơ sở hạ tầng, hỗ trợ sáng tạo nghệ thuật và thúc đẩy công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế quan trọng. Vấn đề then chốt là phân bổ nguồn vốn thế nào cho hợp lý, minh bạch và hiệu quả”. Một trong những nhiệm vụ được nhấn mạnh là hỗ trợ điện ảnh, âm nhạc, thời trang, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, xuất bản. Đây được cho là hướng đi đúng. Bởi thực tế nhiều dự án văn hóa trước đây từng bị phê phán vì hoành tráng trên giấy nhưng hiệu quả kém. Nhà nghiên cứu Trần Trung Kiên (Viện Hàn lâm KHXH) nhận xét: “Nếu không có cơ chế giám sát chặt chẽ và tiêu chí đánh giá cụ thể, các khoản chi dễ chảy vào công trình hạ tầng hoành tráng nhưng bị bỏ quên. Trong khi điều mà công nghiệp văn hóa cần chính là đầu tư cho nội dung sáng tạo - những tác phẩm có thể sống trong lòng công chúng, có giá trị xuất khẩu và lan tỏa hình ảnh quốc gia. Phim ảnh, âm nhạc, xuất bản, công nghiệp biểu diễn mới thực sự là "hạt nhân" đem lại doanh thu và sức ảnh hưởng toàn cầu, chứ không phải những nhà hát hàng trăm tỷ đồng xây lên rồi đóng cửa. Việt Nam cần dứt khoát tránh lặp lại vết xe đổ, chuyển trọng tâm sang hỗ trợ nghệ sĩ, biên kịch, nhà sản xuất và doanh nghiệp sáng tạo, để nguồn lực biến thành sản phẩm có đời sống dài hạn”. Điện ảnh Việt, chẳng hạn, đang có những phim doanh thu trăm tỷ như Mưa đỏ hay Tử chiến trên không. Nhưng số phim chất lượng cao, đủ sức dự thi quốc tế vẫn ít. Nếu không có chiến lược đào tạo biên kịch, đạo diễn trẻ, sẽ khó tạo ra “thế hệ vàng” đủ sức cạnh tranh. Theo đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, cơ chế hỗ trợ phim nghệ thuật và phim độc lập phải minh bạch, bởi đây là nguồn nuôi dưỡng sáng tạo, có nhiều cơ hội đi xa tại các liên hoan quốc tế. Các quỹ điện ảnh quốc gia có thể ưu tiên cho dự án có kịch bản đột phá, hướng tới giá trị nhân văn, thay vì chỉ chạy theo doanh thu. Ngoài ra, chính sách ưu đãi thuế, hạ tầng trường quay, hệ thống phát hành cũng cần được thiết kế để khuyến khích cả doanh nghiệp trong nước và đối tác quốc tế. Quan trọng không kém là chiến lược đào tạo dài hạn: xây dựng trung tâm biên kịch, đạo diễn trẻ, liên kết với các trường điện ảnh quốc tế nhằm tạo môi trường rèn luyện thực chất, tiếp cận xu hướng điện ảnh thế giới. Trong lĩnh vực văn học, nhà văn Nguyễn Bình Phương (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam) chia sẻ với Tiền Phong: “Nhà văn không cần hỗ trợ sáng tác, vì khi sáng tác cần độc lập, tự chủ trên mọi khía cạnh. Nhưng khi viết xong, nếu tác phẩm có giá trị thì nó trở thành tài sản của cộng đồng và quốc gia. Việc quảng bá tài sản ấy là trách nhiệm chung. Muốn văn học ra quốc tế thì phải dịch, phải quảng bá. Tôi cho rằng cần có một Viện dịch thuật văn học mang tầm quốc gia để đưa tác phẩm ra ngoài biên giới”. Làm gì để trúng và đúng? Chiếc xe 3 bánh giống xe Lambretta ở Việt Nam thập niên 80 có tiếng nổ bạch bạch rời khu phố có cái tên thật kêu Sinkapore Sikhotchounlamary (thị xã Thakhek tỉnh Khammuane) để đến khu chợ Laochaleum nằm cạnh sông Mê Kông, thuộc tỉnh Savannakhet. Thủ đô Viêng Chăn có những khu chợ nổi tiếng như Chợ Sáng (Talat Sao Market), Chợ tối (Vangthong), còn ở vùng quê này, chợ đêm cũng nằm ngay cạnh bờ sông, thỉnh thoảng thấp thoáng những tượng rắn Naga được đúc rất công phu, giống như một con rắn thật từ dòng sông Mê Kông vươn dài về phía đất liền. Từ 5 giờ chiều, khu phố đêm chuyên bán đồ ăn vặt đã bắt đầu xập xịch tiếng nhạc và ánh đèn chớp nháy. Ở Việt Nam, kinh doanh hàng ăn vặt vỉa hè vài năm trở lại đây cũng đang là nghề hot và giới trẻ tuổi teen nhắc tới món rong biển cháy tỏi, bánh tráng trộn, xoài lắc, bò khô trộn… Món ăn đang hot nhất là bánh đồng xu phô mai, trà sữa cốm khoai môn. Khu chợ ẩm thực Lào (Chaleun) là những quán nhỏ nằm trên bờ kè ven sông, kéo dài khoảng 300 mét. Nơi đây không nghe thấy làn điệu dân gian Mor Lam, vốn đặc trưng là có tiếng khèn. Bởi giới trẻ ở Lào giờ đây cũng yêu thích nhạc Pop (L-Pop, tức Pốp Lào), rock, hip hop. Anh Suthamanuvong, một thanh niên Lào đi trong đoàn cho biết, ở Lào có các ca sĩ trẻ như Aluna Thavonsouk, Tik Keoprasert, MAY, Princess, Super One, và Genii. Trong khu chợ ăn vặt này, quán bánh pizza của cô Sitphaxay có vẻ đông khách. Thì ra “hương vị đặc biệt” được in giới thiệu là tua đầu mực. Người Lào rất thích hải sản biển, trong đó có món mực. Khi Cảng quốc tế Lào-Việt được mở tại Vũng Áng, tỉnh Hà Tĩnh, các bạn trẻ Lào đặt chân tới đây và nhiều người đã viết status “đã có thể được ăn mực”. Maysaa (tên đầy đủ là Maysaa Bouavone Phanthaboouasy), một TikToker nổi bật với nhiều video giới thiệu về văn hóa, ẩm thực giữa 2 nước và cô cũng chia sẻ về món ăn khá nghiện là mực. Cô Sitphaxay cho biết, các loại bánh pizza phô mai, pizza xúc xích, khách hàng thích nhất là pizza hải sản, vì trong mỗi chiếc bánh là có vài cái tua mực. Vì mực đắt đỏ nên mỗi chiếc bánh chỉ bỏ vài cái tua thôi, nhưng vẫn có tác dụng “hít” các khách hàng. Nếu sang Việt Nam thì có thể được đánh chén cả bát mực chiên giòn và xào cay, mực nấu lẩu BBQ chua Cô Bomany giới thiệu với tôi những món bán chạy như sai oua xúc xích Lào với vị cay, thơm mùi rau húng; món moo ping thịt lợn xiên nướng có mùi thơm của sả và lá chanh. Ngoài ra còn có các món chè, trái cây, thạch dừa… Giới trẻ ở Lào gần đây cũng khởi nghiệp bán đồ ăn vặt trên đường phố giống người trẻ ở Việt Nam. Xe 3 bánh đưa khách tới thăm chợ đêm bán đồ ăn vặt Lào Chaleun ẢNH: LÊ VĂN CHƯƠNG n LÊ VĂN CHƯƠNG PHÓNG SỰ Lang thang ẩm thực bên dòng Bài học từ quốc tế Nhà nghiên cứu Ngô Hương Giang cho biết, công nghiệp văn hóa có thể xem là lĩnh vực mới nổi, mũi nhọn, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế. Ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, công nghiệp văn hóa là nguồn thu chính. Hàn Quốc từ thập niên 1990 đã đưa Hallyu (làn sóng văn hóa) thành chiến lược quốc gia. Chỉ riêng xuất khẩu nội dung văn hóa năm 2024 đã đạt 14,16 tỷ USD. Trung Quốc đầu tư mạnh vào điện ảnh, doanh thu phòng vé nhiều năm vượt Mỹ. Ấn Độ, chỉ riêng Bollywood đã đóng góp hơn 15 tỷ USD mỗi năm. Điểm chung là: Nhà nước tạo cơ chế tài chính ổn định, ưu đãi thuế cho doanh nghiệp văn hóa, đầu tư mạnh vào đào tạo nhân lực sáng tạo. Việt Nam cần rút ra chiến lược dài hạn, tránh tư duy “ăn đong” theo từng dự án ngắn hạn. Một chương trình tham vọng vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phê duyệt: hơn 100.000 tỷ đồng cho công nghiệp văn hóa giai đoạn 2025-2035. Nhưng làm thế nào để khoản đầu tư khổng lồ này thật sự hiệu quả, tránh lãng phí và tạo ra các sản phẩm đột phá là câu hỏi mà giới chuyên gia liên tục đặt ra. Nếu du khách là người Việt Nam, mọi người thường đứng cạnh tấm bia bằng đá cẩm thạch màu vàng ở gần khu chợ đêm có gắn chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh để chụp ảnh. Nội dung trong tấm bia này ghi lại câu chuyện lịch sử mà giờ đây đã hơn 95 năm rồi: “Năm 1929, Chủ tịch Hồ Chí Minh (bí danh Thầu Chín) đã vượt sông và sang Savannakhet để khảo sát tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội, sau đó trở lại Xiêm”. Ở bên kia sông Mê Kông và cách không xa, tuyến đường mang tên Thầu Chín nằm tại bản Noọng Ổn, xã Xiêng Phin, huyện Mương, tỉnh Udon Thani, Thái Lan. HƠN 100.000 TỶ ĐỒNG PHÁT TRIỂN Triển lãm AIgorithm thu hút hàng chục nghìn khách tham quan
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==