10 ĐỜI SỐNG n Thứ Sáu n Ngày 3/10/2025 VƯƠN LÊN TỪ MẶC CẢM Ít ai biết người dành cả sự nghiệp ca ngợi người lính lại từng mang trong mình một quá khứ buồn. Thế Hiển sinh năm 1955 tại Sài Gòn, quê gốc Nam Định. Cha ông là Thiếu tá Quân đội Việt Nam Cộng hòa, nhưng lại ủng hộ phong trào Tiếng hát sinh viên - học sinh yêu nước ở Sài Gòn và còn mua đàn, trống cho con theo học nhạc. Sau ngày đất nước thống nhất, cha ông bị đưa đi học tập cải tạo ở Yên Bái và qua đời vì sốt rét. Bởi lý lịch gia đình, con đường lập thân của Thế Hiển lắm gian nan. Ông kể: “Trong trại, cha tôi viết thư dặn: đất nước thống nhất là điều quý, hãy sống sao cho xứng đáng, cống hiến nhiều cho Tổ quốc. Đó là lý do tôi vượt qua mặc cảm để đi lên bằng nỗ lực của chính mình”. Từ những năm đầu, Thế Hiển tham gia phong trào ca khúc chính trị, sinh hoạt tại Câu lạc bộ sáng tác Nhà văn hóa Thanh Niên. Nhờ có giọng hát, ông được tuyển vào đoàn Ca múa nhạc Bông Sen, theo học trung cấp Thanh nhạc. Giai đoạn này, Thế Hiển nhận được nhiều sự giúp đỡ, đặc biệt từ nhạc sĩ Hồ Bồng - Trưởng đoàn Bông Sen. Ông nhận Thế Hiển làm con nuôi, nhìn ra trong chàng trai mang mặc cảm một tố chất nghệ sĩ rõ rệt. Từ đó, Thế Hiển có cơ hội học hỏi nhiều bậc thầy như Quốc Hương, Thanh Trì, Mỹ An, Xuân Hồng… để trở thành ca sĩ chuyên nghiệp. NGƯỜI LÍNH KHÔNG MẶC QUÂN PHỤC Năm 1983, Thế Hiển cùng đoàn Bông Sen ra Quảng Ninh biểu diễn phục vụ bộ đội bảo vệ biên giới. Trước chuyến đi, đoàn được Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt gặp gỡ, dặn dò. Lúc ấy, Thế Hiển đã có ca khúc đầu tay Khi bong bóng bay được yêu thích. Ông Võ Văn Kiệt nhấn mạnh: Ngoài biểu diễn, cần sáng tác về những người lính đang ngày đêm giữ biên cương. Thế Hiển ghi nhớ lời dặn, và ngay trong chuyến đi đã viết Hát về anh. Thành công của ca khúc này mở ra một dòng sáng tác gắn chặt với hình ảnh người lính. Trong sự nghiệp, ông có hơn 50 ca khúc về người lính, nhiều bài đi vào lòng quân dân như Nhánh lan rừng, Hát về anh, Vỏ ốc biển, Nỗi nhớ từ đảo xa, Tiếng hát trên đảo Sơn Ca, Lính đảo Trường Sa… Ông từng được Trung tâm Kỷ lục Việt Nam xác nhận lập kỷ lục “Sáng tác và đi phục vụ nhiều nhất về lực lượng vũ trang”, được trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc” của Quân chủng Hải quân. Niềm tự hào lớn nhất của Thế Hiển là đã có mặt ở hầu hết các vùng biên giới, hải đảo. Riêng Trường Sa, ông sáu lần ra thăm, hát cho lính đảo. Ông thường tự hào kể: Niềm vui nhất đời là được hát với lính, cho lính nghe những ca khúc về họ. Với chiến sĩ, Thế Hiển không chỉ là ca sĩ, mà là một người đồng đội - “người lính không mặc quân phục”. Nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha từng nhận xét: “Thế Hiển bằng tâm hồn yêu lính đã nhập thân vào người lính để viết những khúc ca ngợi ca họ. Tình yêu chân thành, hồn nhiên ấy không phải ai ở vào hoàn cảnh ông cũng có được. Phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ đã dẫn dắt Thế Hiển đến cái nhìn hướng thiện, cùng góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp trong hòa bình”. LÃNG TỬ PHƯƠNG NAM Không chỉ nổi bật với những ca khúc về lính, Thế Hiển còn khéo léo đưa âm hưởng dân ca vào sáng tác, để lại nhiều bài hát được yêu thích: Mẹ và hoa sứ trắng, Hoàng hôn màu tím, Đêm Mỹ Sơn huyền thoại, Vầng trăng Quy Nhơn, Cho dù có đi nơi đâu… Bên cạnh đó là Nhong Nhong Nhong, Tóc em đuôi gà, Đợi chờ sau cơn mưa, Hát trên nông trường xanh, Dấu chấm hỏi, Chuyện ngày xưa - chuyện ngày nay… Thế Hiển là số ít người vừa sáng tác, vừa thể hiện ca khúc của mình, lại được phong tặng danh hiệu NSND. Ông “rất nhân dân” bởi sự giản dị, gần gũi. Ở bất kỳ đâu, chỉ cần có người yêu cầu, ông sẵn sàng ôm đàn hát, không toan tính chuyện cát-sê hay phương tiện. Nhiều chuyến đi, ông tự xoay xở, nhưng chưa từng nề hà. Nhà thơ Lê Thiếu Nhơn, Ủy viên Hội đồng thơ Hội Nhà văn Việt Nam, nhận xét: “Thế Hiển giống một lãng tử phương Nam, hồn nhiên ôm đàn thong dong ca hát từ cao ốc ngột ngạt đến biên giới xa xôi. Chính phong cách tận hiến, không tính toán đã giúp ông có một chỗ đứng vững chắc trong đời sống nghệ thuật”. TRỌNG THỊNH Năm 2024, nhạc sĩ Thế Hiển được vinh dự nhận danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (NSND) do Chủ tịch nước trao tặng. Khi bạn bè chúc mừng và gọi ông là “nghệ sĩ của nhân dân”, Thế Hiển mỉm cười: “Tôi thích được gọi là nhạc sĩ của lính hơn”. Với ông, suốt cả đời đã gắn bó sáng tác và biểu diễn cho những người lính. Nhạc sĩ - NSND Thế Hiển trong một lần hát với những người lính Trường Sa Hành trang của nhạc sĩ- NSND Thế Hiển luôn gắn với cây đàn guitar Nhạc sĩ Thế Hiển dành nhiều tình cảm cho báo Tiền Phong. Ông kể, mỗi khi gặp bộ đội, họ thường nhắc tới tờ báo này. Khi Tiền Phong đăng bài về gia đình ông trong tuyến “Hòa hợp dân tộc”, Thế Hiển đã gọi điện xin vài số báo để lưu giữ. Ông nói: “ Tiền Phong là tờ báo đầu tiên mạnh dạn kể câu chuyện về gia đình tôi”. Nhạc sĩ – NSND Thế Hiển qua đời lúc 21h15 ngày 1/10/2025 tại Bệnh viện Quân y 175, TPHCM do bệnh nan y, hưởng thọ 70 tuổi. Sự ra đi của ông khép lại một hành trình nghệ thuật dài và tận hiến, nhưng những bản nhạc vẫn còn vang vọng, như ký ức sống động về một thời hào hùng. CHUYỆN HÔM NAY Thế nhưng, đi cùng niềm vui ấy, ở không ít nơi, lại thấp thoáng một nỗi lo quen thuộc: chuyện “quỹ phụ huynh”. Những khoản đóng góp mang tên “tự nguyện” nhưng thực chất là bắt buộc; những lời vận động để mua sắm, khen thưởng, chăm lo riêng cho thầy cô… vô hình trung phủ một lớp bụi lên hình ảnh ngôi trường - nơi vốn dĩ phải là chốn gieo mầm tri thức và nuôi dưỡng nhân cách. Thật may, vẫn có những điểm sáng. Như trường THCS Nguyễn Văn Luông (TPHCM), suốt tám năm nay không thu bất kỳ khoản quỹ phụ huynh nào, không vận động tài trợ, nhưng hoạt động giáo dục vẫn phong phú, hiệu quả. Thậm chí ngân sách còn dư để tăng thu nhập cho giáo viên. Ở đó, ngày tựu trường của học trò chỉ có niềm vui, không gánh lo tiền bạc. Điều này cho thấy một sự thật giản dị: nếu minh bạch và sử dụng đúng mục đích, ngân sách Nhà nước hoàn toàn có thể đảm bảo cho trường lớp. Lạm thu, vì thế, không chỉ sai quy định mà còn là nỗi bất công, đè nặng lên vai hàng triệu gia đình, nhất là những người lao động nghèo - những người đã chắt chiu từng đồng cho con đi học. Quy định thì đã rõ. Bộ và Sở GD-ĐT nhiều lần khẳng định: mọi khoản tài trợ phải tự nguyện, công khai, minh bạch; quỹ phụ huynh chỉ phục vụ hoạt động của Ban đại diện. Nhưng ở nhiều nơi, “tự nguyện” lại bị biến thành ép buộc, biến việc học đáng lẽ hân hoan thành gánh lo cơm áo. Vì thế, mô hình “4 không” của trường Nguyễn Văn Luông - không thu kinh phí ban đại diện, không tài trợ, không chăm lo riêng cho giáo viên, không vận động mua sắm - xứng đáng được nhân rộng. Khi hiệu trưởng dám chịu trách nhiệm công khai, minh bạch; khi phụ huynh không còn bị mặc định phải đóng góp, thì mái trường mới thật sự trong trẻo. Chống lạm thu không chỉ là siết lại quản lý tài chính, mà còn là giữ gìn văn hóa liêm chính của giáo dục. Ngôi trường phải là nơi gieo mầm nhân cách, chứ không thể là chỗ khởi đầu cho sự nhượng bộ trước cái sai. Bởi mỗi đồng tiền phụ huynh gửi vào đó đều thấm mồ hôi, nước mắt, và cả niềm tin vào thầy cô, vào một nền giáo dục công bằng. Đã đến lúc ngành giáo dục và chính quyền cần xử lý nghiêm những trường hợp lạm thu, đồng thời khích lệ, lan tỏa những ngôi trường dám “nói không với quỹ phụ huynh”. Bài học từ trường Nguyễn Văn Luông, hay Nguyễn Du, Nguyễn Hữu Thọ ở thành phố Hồ Chí Minh… cho thấy: Chỉ cần minh bạch và liêm chính, thầy cô vẫn an tâm giảng dạy, học sinh hạnh phúc đến lớp, phụ huynh nhẹ gánh lo toan. Giáo dục cần được trả lại sự trong sáng vốn có. Mỗi khoản thu ngoài quy định, dù nhỏ, cũng có thể để lại vết xước trong niềm tin xã hội. Và chống lạm thu, rốt cuộc, không chỉ là chuyện tiền bạc – mà là giữ gìn phẩm giá của thầy, sự an tâm của trò, và tình người trong từng mùa khai giảng. N.T Trường không thu quỹ phụ huynh TIẾP THEO TRANG 1 Thế Hiển – từ “Nhánh lan rừng” đến những khúc ca nhân ái
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==