Ngày cuối tháng Mười. Nước sông lên rất chậm. Thoạt đầu, người ta chỉ thấy những bờ đất thấp ven con rạch nhỏ biến mất, rồi đến những bụi cỏ năng, những hàng cọc tràm đóng làm bến xuồng và cuối cùng là con đường đất chạy qua xóm. Những căn nhà lợp lá, lợp tôn cũ nằm nép dưới những hàng dừa nước, trông xa như những chiếc thuyền úp ngược. Chiều xuống, khói bếp bay lên, lẫn vào màu xám của trời và những tán cây đen sẫm. Chuyến xe đò từ thị xã về huyện bị trễ mất gần hai tiếng, đến nơi thì trời đã xế chiều. Từ bến xe, tôi phải đi thêm một quãng đường đất mới tới được bến đò. Người lái đò bảo con nước đang lớn, xuồng máy không chạy được, muốn sang phải đợi đến sáng hôm sau. Tôi đang muốn tìm một nơi yên tĩnh để nghỉ ngơi vài ngày, nên thuê luôn một chỗ nghỉ trong nhà ông chủ bến. Xong rồi tôi xách chiếc túi vải đi dọc theo con đường nhỏ men qua những căn nhà ven rạch. Cô đang ngồi giặt trước hiên. Mái tóc đen buộc sau gáy, một vài sợi rơi xuống bên má. Thấy tôi đi ngang, cô ngẩng lên: – Nước lớn quá. Cô nói. Giọng cô bình thản, như thể đã gặp rất nhiều người lạ lỡ độ đường đột nhiên xuất hiện trước cửa nhà mình. Liên sống với mẹ già và một đứa em trai đang học lớp sáu. Cha cô mất trong một chuyến đi đánh cá từ nhiều năm trước. Nhà cô có một chiếc xuồng nhỏ, nhưng đã bán từ mùa nước năm ngoái để trả nợ. Bây giờ cô làm đủ mọi việc: đan lưới, lựa cá thuê, theo người ta ra chợ huyện bán hàng. Tôi không biết vì sao mình lại thích cô. Có lẽ bởi cô không bao giờ hỏi tôi từ đâu đến, làm nghề gì, tại sao lại đi một mình. Cô cũng không tỏ ra tò mò khi biết tôi là người viết sách. Đối với cô, dường như tôi chỉ là một người hơi vụng về, không biết cách chèo xuồng. Buổi chiều hôm ấy, chúng tôi ngồi trên chiếc cầu ván nhỏ bắc qua con rạch cuối xóm. Mặt nước sẫm lại, thỉnh thoảng có những vệt sáng vụn vỡ trôi qua. Phía xa, những mái nhà thấp nép dưới rặng dừa nước, khói bếp mỏng như những sợi chỉ. Liên hỏi: “Ở chỗ anh có sông không?”. “Có. Nhưng không giống ở đây”. “Khác thế nào?”; “Sông rộng hơn, nhiều ghe tàu hơn, nhà cửa cũng đông hơn. Người ta đi nhanh lắm”. – Đi đâu? – Tôi không biết. Có lẽ ai cũng có một nơi cần đến. Liên ngẫm nghĩ rồi nói: – Ở đây người ta cũng đi. Nhưng đi rồi thường không bao giờ về. Tôi nhìn cô. Cô đang dùng một cành cây khô vẽ những đường vô nghĩa trên mặt đất. Tối ấy, tôi không ngủ được. Tôi nghe tiếng nước vỗ vào chân cầu, tiếng một chiếc xuồng máy đi qua trong bóng tối. Ở căn nhà bên cạnh, có người ho. Xa hơn một chút, một đứa trẻ khóc rồi im bặt. Tôi nghĩ đến Liên, nghĩ đến câu nói của cô, và bất giác thấy lòng mình cuộn lên. Tôi nghĩ mình phải viết một cái gì đó về cuộc sống ở đây. Thế là tôi đã ở lại xóm nhỏ này đến cả tuần. Ông lái đò cũng không giục tôi dù con nước đã xuống. Có hôm, ông nói tôi đưa giấy tờ để trình công an xã. Mọi chuyện cũng trở nên bình thường, có hôm tôi ngồi nhậu lai rai với ông, tôi nói làm nghề viết lách. Ông già nhìn tôi lâu lâu rồi nói “Làm nghề đó phải là con nhà giàu”, tôi nói mình đâu có giàu, ông buông một câu “Vậy cậu phải là con ông trời!”. Tôi ngây người, ông già cười ha ha, tiếng cười khô khan, rồi ông nói: Thôi, có số mạng cả. Cậu uống đi. Con bé Liên đó, nó cũng là con trời. Chứ người thường không chịu nổi cuộc sống đó đâu… Những ngày ấy trôi qua, như ở một thế giới khác. Sáng tôi dậy, ông lái đò đã đi. Tôi lang thang dọc bờ rạch hoặc ngồi đọc sách. Buổi chiều, bước chân tự đưa tôi sang nhà Liên. Cô không có nhiều thời gian dành cho tôi, nhưng để tôi ngồi ở hiên hút thuốc và nhìn cô làm việc. Mọi điều tự nhiên như nhiều năm nay đã như thế. Có những điều không có lý lẽ, không có tiền lệ, chỉ đơn giản là diễn ra. Hôm đó cô đang khâu một chiếc áo rách, tôi đọc cho cô nghe vài trang trong cuốn sách mình mang theo. Cô nghe chăm chú, nhưng đến đoạn nhân vật chính nói về tình yêu, cô bỗng hỏi: – Người ta có thể thương một người mà không biết gì về cuộc sống của người ấy không? Tôi gấp sách lại “Có lẽ, có...” – Vậy thì người ta thương cái gì? Tôi không trả lời được. Cô cười: “Anh viết sách mà cũng không biết sao?”. Tôi nói rằng những người viết sách thường biết rất nhiều điều không quan trọng, còn những điều quan trọng thì lại không biết. Liên cười thành tiếng. Đó là lần đầu tiên tôi thấy cô cười thoải mái như vậy. Hôm đó trời đổ mưa. Cơn mưa đến bất ngờ, xối xả trên những mái tôn và tàu lá dừa nước. Chúng tôi vào ngồi trong gian bếp nhỏ, nghe nước chảy qua máng xối. Trời tối dần, mưa vẫn xối xả. Mưa như vậy, ngày mai nước lại lên. Mẹ cô nằm trên võng trong nhà tối, không biết đã ngủ hay còn thức, thằng em trai đang học bài dưới ngọn đèn dầu. Liên đặt trước mặt tôi một đĩa củ mì luộc “Anh ăn đi. Nhà chẳng có gì.” Tôi cầm một củ khoai mì, thấy nóng bỏng tay. “Thế này là nhiều rồi”. Tôi lúng túng, hình như tôi chưa ăn củ mì lần nào. Cô ngồi đối diện tôi, không ăn, hai bàn tay đặt trên đầu gối. Ánh đèn làm khuôn mặt cô có vẻ trẻ hơn tuổi thật. Tôi chợt nhận ra mình đang ở trong một khung cảnh như tôi đã bắt gặp ở đâu đó. Hay tôi đã từng mơ một giấc mơ tương tự. – Anh có vợ chưa? – cô hỏi. – Chưa. – Có người thương chưa? – Cũng chưa. – Sao vậy? – Chắc tại tôi chưa gặp người thích hợp. Cô cúi xuống bóc vỏ khoai. – Người ta cứ đợi người thích hợp, rồi đến lúc không còn ai để đợi nữa. Tôi muốn hỏi cô đã từng thương ai chưa, nhưng không hiểu sao lại thôi, không thể nói được thành lời. Ngoài trời, mưa vẫn rơi. Liên cúi mặt, tự nhiên gương mặt trở nên buồn bã lạ lùng, nhưng gương mặt ấy vẫn trẻ, trẻ hơn lúc ban ngày khi tôi thường nhìn. Khi tôi lúng túng nói phải ra về, Liên cầm đèn đưa tôi ra tận đầu ngõ. Đến chỗ con đường đất bị nước ngập, cô dừng lại. “Mai anh có qua không?” “Có…” “Vậy mai em nấu cơm”. Tôi đứng lại chết trân nhìn cô. Cô cũng nhìn tôi, rồi khẽ cúi đầu. Đó là lần đầu tiên cô gọi tôi là “anh”. Tôi đi được một đoạn, quay mặt lại nhìn. Cô vẫn đứng đó, ngọn đèn nhỏ trong tay, phía sau là căn nhà mái thấp và bóng tối dày đặc của rặng dừa nước. Tôi đã nghĩ rằng mình sẽ nhớ hình ảnh ấy suốt đời. Nhưng tôi đã không biết, lúc đó mình cần phải làm gì. Vì sao lúc đó tôi lại chỉ nghĩ rằng, mình sẽ nhớ về chuyện này mãi? Sáng hôm sau, khi tôi ghé qua, Liên nói vừa nhận được thư của người anh họ ở tỉnh gửi về. Anh họ đang làm việc trong một xưởng chế biến thủy sản, nói vừa tìm được cho cô một chỗ làm. Công việc ổn định, có tiền công hàng tháng, sống được, lại có thể gửi tiền về nuôi mẹ và em. Cô đưa lá thư, tôi đọc thư hai lần, rồi gấp lại, đưa trả. Tôi hỏi: “Bao giờ em đi?”; “Tuần sau”. “Xa không?”; “Cũng xa. Phải đi xe đò hai ngày”. Tôi nhìn Liên. Cô đã ngồi xuống vá một tấm lưới, đôi mắt không rời những mắt lưới nhỏ. – Em có muốn đi không? – Muốn. Không đi thì lấy gì nuôi má, nuôi thằng Út? Cô nói rất tự nhiên, nhẹ như câu trả lời cho một việc bình thường trong ngày. Tôi không biết phải nói gì. Tôi đã không biết phải nói gì. Tôi có thể bảo cô đừng đi, nhưng điều đó thật vô lý. Tôi có thể hứa sẽ giúp cô, nhưng tôi giúp bằng cách nào? Rồi bỗng tôi biết mình không thể ở lại đây mãi mãi. Tôi có thể nói rằng tôi yêu cô? Nhưng lời nói ấy, trong hoàn cảnh này, bỗng trở nên quá nhẹ so với những điều cô phải gánh vác, quá vô duyên trong tình cảnh của chính tôi. Chiều hôm ấy, chúng tôi đi dọc bờ rạch. Nước đã bắt đầu rút. Những vệt bùn đen hiện ra, lẫn với cỏ dại và những cành cây gãy. Mấy đứa trẻ trong xóm đang chạy đuổi nhau trên con đường vừa khô se. Phía xa, những mái nhà cũ nằm dưới rặng cây, lặng lẽ như chưa từng có mùa nước nào qua. Liên bỗng nói: “Em chưa bao giờ đi xa như vậy.”, “Em có sợ không?” “Không. Chỉ không biết ở đó người ta sống thế nào…”. - … – Còn anh? Cô quay sang nhìn tôi “Anh đi đâu?”. – Về thành phố. Anh đã ở đây lâu hơn dự định. Liên im lặng một lúc rồi hỏi: – Bao giờ anh quay lại? Tôi nói: – Anh sẽ quay lại. Cô mỉm cười, gật đầu. Tôi biết cô không tin. Chính tôi cũng không biết mình có thể giữ lời hay không. Đến cuối bờ rạch, chúng tôi đứng lại. Mặt trời đã khuất sau rặng cây. Những căn nhà bắt đầu lên đèn. Có một chiếc xuồng nhỏ đi ngang qua, người chèo xuồng cất tiếng hát mấy câu vọng cổ. Tiếng hát đứt quãng, trôi theo dòng nước. Liên tựa đầu vào vai tôi. Đó là lần đầu tiên cô làm như vậy. Tôi không cử động. Tôi sợ chỉ một cử động nhỏ cũng có thể làm tan biến khoảnh khắc ấy. Chúng tôi ngồi rất lâu, không nói gì. Rồi cô bảo: “Giá mà mình gặp nhau sớm hơn”. Cô ngẩng lên nhìn tôi. Trong ánh chiều muộn, mắt cô có vẻ sáng hơn thường ngày: “Ít ra, mình đã gặp nhau”. Tôi nắm lấy tay cô. Bàn tay ấy lạnh và có những vết chai nhỏ. Tôi bỗng hiểu rằng tình yêu không phải lúc nào cũng đến để thay đổi cuộc đời người ta. *** Nhiều năm sau, tôi trở lại vùng sông nước ấy. Tôi, tóc bắt đầu bạc, và những cuốn sách tôi viết cũng chẳng còn được ai nhắc đến như trước. Xóm nhỏ đã thay đổi. Một vài căn nhà cũ được xây lại bằng gạch, con đường đất ngày nào đã tráng xi măng. Rặng dừa nước vẫn còn, nhưng thưa hơn trước. Ông lái đò đã mất, nhưng bến đò vẫn còn. Tôi hỏi thăm Liên. Người ta bảo cô đã lấy chồng ở tỉnh bên, có hai đứa con, chồng làm nghề lái xe. Má cô đã mất. Thằng Út ngày trước giờ đã có gia đình, sống ở thị trấn. Tôi hỏi cô có còn về đây không. Người đàn bà bán trà nước bảo: – Có chớ. Có Tết năm nào đó cũng về. Nhưng nhà cũ bán rồi, giờ đâu còn ai ở đó nữa. Tôi nhìn ra sông. Buổi chiều hôm ấy, nước trong và lặng. Một chiếc ghe chở đầy rau đi qua. Hai đứa trẻ ngồi ở mũi ghe đùa nghịch. Xa hơn, có một người đàn bà đang giặt áo bên bờ. Cô mặc áo màu xanh. Tôi chợt nhớ đến một buổi chiều xa xôi, nhớ chiếc đèn nhỏ trên tay Liên, nhớ căn bếp nghèo, nhớ câu nói của cô: Ít ra, mình đã gặp nhau. Tôi không biết Liên còn nhớ tôi không. n 21-22/11/2026 www.tienphong.vn 14 SÁNG TÁC NƯỚC ĐỤC Truyện ngắn của CAO DUY BẢO MINH HỌA: VŨ XUÂN TIẾN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==