11 nThứ Hai n Ngày 2/11/2026 Không chỉ tạo bóng mát, giữ đất, giữ nước, cây che bóng còn mở ra hướng đa dạng hóa sinh kế, nâng cao giá trị nông sản và xây dựng vùng cà phê thích ứng biến đổi khí hậu. MỘT DIỆN TÍCH, NHIỀU NGUỒN THU Ở miền Tây Quảng Trị, cà phê Arabica từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực, tạo sinh kế chính cho nhiều hộ dân. Tuy nhiên, sau nhiều năm canh tác theo phương thức độc canh, những vườn cà phê đang phải đối mặt không ít thách thức: đất đai suy thoái, sản lượng và chất lượng cà phê giảm, ô nhiễm đất, nước và sâu bệnh hại. Trong khi đó, thời tiết cực đoan với những đợt nắng nóng kéo dài hay lượng mưa lớn thất thường đang khiến cây cà phê ngày càng dễ bị tổn thương. Đặc biệt, tại những vùng trồng có địa hình đồi dốc, việc thiếu thảm thực vật và hệ thống cây che bóng khiến đất dễ bị rửa trôi, xói mòn, thậm chí sạt lở khi mưa lớn. Áp lực mở rộng diện tích sản xuất cũng gây ra nguy cơ ảnh hưởng những khu vực rừng tự nhiên lân cận. Trước thực tế đó, Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên tại Việt Nam (WWF-Việt Nam) - thông qua dự án Sản xuất cà phê sinh thái và Cải thiện rừng tự nhiên (PFFP) - đã hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức canh tác độc canh sang nông lâm kết hợp. Thay vì chỉ tập trung vào một loài cây trồng, người dân được hướng dẫn xây dựng hệ thống vườn cà phê đa tầng, kết hợp các loài cây gỗ bản địa và cây ăn quả có giá trị kinh tế. Ở tầng trên, các loài cây gỗ bản địa trồng xen trên các vườn cà phê gồm: sến, lát hoa, gáo vàng, muồng đen, bồ hòn và bồ kết (ở những khu vực giáp ranh với đất rừng). Tán cây che bóng giúp điều hòa nhiệt độ, giảm ánh nắng trực tiếp, hạn chế bốc hơi nước và cải thiện điều kiện vi khí hậu cho cây cà phê. Hệ thống rễ cây che bóng còn góp phần giữ đất, hạn chế xói mòn trên địa hình đồi dốc. Ở tầng cây ăn quả, các loại cây có giá trị kinh tế như hồng giòn, mít bản địa và cà phê mít được trồng xen, trồng vành đai với cà phê. Cách làm này mang lại lợi ích kép: vừa tạo bóng mát, vừa hình thành thêm nguồn thu cho người dân. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một loại nông sản, các hộ có thể từng bước đa dạng hóa sản phẩm thu hoạch. Khi giá cà phê biến động, nguồn thu từ cây ăn quả có thể trở thành một phương án bổ trợ, giúp giảm rủi ro trong sản xuất. Các loài cây gỗ bản địa được xem là phần tiền để dành cho người dân khi tái canh cây cà phê sau chu kỳ kinh doanh khoảng 25-30 năm. Trong khi đó, tầng dưới cùng vẫn là cây cà phê Arabica - cây trồng chủ lực của vùng. Khi được sinh trưởng, phát triển dưới điều kiện bóng mát phù hợp, quả cà phê chín muộn hơn, có thêm thời gian tích lũy dưỡng chất, qua đó tạo điều kiện cải thiện chất lượng hạt. Như vậy, giá trị của canh tác nông lâm kết hợp không chỉ nằm ở việc tăng số lượng cây trồng trên cùng một diện tích, mà còn ở khả năng tổ chức lại hệ sinh thái vườn cây. Mỗi loài cây vừa tạo ra giá trị riêng, vừa hỗ trợ cho sự phát triển của những loài cây còn lại. Một lợi ích quan trọng khác là việc thiết lập các hành lang xanh bằng cây gỗ bản địa tại khu vực tiếp giáp giữa đất canh tác của người dân và đất rừng tự nhiên. Những hành lang xanh này giúp ổn định ranh giới canh tác, hạn chế nguy cơ xâm lấn vào đất rừng, đồng thời góp phần bảo vệ sinh cảnh cho các loài động vật bên trong diện tích đất rừng. HƯỚNG TỚI 2.500HA CÀ PHÊ CANH TÁC BỀN VỮNG Theo WWF Việt Nam, trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm sản phẩm có trách nhiệm, phương thức canh tác này tạo nền tảng để vùng cà phê Khe Sanh nói riêng và Quảng Trị nói chung nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững, trong đó có Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Tuy nhiên, theo các chuyên gia của WWF Việt Nam, quá trình chuyển đổi cà phê sang nông lâm kết hợp đối mặt nhiều khó khăn, thách thức do thời tiết cực đoan như nắng hạn hay mưa lớn kéo dài ảnh hưởng tỷ lệ sống của cây che bóng. Bên cạnh đó, một bộ phận nông dân vẫn có tâm lý ưu tiên những loài cây ăn quả mang lại lợi ích kinh tế nhanh, chưa thực sự đầu tư nguồn lực cho cây thân gỗ bản địa có giá trị dài hạn. Từ những kinh nghiệm triển khai đầu tiên tại Hướng Phùng, mục tiêu đến năm 2027 của Dự án là hỗ trợ 2.500ha cà phê sang canh tác nông lâm kết hợp, góp phần cải thiện thu nhập cho hàng nghìn hộ dân. TUỆ MINH Từ những vườn cà phê chè (Arabica) độc canh, người dân xã Hướng Phùng và Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị đang từng bước chuyển sang canh tác nông lâm kết hợp, đưa các loài cây gỗ bản địa và cây ăn quả trồng xen vào vườn cà phê. Trồng cà phê dưới tán cây, nhân đôi giá trị Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị số 39/ CT-TTg về tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Nino năm 2026 - 2027. Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương cập nhật phương án ứng phó theo các kịch bản nguồn nước và thiên tai, kể cả tình huống thiên tai bất lợi hơn dự báo. Cần khoanh vùng khu vực, đối tượng có nguy cơ chịu tác động cao, đồng thời làm rõ biện pháp xử lý, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện đến cấp xã. Bên cạnh đó, cần chủ động phương án bảo vệ, sơ tán người dân khi cần thiết, không để bị động, bất ngờ. Thủ tướng cũng yêu cầu các địa phương thường xuyên kiểm kê, đánh giá nguồn nước tại các hồ chứa, hệ thống thủy lợi, công trình cấp nước sạch, khoanh vùng nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, xây dựng phương án nguồn nước dự phòng, kết nối, hỗ trợ giữa các hệ thống. Nguyên tắc là ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, y tế và các nhu cầu thiết yếu, chú trọng trường học, bệnh viện, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, ven biển, vùng thường xuyên thiếu nước. Các tỉnh, thành phố cũng cần tính toán khả năng cấp nước cho cả mùa khô để điều chỉnh thời vụ, cơ cấu sản xuất và diện tích canh tác nông nghiệp, không bố trí sản xuất tại khu vực không bảo đảm nguồn nước. Hướng dẫn tích trữ nước phân tán, tưới tiết kiệm, bảo vệ cây trồng lâu năm, vật nuôi, thủy sản trong thời kỳ nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn. Các khu vực ngoài phạm vi cấp nước của hệ thống thủy lợi cần hướng dẫn kỹ thuật để hạn chế ảnh hưởng, thiệt hại đối với cây trồng lâu năm trong giai đoạn nắng nóng, thiếu nước kéo dài. Bên cạnh đó, các địa phương cũng phải chủ động bố trí nguồn lực sửa chữa công trình thủy lợi, kiểm soát mặn, cấp nước sạch, phòng cháy, chữa cháy rừng và công trình thiết yếu, đồng thời nạo vét cửa lấy nước, kênh dẫn, lắp đặt bơm dã chiến, xây dựng đập tạm ngăn mặn, trữ nước và bổ sung phương tiện trữ nước phù hợp. Với các hồ chứa thuỷ điện, thuỷ lợi, Thủ tướng yêu cầu vận hành linh hoạt theo quy trình, thẩm quyền và diễn biến thực tế, chủ động tích đủ nước cuối mùa lũ để đáp ứng nhu cầu sử dụng trong mùa khô trên cơ sở bảo đảm an toàn công trình và dân cư hạ du. Thủ tướng cũng yêu cầu rà soát phương án tiêu thoát nước, chống ngập tại đô thị, khu dân cư, vùng sản xuất khi có mưa lớn bất thường, kiểm tra khả năng vận hành của hệ thống thoát nước, trạm bơm, cống, hồ điều hòa và công trình chống ngập. Về nguy cơ cháy rừng, Thủ tướng yêu cầu xác định khu vực trọng điểm, đồng thời bố trí lực lượng, phương tiện, nguồn nước theo phương châm "bốn tại chỗ", tổ chức lực lượng trực, tuần tra, kiểm soát, cảnh báo nguy cơ và xử lý kịp thời, không để cháy lan, cháy lớn. Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu phân công rõ trách nhiệm, thẩm quyền trong tổ chức, triển khai thực hiện các nhiệm vụ. Chủ động bố trí ngân sách địa phương và nguồn lực hợp pháp để thực hiện giải pháp cấp bách. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trạng thái El Nino sẽ tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, cháy rừng, đồng thời có thể xuất hiện mưa lớn, lũ và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm bất thường. NGUYỄN HOÀI Tăng cường ứng phó thiên tai trong bối cảnh El Nino mạnh Nhiều khu vực trên cả nước đối mặt nguy cơ hạn khắc nghiệt trong bối cảnh siêu El Nino xảy ra Thủ tướng yêu cầu các địa phương khoanh vùng khu vực, đối tượng có nguy cơ chịu tác động cao của thiên tai, đồng thời đề xuất biện pháp xử lý, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện, trong bối cảnh El Nino mạnh đang diễn ra. Mô hình vườn cà phê đa tầng được triển khai thí điểm tại khu vực miền Tây Quảng Trị WWF cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân củng cố diện tích đã chuyển đổi, hỗ trợ thêm phân bón và cây che bóng cho những vườn còn không gian để trồng và tăng cường kiểm tra, giám sát sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Đồng thời, củng cố và nâng cao năng lực quản lý, vận hành cho các nhóm nông hộ tham gia chuyển đổi cà phê.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==