Nghệ sĩ Mzung Nguyễn lấy chất liệu từ báo cũ, rác thải điện tử, nhựa, phim X-quang, giấy vàng mã đến các vật tư công nghiệp, tái cấu trúc những thứ bị bỏ quên thành các mô hình thô ráp, gồ ghề, sần sùi, mang dấu vết thời gian sự biến đổi. Triển lãm mỹ thuật “Ở bầu thì tròn; Ở ống thì dài” – “Round in a Gourd; Long in a Tube”, diễn ra từ ngày 25/10 đến 8/11 tại New Space Arts Foundation, TP Huế, giới thiệu 18 tác phẩm sắp đặt. Thông qua giấy bồi, bùn giấy và vật tư ngành cấp nước, Mzung Nguyễn tiếp tục mở rộng mối quan tâm về khả năng thích nghi con người trước bao áp lực từ môi trường sống lịch sử. Từ những vật liệu đa dạng gắn với đời sống xứ Huế, nghệ sĩ sử dụng kỹ thuật cắt dán, bồi đắp, sơn phủ và kết nối để tạo nên cấu trúc điêu khắc riêng lẻ. Sau đó, cô sắp đặt thành một chỉnh thể, với các hình thể tròn, dài, bầu dục cùng những đường ống dẫn nối tiếp nhau gợi liên tưởng đến cơ thể sinh học, hệ mạch, cơ quan nội tạng hoặc những di vật sót lại sau biến cố không rõ tên. Mang ý nghĩa ranh giới giữa tự nhiên và nhân tạo, sự sống và phân rã, cơ thể và máy móc liên tục bị xáo trộn. NHẬP THỂ GIỮA CON NGƯỜI VỚI MÔI TRƯỜNG Tôi cảm nhận được không gian sắp đặt của Mzung Nguyễn như một sự nhập thể giữa con người với môi trường. Những hình hài bị uốn nắn, biến dạng; các cấu trúc gợi tế bào, mạch máu, dòng sông, lục bình rỗng, bình trà biến tấu hay những vỏ chai nối với ống nước nhựa. Tất cả tạo nên một hệ thống vừa hữu cơ vừa công nghiệp, như thể vật chất đang tự tìm cách thích nghi để tiếp tục tồn tại. Điều thú vị nằm ở cuộc đối thoại giữa hai thế giới đối lập: một bên là vật liệu thủ công mang dấu vết của đất và thời gian phân rã; bên kia là những cấu kiện công nghiệp được sản xuất để kết nối, dẫn truyền và điều tiết trên dòng chảy địa lý của Sông Hương. Sự khéo léo nghệ sĩ Mzung Nguyễn sử dụng chất liệu giấy vốn mỏng, mềm, dễ rách, qua nhiều lớp bồi đắp, tạo nên nặng nề, sần sùi, gợi cảm giác đất đá và lớp da của mô sinh học. Mỗi lớp vật liệu chồng lên nhau thành lớp ký ức, thực nghiệm mang dấu vết thời gian. Mỗi tác phẩm trong triển lãm, hiện ra từng đường nứt đỏ, vệt màu loang lổ, bề mặt không đồng nhất khiến hình thể mang dấu hiệu tổn thương. Các vết đỏ đó gợi mao mạch, vết thương hay những đường khâu vá, như hành động nối lại một bề mặt đứt gãy. Tôi cảm giác về sự chữa lành, bên không gian sắp đặt, ở đây không phải là trở về trạng thái nguyên vẹn, chúng truyền tải khả năng tồn tại sau nỗi đau đã xảy ra. Từ dòng sông đến vật tổ hiện đại. Trong lời chia sẻ về ý tưởng sáng tác, Mzung Nguyễn cho biết: “Nhóm tác phẩm khởi nguồn từ hình ảnh hệ thống sông ngòi miền Trung: những dòng chảy phân nhánh, len qua địa hình, rồi hội tụ và đổ về sông Hương. Tôi liên tưởng cấu trúc này đến hệ thống mạch máu trong cơ thể, nơi các dòng chảy liên tục tách rời rồi kết nối và vận chuyển. Từ đó, các cấu trúc được tạo ra và sắp đặt như những hình thái vừa mang tính sinh học, vừa gợi liên tưởng đến những modern totem — vật thiêng thời đại”. Từ chia sẻ ấy, tôi liên tưởng đến mạng lưới mạch máu trong cơ thể. Nếu mạch máu dẫn truyền sự sống trong một sinh thể, thì sông ngòi có thể được hình dung như hệ mạch của một vùng đất, chuyên chở phù sa, ký ức và những phương thức sinh tồn được hình thành qua nhiều thế hệ. Nghệ sĩ Mzung Nguyễn đưa thông điệp, từ địa hình của Huế, nối kết với cơ thể. Vì thế trở thành hai hình ảnh soi chiếu lẫn nhau. Các cấu trúc điêu khắc không mô phỏng giải phẫu con người, không mang một hình thể hoàn chỉnh, tạo quá trình hình thành, phân rã tái cấu trúc. Không gian bày biện của cô luôn hiện hữu. Từ nhiều khối vật chất khác nhau, xếp chồng theo trục đứng khiến tôi liên tưởng, vật chất kết nối tồn tại được vẽ nên bức tranh cân bằng bất ổn. NGHỊCH LÝ HIỆN SINH Tựa đề “Ở bầu thì tròn; Ở ống thì dài” xuất phát từ câu nói dân gian về khả năng thích nghi với hoàn cảnh. Nhưng trong không gian nghệ thuật của Mzung Nguyễn, sự thích nghi không đơn thuần là một phẩm chất tích cực. Nó vừa biểu hiện sức mạnh sinh tồn, để lộ dấu vết áp lực, biến dạng thành tính sức mạnh, biểu hiện khiến con người thay đổi giới tính để tồn tại. Từ đây, tác phẩm mở ra những suy tưởng về chiến tranh, di cư, giao thương, thuộc địa và quá trình hiện đại hóa. Hay vô số biến động xã hội làm thay đổi nơi cư trú, phương thức lao động, ngôn ngữ, tập quán và cách các thế hệ nhìn nhận chính mình. Nên tác phẩm điêu khắc của cô, toát lên con người tồn tại tách biệt khỏi môi trường, giải mã về căn tính là một thực thể bất biến, tái cấu trúc qua thời gian. Trong ngôn ngữ nghệ thuật của Mzung Nguyễn, ý niệm “biến đổi gen” hiểu như một ẩn dụ về biến đổi căn tính, không phải khẳng định sinh học. Vì các hình khối điêu khắc, chúng không phải chân dung sinh học cộng đồng, mà là cấu tạo để người xem suy nghĩ về môi trường tác động lên đời sống con người. Tôi không nghĩ có thể giải mã mọi chi tiết trong tác phẩm thành một biểu tượng cố định hay một câu chuyện hoàn chỉnh. Giá trị của những hình hài này nằm ở khả năng tự lên tiếng, tạo ra những liên tưởng không khép kín, nơi vật chất, thân phận và lịch sử cùng hiện diện trong một cuộc đối thoại. Triển lãm của Mzung Nguyễn đặt ra một nghịch lý hiện sinh: chúng ta chủ động biến đổi để mở rộng khả năng tồn tại, hay đang dần đánh mất quyền quyết định hình hài của chính mình? Giữa tự nguyện thích nghi và bị buộc phải thích nghi, ranh giới ấy không còn dễ phân định. Có lẽ, chính trong những hình hài chưa hoàn chỉnh, những kết nối chắp vá, cấu trúc luôn ở trạng thái biến đổi, đã gợi lên câu hỏi về thân phận con người: Khi hoàn cảnh liên tục thay đổi, điều gì còn lại để chúng ta nhận ra chính mình? n TRONG KHÔNG GIAN ĐIÊU KHẮC VÀ SẮP ĐẶT CỦA MZUNG NGUYỄN, VẬT CHẤT KHÔNG CÒN ĐƠN THUẦN LÀ NHỮNG ĐỒ VẬT MẤT ĐI CÔNG NĂNG, MÀ TRỞ THÀNH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT SUY TƯ VỀ KÝ ỨC, HƯỚNG VỀ CĂN TÍNH THÂN PHẬN CON NGƯỜI. KHI THÂN PHẬN BIẾN ĐỔI HUỲNH LÊ NHẬT TẤN Mzung Nguyễn (sinh năm 1982) là nghệ sĩ đa ngành, xuất phát từ nền tảng làm phim. Cô tốt nghiệp ngành Báo chí tại Đại học Huế năm 2006, từng tham gia các chương trình đào tạo điện ảnh tại Hà Nội, Đại học Nam California (Mỹ) và Học viện Điện ảnh châu Á (Hàn Quốc) trong giai đoạn 2007-2009. Một số tác phẩm được sắp đặt trong không gian triển lãm NGHỆ THUẬT THÍCH NGHI: 31/10-1/11/2026 www.tienphong.vn VĂN HÓA 7 Ngày 30/10, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết đơn vị vừa hoàn thành khảo sát, đánh giá hiện trạng xuống cấp của các di tích lăng chúa Nguyễn, lập hồ sơ đề xuất tu bổ, phục hồi. Hồ sơ đã được trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Huế xem xét, cho ý kiến để làm cơ sở xây dựng dự án. Theo Ban Quản lý Dự án Di tích cố đô Huế, dự án Bảo quản, tu bổ, phục hồi lăng các chúa Nguyễn dự kiến được triển khai tại 10 di tích, gồm 5 di tích cấp quốc gia và 5 di tích cấp thành phố. Năm di tích cấp quốc gia gồm lăng Trường Cơ (chúa Nguyễn Hoàng), Trường Thái (chúa Nguyễn Phúc Khoát), Trường Thiệu (chúa Nguyễn Phúc Thuần), Cơ Thánh (mộ ông Nguyễn Phúc Luân, cha vua Gia Long) và Hải Đông Quận vương. Năm di tích cấp thành phố gồm lăng Trường Diễn (chúa Nguyễn Phúc Nguyên), Trường Diên (chúa Nguyễn Phúc Lan), Trường Hưng (chúa Nguyễn Phúc Tần), Trường Mậu (chúa Nguyễn Phúc Thái) và Trường Thanh (chúa Nguyễn Phúc Chu). Riêng lăng Trường Phong đã được tu bổ, phục hồi trong năm 2024. Qua khảo sát, nhiều lăng đã hư hại, xuống cấp ở các mức độ khác nhau. Đáng chú ý, lăng Trường Thiệu và Trường Thái đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, hệ thống tường thành ở cả hai vòng thành bị nghiêng, lún và xô lệch, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sự bền vững của di tích. NGỌC VĂN Tu bổ hệ thống lăng chúa Nguyễn Lăng Trường Thiệu (nơi an nghỉ của chúa Nguyễn Phúc Thuần) sẽ được đầu tư tu bổ, tôn tạo HỆ THỐNG 10 LĂNG CHÚA NGUYỄN TẠI HUẾ, TRONG ĐÓ CÓ NHIỀU DI TÍCH XUỐNG CẤP NGHIÊM TRỌNG, DỰ KIẾN ĐƯỢC TU BỔ, PHỤC HỒI VỚI TỔNG KINH PHÍ KHOẢNG 60 TỶ ĐỒNG.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==