Báo Tiền Phong số 325-326

21-22/11/2026 www.tienphong.vn ĐỜI SỐNG - XÃ HỘI 13 ĐÁNH THỨC GIÁ TRỊ DI SẢN Khơi thông điểm nghẽn để di sản tự "nuôi" di sản CÚ HÍCH THÁO GỠ "NÚT THẮT" PHÂN MẢNH Dù tiềm năng và định hướng phát triển đã khá rõ, trong thời gian dài, việc kết nối vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long và Yên Tử vẫn gặp không ít rào cản về cơ chế và tổ chức thực hiện. Một trong những điểm nghẽn được doanh nghiệp phản ánh là sự phân tán trong công tác quản lý giữa các khu vực di sản. Trước đây, mỗi khu vực thuộc phạm vi quản lý của một đầu mối khác nhau. Vịnh Hạ Long do Ban Quản lý vịnh Hạ Long trực tiếp quản lý; vịnh Bái Tử Long gắn với Ban Quản lý Vườn quốc gia Bái Tử Long cùng trách nhiệm quản lý địa bàn của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng; trong khi khu di tích Yên Tử thuộc Ban Quản lý di tích và danh thắng. Sự khác biệt về quy chế hoạt động, quy trình thẩm định tuyến tham quan, cơ cấu phí và tiêu chuẩn dịch vụ khiến việc phối hợp giữa các khu vực chưa thực sự đồng bộ. Điều này cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp lữ hành khi xây dựng các sản phẩm liên tuyến, kết nối trải nghiệm giữa biển đảo và không gian văn hóa tâm linh. Nhằm tháo gỡ những bất cập này, Quảng Ninh đã thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, hợp nhất ba đơn vị gồm Ban Quản lý vịnh Hạ Long, Ban Quản lý Vườn quốc gia Bái Tử Long và Ban Quản lý di tích và danh thắng thành Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long – Yên Tử. Việc đưa các khu vực di sản và không gian sinh thái có liên quan về một đầu mối quản lý được kỳ vọng tạo thuận lợi cho công tác điều phối, xây dựng sản phẩm du lịch liên vùng và thống nhất các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Tuy nhiên, thống nhất đầu mối quản lý mới là điều kiện ban đầu. Hiệu quả của mô hình này còn phụ thuộc vào việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, cơ chế phối hợp với chính quyền địa phương và các ngành liên quan, cũng như khả năng giải quyết những vướng mắc cụ thể trong quá trình khai thác di sản. Một vấn đề khác đặt ra là cơ cấu nguồn thu từ du lịch tại các khu di sản. Thời gian qua, nguồn thu chủ yếu vẫn dựa vào vé tham quan, vận chuyển tàu thuyền và dịch vụ lưu trú. Trong khi đó, các sản phẩm trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật và dịch vụ có giá trị gia tăng cao chưa được khai thác tương xứng. Theo các chuyên gia kinh tế văn hóa, đây là hạn chế của cách khai thác tài nguyên theo chiều rộng. Nếu du khách chỉ đến tham quan, ngắm cảnh, chụp ảnh rồi rời đi, giá trị kinh tế thu được sẽ khó tương xứng với tiềm năng của di sản. Trong khi đó, chi phí dành cho bảo tồn, tu bổ di tích và bảo vệ môi trường ngày càng lớn. Muốn di sản có thể tạo nguồn lực để tự nuôi dưỡng, cần chuyển từ khai thác cảnh quan đơn thuần sang phát triển các sản phẩm trải nghiệm có chiều sâu. "Cùng một hang động trên vịnh Hạ Long hay một ngôi chùa cổ trên Yên Tử, nếu chỉ để khách tự đi qua trong 15 phút thì giá trị chỉ dừng ở tấm vé tham quan. Nhưng nếu chúng ta tổ chức được một buổi hòa nhạc thính phòng với quy mô giới hạn trong hang động, hay một hành trình trải nghiệm thực hành thiền trà, tìm hiểu mộc bản cổ trên Yên Tử có chuyên gia đồng hành, giá trị kinh tế thu về có thể tăng lên mà mức độ tác động đến môi trường được kiểm soát tốt hơn", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, phân tích. ĐÒN BẨY CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA Để phát triển kinh tế trải nghiệm, công nghiệp văn hóa gắn với ứng dụng công nghệ số được xem là một hướng đi cần được chú trọng. Quảng Ninh có nguồn chất liệu văn hóa phong phú, từ truyền thuyết Rồng hạ giới, văn hóa cư dân biển, lịch sử thương cảng quốc tế Vân Đồn, hào khí Đông A thời Trần đến bản sắc văn hóa công nhân vùng Mỏ. Đây là những nguồn tài nguyên có thể chuyển hóa thành các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật và du lịch đặc sắc. Tuy nhiên, việc đưa những giá trị này đến gần hơn với du khách vẫn cần những cách thể hiện mới. Các chương trình biểu diễn nghệ thuật, sân khấu thực cảnh gắn với không gian di sản, nếu được đầu tư bài bản và phù hợp với yêu cầu bảo tồn, có thể tạo thêm sức hấp dẫn cho điểm đến. Những chương trình biểu diễn về lịch sử vùng Mỏ, thương cảng Vân Đồn hay Thiền phái Trúc Lâm không chỉ giúp du khách hiểu hơn về vùng đất mà còn kéo dài thời gian lưu trú, mở rộng cơ hội phát triển các dịch vụ đi kèm. Bên cạnh nghệ thuật biểu diễn, sản phẩm thủ công mỹ nghệ và quà tặng di sản cũng cần được quan tâm. Thay vì những món đồ lưu niệm sản xuất đại trà, thiếu bản sắc, cần khuyến khích nghệ nhân và nhà thiết kế sáng tạo các sản phẩm có chất lượng, mang dấu ấn riêng của từng vùng. Gốm sứ Đông Triều, ngọc trai Hạ Long hay các sản phẩm từ dược liệu Yên Tử có thể trở thành những dòng sản phẩm đặc trưng nếu được đầu tư về thiết kế, chất lượng và xây dựng thương hiệu. Cùng với đó, chuyển đổi số cần được đẩy mạnh để hỗ trợ công tác quản lý và nâng cao trải nghiệm của du khách. Việc xây dựng bản đồ số, mô hình 3D tương tác, ứng dụng công nghệ thực tế ảo và thực tế tăng cường (VR/AR) có thể giúp tái hiện lịch sử thương cảng Vân Đồn, kiến trúc thời Trần và những biến đổi của các không gian di sản qua từng thời kỳ. Công nghệ không chỉ tạo thêm phương thức tiếp cận di sản mà còn góp phần lưu giữ, truyền tải những giá trị khó có thể cảm nhận đầy đủ qua hoạt động tham quan thông thường. Trong chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ "nâu" sang "xanh" của Quảng Ninh, kinh tế di sản có thể trở thành một trong những động lực quan trọng. Tuy nhiên, mọi hoạt động khai thác cần đặt dưới nguyên tắc không đánh đổi giá trị cốt lõi của di sản và môi trường sinh thái lấy lợi ích kinh tế trước mắt. Cùng với mô hình quản lý thống nhất, việc xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng cũng có ý nghĩa quyết định. Người dân địa phương, từ ngư dân sinh sống trên các vùng vịnh đến đồng bào dân tộc ở khu vực Yên Tử, cần được tham gia vào các hoạt động du lịch, bảo tồn và hưởng lợi từ những giá trị di sản. Khi cộng đồng trở thành chủ thể gìn giữ và phát huy di sản, nguồn lực bảo tồn sẽ không chỉ đến từ ngân sách hay doanh nghiệp mà còn được bồi đắp từ chính những người đang sống cùng di sản. Để di sản tự "nuôi" di sản, vì thế, không chỉ là câu chuyện tạo thêm nguồn thu từ vé tham quan hay dịch vụ du lịch. Đó còn là quá trình tổ chức lại phương thức quản lý, khai thác các giá trị văn hóa thành sản phẩm có sức cạnh tranh và bảo đảm nguồn lợi được tái đầu tư cho bảo tồn. Đây là nền tảng để trục di sản Hạ Long – Bái Tử Long – Yên Tử phát triển bền vững, đóng góp vào quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Quảng Ninh. HOÀNG DƯƠNG BÀI 4: ĐỊNH HÌNH TRỤC LIÊN KẾT HẠ LONG – BÁI TỬ LONG – YÊN TỬ MỚI CHỈ LÀ BƯỚC KHỞI ĐẦU. ĐỂ NGUỒN TÀI NGUYÊN DI SẢN THỰC SỰ TRỞ THÀNH ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ XANH, QUẢNG NINH CẦN TIẾP TỤC THÁO GỠ NHỮNG ĐIỂM NGHẼN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ, ĐỒNG THỜI THÚC ĐẨY CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA, ĐA DẠNG HÓA SẢN PHẨM VÀ TẠO NGUỒN THU PHỤC VỤ CÔNG TÁC BẢO TỒN. Tàu du lịch quốc tế đưa du khách đến tham quan vịnh Hạ Long Du khách trải nghiệm chèo thuyền, khám phá cảnh quan vịnh Bái Tử Long Làng Nương dưới chân núi Yên Tử tái hiện không gian làng quê thời Trần DI SẢN TẠO NGUỒN LỰC CHO BẢO TỒN Khai thác di sản không chỉ nhằm tăng nguồn thu từ hoạt động du lịch mà quan trọng hơn là tạo nguồn lực để tái đầu tư cho bảo tồn. Muốn vậy, cần đa dạng hóa sản phẩm, phát triển công nghiệp văn hóa, bảo đảm lợi ích của cộng đồng và kiểm soát chặt chẽ những tác động đến môi trường, cảnh quan.

RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==