8 n Thứ Tư n Ngày 18/11/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ THÙNG XỐP CŨNG THÀNH TÁC PHẨM Chợ Đồng Xuân những ngày này đang trở thành không gian triển lãm có tên chung là Chạm Đồng Xuân. Tranh và tác phẩm sắp đặt len lỏi giữa không gian buôn bán, trên tường, tại đài phun nước, những khoảng chuyển tiếp giữa các tầng. Vải vụn, thùng xốp, tiếng rao và thao tác bán hàng, qua bàn tay phù phép của các nghệ sĩ, bỗng biến thành tác phẩm nghệ thuật. Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, hàng loạt hoạt động biểu diễn, trưng bày đang từng bước đưa nghệ thuật đương đại đến với tiểu thương, người mua hàng và khách tham quan. Đây được coi là một hướng phát triển công nghiệp văn hóa từ đời sống, ký ức và những không gian sẵn có của đô thị. Theo giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc nghệ thuật Heritage Art Space, trước khi triển lãm hình thành, nhóm giám tuyển và nghệ sĩ đã dành nhiều thời gian khảo sát, nghiên cứu đời sống tại chợ. Không chỉ tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, các nghệ sĩ trong nước và quốc tế còn quan sát hoạt động giao thương, phỏng vấn tiểu thương, ghi lại những âm thanh, hình ảnh và câu chuyện diễn ra mỗi ngày. Chia sẻ về ý tưởng triển lãm, giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết, yêu cầu đặt ra với các nghệ sĩ là tác phẩm phải lấy chất liệu từ chính đời sống chợ Đồng Xuân hoặc có sự gắn kết, hòa hợp, đối thoại với không gian này. Ví dụ tác phẩm Vang vọng Đồng Xuân của nghệ sĩ Australia Alexander Pug William và nghệ sĩ Việt Nam Tuấn Nị sử dụng những chiếc hộp xốp thu thập tại chợ để tạo thành nhạc cụ. Người xem có thể tự tay gõ, tạo âm thanh gợi nhớ nhịp mua bán thường ngày. Chữ “chạm” trong tên gọi triển lãm không chỉ là sự tiếp xúc về mặt thị giác hay vật lý, mà còn là sự kết nối với những lớp ký ức, văn hóa và sinh kế của cộng đồng. Mỗi tác phẩm là một cách kể chuyện về Đồng Xuân, giúp người xem nhận ra những giá trị đôi khi bị khuất lấp sau nhịp sống buôn bán thường nhật. Đây cũng là lần đầu tiên, sân mái chợ Đồng Xuân được mở cửa đón công chúng, hé lộ một không gian sinh hoạt văn hóa khác biệt ngay trên tầng cao của khu chợ. Sách, bàn cờ, những góc vườn nhỏ được bố trí đan xen, tạo nên điểm dừng chân yên tĩnh giữa nhịp giao thương sôi động bên dưới. Tại đây, người tham quan có thể đọc sách, chơi cờ, nghỉ ngơi hay phóng tầm mắt ngắm nhìn những mái phố cổ từ một chiều kích ít có dịp trải nghiệm. Không gian này tiếp tục được làm phong phú bằng các hoạt động biểu diễn âm nhạc và chiếu phim, diễn ra từ ngày 15/11 đến hết lễ hội. Điểm đặc biệt của Chạm Đồng Xuân nằm ở cách các nghệ sĩ nhìn nhận khu chợ như một nguồn tư liệu sáng tác giàu tiềm năng. Bằng những góc nhìn và phương thức biểu đạt đa dạng, họ đã mở ra những liên tưởng mới, giúp công chúng nhận diện những giá trị văn hóa vốn hiện diện ngay trong đời sống thường nhật. TIỂU THƯƠNG BƯỚC VÀO CUỘC SÁNG TẠO Đối với việc các nghệ sĩ đưa nghệ thuật vào chợ, bà Liên cho biết bà mừng vì chợ được trang hoàng đẹp hơn, lạ lẫm hơn, khiến nhiều người đến mua sắm hơn. Ông Hùng, bán đồ điện tử nhận xét: trước cứ nghĩ nghệ thuật là cao siêu phải vào bảo tàng, thư Bà Liên, tiểu thương bán vải ở chợ Đồng Xuân (Hà Nội), cho biết, bà bán hàng ở đây đã già nửa đời người nhưng chưa bao giờ thấy chợ “vui tươi đẹp đẽ” như thế. Tại đây, sau khi có sự tham gia của các nghệ sĩ cả trong và ngoài nước, khu chợ có lịch sử hơn trăm năm được khoác một tấm áo mới, trở nên “thời thượng” và “đương đại” hơn hẳn, như nhận xét của nhiều người trẻ. 40 NĂM, XUYÊN LỤC ĐỊA VÀ SỐ PHẬN VOỌC MÔNG TRẮNG Và mọi việc chỉ thật sự thay đổi khi có những người đi tiên phong đầy huyền thoại. Giáo sư Võ Quý, đã cùng với một nhà báo của một hãng truyền thông quốc tế nổi tiếng từ hơn 40 năm trước, đã đề xuất bảo vệ rùa biển. Hôm ấy, ông biết về việc người ta tổ chức tiệc cưới với ê hề thịt rùa biển, vào năm 1990. Đã có thời gian dài, ngư dân chê rùa biển tanh tưởi và không thèm ăn. Từ đề xuất của GS Võ Quý và nhiều người có cách nghĩ cấp tiến trong bảo tồn thiên nhiên, đến nay, Việt Nam có 5 loài rùa biển đều trong “Sách đỏ” và giờ đây, ai đó chỉ cần “ăn trộm”, buôn bán, sử dụng một quả trứng vích (rùa biển) bé đúng bằng quả bóng bàn thôi, đã đủ để bị khởi tố hình sự. Tôi đã gặp GS Võ Quý nhiều lần để được nghe chuyện ông và cộng sự đi tiên phong trong công cuộc kể trên. Năm 1974, GS đi dọc Trường Sơn 3 tháng, thấy hậu quả của chất độc hoá học Đế quốc rải xuống quá thảm khốc. Ông nghĩ: giờ muốn giữ được các loài hoang dã đẹp và quý hiếm cho đất nước, thì phải giữ cả “mái nhà”, “tổ ấm” của chúng. Ấy là phục hồi rừng, trồng rừng, bảo vệ rừng. Và ông đã kiến nghị, tâm huyết ấy đã đơm hoa khai nhụy trong cuộc sống. Tương tự, tôi gắn bó và dọc ngang thiên nhiên đất Việt cùng GS. TSKH Đặng Huy Huỳnh, nay là Chủ tịch Hội động vật học Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội bảo tồn thiên nhiên môi trường Việt Nam, Anh hùng Đa dạng Sinh học ASEAN. Ông kể, đoàn khảo sát về đa dạng sinh học của ông đi vào rừng, 18 người ăn uống kham khổ, vắt cạn mồ hôi và đói khát, nhưng gặp bà con săn được bò tót, đang xẻ thịt và nấu nướng hì hụi ăn với nhau. Họ mời cán bộ cùng ăn một cách rất hồn nhiên (lúc đó chưa có chế tài xử lý việc này), ông Huỳnh và đoàn từ chối. Ông Huỳnh rút máy ảnh ra chụp hổ, rồi khuyên thợ săn không nên giết “Ông Ba Mươi” để làm thức ăn. Sau này, nhờ “làn gió mới”, chúng ta còn đón nhận cả những người nước ngoài xả thân vì thiên nhiên Việt Nam. Một trong số các “ông Tây” ấy là Tiến sĩ Tilo Nadler, tôi tạm gọi ông là thế hệ FO, là nhân vật truyền cảm hứng tương đối kỳ vĩ ở Việt Nam, kể từ sau Đổi Mới. Gần như toàn bộ các nhân vật chúng tôi đã viết ở phần trước tuyến bài này, hầu như tất cả các loài linh trưởng quý mà tôi đã mô tả, đều liên quan nhiều hoặc rất nhiều tới cái tên Tilo. Kể từ năm 1990, tức là 36 năm qua, ông Tilo hầu như sống toàn thời gian ở Việt Nam, ông cưới cô vợ người Việt (là chị Thu Hiền, cũng là một người có đóng góp đặc biệt cho bảo tồn linh trưởng ở Đông Dương) và sinh hai con trai sau đó. Ông “bị” nhiều nhà báo, nhà làm phim như tôi mê. Ông có nhiều thế hệ học trò xuất sắc, đang nổi bật trong giới làm bảo tồn cả Việt Nam và nhiều quốc gia. Không chỉ bởi tài năng, thành công của ông. Mà còn là vì tính cách, lối sống của ông thật đáng học tập và ngưỡng mộ, ngay cả với người không theo cái “nghiệp” mà ông rất đắm say ấy. Tôi gặp ông Tilo khoảng 10 năm sau khi ông lần đầu tiên theo tiếng gọi nơi hoang dã có mặt ở Việt Nam. Bấy giờ ông đã có vợ, vợ ông kém ông khoảng 30 tuổi và con trai ông thì đúng bằng tuổi con tôi (dù kém ông 35 tuổi). Gần 30 năm qua, ông Tây to con mặt đỏ như con tôm luộc ấy, đã KHI “SỨ GIẢ HOANG DÔ TRỞ VỀ Voọc mông trắng từng được tuyên bố tuyệt chủng, nay đã hồi sinh “đông đàn dài lũ” ở Việt Nam nhờ những “hiệp sĩ sinh thái” Theo nhiều chuyên gia, trước năm 1954, bảo vệ động vật hoang dã là khái niệm hoàn toàn xa lạ với hầu hết chúng ta. Việc đi săn, bắn, bẫy, bắt động vật còn được coi là tài nghệ của các toán đi rừng “vạm vỡ”. Những năm chống đế quốc , nhiều nhóm thợ săn khét tiếng còn được cơ quan nhà nước cấp giấy cho đi săn hổ bảo vệ dân lành. Họ đi tới đâu, bà con đón chào và tôn vinh “dũng sĩ” bảo vệ cộng đồng tới đó. Đem nghệ thuật vào chợ nNGỌC NAM - DOÃN HOÀNG PHÓNG SỰ Bài 7: Một hiệp sĩ sinh thái “lĩnh ấn tiên Nghệ thuật len lỏi vào mọi không gian ở chợ Đồng Xuân Nằm trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề Thăng Long Kẻ Nghệ và định hướng Kinh tế Sáng tạo, dự án Chạm Đồng Xuân diễn ra từ 13 đến 28/11, kéo dài 16 ngày. Các chương trình hoàn toàn miễn phí, một số cần đăng ký trước. Cụ thể, từ 13 đến 28/11, triển lãm thực tế tăng cường Thế giới động vật kỳ thú mở cửa 10–18h tại chợ Đồng Xuân. Các hoạt động buổi chiều gồm lớp Lắng nghe sâu ngày 17/11 và workshop thiết kế hoa ngày 18/11. Khung 17–19h có Trơn tru trong chiều chập choạng ngày 20/11, Mười thương ngày 21–22/11 và lớp Nghe sâu ngày 25–26/11. Riêng ngày 22/11, tour Chạm Đồng Xuân diễn ra từ 10–12h; hợp xướng Dòng sông quá vãng có các lượt trình diễn trong khung 11–12h và 14–16h.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==