Báo Tiền Phong số 325-326

Dù ba nhà lãnh đạo cùng ngồi vào bàn đàm phán, những bất đồng về chiến tranh Iran, xung đột Ukraine, kiểm soát vũ khí hạt nhân và trật tự thế giới vẫn chưa được tháo gỡ. Đằng sau kết quả khiêm tốn ấy không chỉ là sự khác biệt về lập trường, mà sâu xa hơn là tình trạng bất tương thích lợi ích: Mỗi nước đều muốn đối phương giúp giải quyết những vấn đề đang gây bất lợi cho mình, nhưng lại không có đủ khả năng hoặc không sẵn sàng đáp ứng những yêu cầu cốt lõi của đối phương. Đây là nghịch lý của ngoại giao nước lớn hiện nay. Mỹ, Nga và Trung Quốc đều có nhu cầu hợp tác, thậm chí cần nhau để kiểm soát những cuộc khủng hoảng toàn cầu. Nhưng khi phải lựa chọn giữa lợi ích chung và lợi thế chiến lược riêng, mỗi nước vẫn ưu tiên vế thứ hai. BA CƯỜNG QUỐC, BA CHƯƠNG TRÌNH NGHỊ SỰ KHÁC BIỆT Đối với Tổng thống Donald Trump, cuộc gặp Thâm Quyến là cơ hội để chứng minh khả năng điều phối các vấn đề quốc tế thông qua quan hệ trực tiếp với hai nhà lãnh đạo quyền lực nhất thế giới. Washington có những mục tiêu tương đối rõ ràng: sớm chấm dứt chiến tranh Iran, thúc đẩy một thỏa thuận về Ukraine, giảm căng thẳng hạt nhân và hạn chế những rủi ro có thể làm suy yếu vị thế của Mỹ. Trong tính toán của ông Trump, nếu Nga và Trung Quốc cùng tham gia giải quyết các cuộc khủng hoảng, Mỹ có thể giảm bớt gánh nặng quân sự, kinh tế và ngoại giao, đồng thời tập trung nguồn lực cho cạnh tranh chiến lược dài hạn. Tuy nhiên, điều Washington mong muốn không nhất thiết phù hợp với lợi ích của Mátxcơva và Bắc Kinh. Với Nga, chiến tranh Iran kéo dài có thể tạo ra những lợi thế nhất định. Một nước Mỹ phải phân tán nguồn lực quân sự, tình báo và ngân sách cho Trung Đông sẽ khó tập trung toàn bộ sức mạnh vào những vấn đề khác, trong đó có cuộc xung đột Ukraine và an ninh châu Âu. Nếu căng thẳng ảnh hưởng đến eo biển Hormuz và hoạt động vận chuyển dầu mỏ, giá năng lượng tăng cao cũng có thể giúp Nga cải thiện nguồn thu xuất khẩu dầu khí, giảm bớt áp lực từ các biện pháp trừng phạt phương Tây. Vì thế, Mátxcơva có thể nhìn nhận cuộc khủng hoảng Iran không chỉ như một vấn đề an ninh khu vực mà còn là một biến số trong cán cân sức mạnh toàn cầu. Tuy nhiên, cần phân biệt lợi ích chiến lược với chủ trương trực tiếp kéo dài chiến tranh. Một cuộc xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát cũng có thể gây bất ổn cho thị trường năng lượng, làm tổn hại các quan hệ đối tác và tạo ra những rủi ro an ninh cho chính Nga. Điều đáng chú ý là Mátxcơva không có nhiều động lực giúp Washington nhanh chóng đạt được một thắng lợi ngoại giao tại Iran nếu không nhận lại được những nhượng bộ có giá trị tương xứng. Với Ukraine, sự khác biệt còn rõ ràng hơn. Ông Trump muốn chấm dứt chiến tranh để chứng minh năng lực kiến tạo hòa bình, giảm gánh nặng hỗ trợ Kiev và giải phóng nguồn lực cho các ưu tiên khác. Nhưng đối với Tổng thống Putin, vấn đề không đơn giản là ngừng bắn, mà là kết thúc chiến tranh theo những điều kiện có lợi cho Nga. Mátxcơva muốn các yêu cầu về lãnh thổ, an ninh và vị thế chiến lược được phản ánh trong một thỏa thuận. Nếu Washington chỉ yêu cầu Nga ngừng chiến mà không đáp ứng những đòi hỏi cốt lõi, Điện Kremlin không có lý do để coi đó là một thỏa thuận có lợi. Ngược lại, nếu nhượng bộ quá nhiều, Washington có nguy cơ làm suy yếu uy tín với các đồng minh NATO và tạo tiền lệ bất lợi cho trật tự an ninh quốc tế. Đây chính là thế khó của ông Trump: Muốn có thỏa thuận với ông Putin nhưng cái giá để đạt được thỏa thuận có thể vượt quá giới hạn mà Mỹ và các đồng minh chấp nhận. MUỐN ĐỐI PHƯƠNG NHƯỢNG BỘ, NHƯNG KHÔNG MUỐN TRAO LỢI THẾ CHO HỌ Nếu nhìn từ phía Mátxcơva, ông Putin cũng cần cuộc gặp để tìm kiếm cơ hội giảm sức ép trừng phạt, cải thiện quan hệ với Washington và củng cố vị thế cường quốc của Nga. Nhưng Nga không nắm trong tay những quân bài đủ sức khiến Mỹ phải nhượng bộ trên tất cả các vấn đề. Mátxcơva có thể góp phần vào các cuộc thương lượng về Iran, tham gia kiểm soát rủi ro hạt nhân và đàm phán về Ukraine. Tuy nhiên, Nga không thể tùy ý điều khiển Tehran hoặc buộc các quốc gia khác hành động theo yêu cầu của mình. Quan hệ đối tác không đồng nghĩa với quyền chỉ huy. Nga muốn Mỹ giảm sức ép và công nhận những lợi ích của Mátxcơva trong cấu trúc an ninh châu Âu. Nhưng để đổi lấy điều đó, Washington phải chấp nhận những nhượng bộ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của chính mình và các đồng minh. Bởi vậy, ngay cả khi có nhu cầu cải thiện quan hệ với Mỹ, Nga vẫn không dễ dàng chấp nhận một thỏa thuận mà mình cho là bất lợi. Trong khi đó, Trung Quốc đứng trước bài toán cân bằng phức tạp hơn. Bắc Kinh có quan hệ đối tác chiến lược với Mátxcơva, đồng thời có những lợi ích kinh tế, thương mại khổng lồ gắn với Washington và châu Âu. Trung Quốc không muốn quan hệ Mỹ - Trung rơi vào đối đầu toàn diện, nhưng cũng không muốn làm suy yếu quan hệ với Nga. Với Iran cũng vậy. Bắc Kinh có lợi ích trong việc duy trì quan hệ với Tehran, bảo đảm nguồn cung năng lượng và ổn định các tuyến hàng hải. Sự bất tương thích còn thể hiện trong vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân. Mỹ muốn xây dựng một khuôn khổ ba bên có sự tham gia của Trung Quốc. Tuy nhiên, Bắc Kinh không muốn bị đặt vào một cơ chế hạn chế tương tự Mỹ và Nga khi quy mô kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc nhỏ hơn đáng kể. Mỹ muốn Trung Quốc chia sẻ trách nhiệm kiểm soát vũ khí, nhưng Bắc Kinh không muốn phải đánh đổi dư địa phát triển năng lực răn đe của mình. Như vậy, mỗi bên đều muốn đối phương nhượng bộ, nhưng không muốn trả giá bằng những lợi thế chiến lược của chính mình. Đây là rào cản lớn nhất khiến cuộc gặp ba bên khó tạo ra đột phá.n CUỘC GẶP BA BÊN GIỮA TỔNG THỐNG MỸ DONALD TRUMP, CHỦ TỊCH TRUNG QUỐC TẬP CẬN BÌNH VÀ TỔNG THỐNG NGA VLADIMIR PUTIN TẠI THÂM QUYẾN NGÀY 19/11 TẠI KHÔNG ĐẠT ĐƯỢC ĐỘT PHÁ, PHƠI BÀY MỘT NGHỊCH LÝ LỚN CỦA TRẬT TỰ THẾ GIỚI HIỆN NAY: AI CŨNG MUỐN ĐỐI PHƯƠNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA MÌNH, NHƯNG KHÔNG AI MUỐN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA ĐỐI PHƯƠNG NẾU ĐIỀU ĐÓ KHIẾN MÌNH MẤT ĐI LỢI THẾ. BẤT TƯƠNG THÍCH LỢI ÍCH TRONG MẶC CẢ CHIẾN LƯỢC Kết thúc cuộc gặp ba bên lịch sử ngày 19/11 ở Thâm Quyến, Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump ra tuyên bố nguyên thủ ba nước hướng tới hòa bình ẢNH: XINHUA THÁI AN 21-22/11/2026 www.tienphong.vn 19 QUỐC TẾ Ngoại giao nước lớn đang chuyển dần từ kỳ vọng giải quyết các bất đồng bằng những thỏa thuận tổng thể sang cách tiếp cận thực dụng hơn: quản lý mâu thuẫn, kiểm soát rủi ro và hợp tác có chọn lọc. Thay vì chờ đợi một thỏa thuận lớn về Ukraine, Iran hay trật tự thế giới, các bên có thể bắt đầu bằng những vấn đề cụ thể như duy trì liên lạc quân sự, kiểm soát vũ khí hạt nhân, bảo đảm an ninh hàng hải và tránh để xung đột khu vực biến thành đối đầu trực tiếp giữa các cường quốc. Hãng thông tấn Nga Interfax đưa tin, ông Ryabkov nhấn mạnh Mátxcơva không thể chấp nhận bất kỳ hình thức nào khiến Ukraine trở thành "một dạng thành viên không chính thức” của NATO. Phản ứng của Nga được đưa ra 1 ngày sau khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố tại hội nghị thượng đỉnh ở Berlin rằng, vấn đề Ukraine gia nhập NATO cần được đưa ra thảo luận trở lại. Cũng tại hội nghị, ông Jared Kushner, nhà đàm phán hòa bình của Mỹ, cho biết ông và đặc phái viên Steve Witkoff đã trao đổi với phía Nga và Mátxcơva có thể chấp nhận về nguyên tắc rằng bất kỳ cơ chế bảo đảm an ninh nào dành cho Ukraine cũng sẽ dựa trên Điều 5 của Hiến chương NATO. Điều 5 là điều khoản phòng thủ tập thể cốt lõi của NATO, quy định cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được coi là cuộc tấn công vào toàn bộ liên minh, đồng thời đặt ra nghĩa vụ hỗ trợ của các nước thành viên khác. Khi được hỏi liệu Nga có chấp nhận cơ chế bảo đảm an ninh tương tự Điều 5 dành cho Ukraine hay không, ông Ryabkov bác bỏ khả năng này. “Tôi muốn nói rằng ngay cả ý tưởng tìm cách đưa Ukraine trở thành một dạng thành viên không chính thức của NATO, hay tìm kiếm một ‘giải pháp sáng tạo’ nào đó cho vấn đề này, cũng là điều chúng tôi không thể chấp nhận”, ông Ryabkov nói. Thứ trưởng Ngoại giao Nga nhấn mạnh, Mátxcơva trước hết xem xét vấn đề bảo đảm an ninh từ góc độ bảo vệ an ninh của chính nước Nga. “Về phía Ukraine, họ cần hiểu rằng điều kiện nước này không được gia nhập NATO của chúng tôi là không thể thay đổi. Khi đó, tôi nghĩ vấn đề bảo đảm an ninh có thể được thảo luận dưới một hình thức nào đó”, ông Ryabkov nói thêm. Ông Ryabkov xác nhận Nga đang xúc tiến kế hoạch để đại diện Anh, Đức và Pháp có thể tới Mátxcơva. Trước đó, ngày 19/11, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết, Nga đã đề xuất các đặc phái viên châu Âu đến Nga, để làm rõ lập trường của họ đối với tiến trình đàm phán hòa bình Ukraine, trước khi quyết định hình thức tổ chức các cuộc thương lượng tiếp theo. DUY KHÁNH (theo Reuters) Nga bác đề xuất của Mỹ về bảo đảm an ninh kiểu NATO cho Ukraine NGÀY 20/11, THỨ TRƯỞNG NGOẠI GIAO NGA SERGEI RYABKOV BÁC BỎ Ý TƯỞNG CUNG CẤP CHO UKRAINE CÁC BẢO ĐẢM AN NINH TƯƠNG TỰ CƠ CHẾ PHÒNG THỦ TẬP THỂ CỦA NATO.

RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==