Chiều xuống rất nhanh. Hai bên con đường ra nghĩa địa, cỏ dại mọc lút đầu gối. Một cây cổ thụ đứng bên lối rẽ, tán đen trùm lên khoảng đất vừa đắp mộ. Xa xa, dãy núi chìm trong màu xám đục của buổi chạng vạng. Người đàn bà đi trước, tay cầm bó hoa cúc trắng. Đứa con gái mười sáu tuổi lặng lẽ theo sau, thỉnh thoảng cúi xuống gạt những cành cỏ chắn đường. - Sắp đến chưa mẹ? - Sắp rồi. Người đàn ông nằm dưới ngôi mộ kia vừa mất được bốn ngày. Bà không đến viếng trong đám tang. Bà biết mình không có tên trong danh sách những người thân, cũng chẳng biết phải đứng ở đâu giữa đám đông những người từng gọi ông là bạn bè, đồng nghiệp. Bà đã sống với ông mười bảy năm. Mười bảy năm không có tờ giấy chứng nhận, không có bức ảnh gia đình nào được treo, không có những ngày lễ Tết mà bà có thể đường hoàng đưa con đến nhà nội. Nhưng có những buổi tối ông ngồi bên cửa sổ, kể chuyện cơ quan, chuyện một người bạn cũ. Có những lần ông sốt, bà thức trắng đêm. Có một đứa con gái đang đi phía sau bà, mang đôi mắt giống ông đến lạ. Bà đã từng nghĩ, chỉ cần chờ thêm một thời gian, mọi chuyện sẽ khác. Hai mẹ con đến bên mộ. Đất còn mới, những cục đất nâu sẫm lẫn rơm rạ. Tấm bia khắc tên ông nổi lên giữa khoảng cỏ bị giẫm đạp. Người đàn bà đặt hoa xuống, lấy tay sửa lại những cánh bị gió làm xô lệch. Cô gái đứng im một lúc rồi khẽ gọi “Cha ơi!”. Tiếng gọi nhỏ đến mức gần như tan ngay trong gió. Người đàn bà quay mặt đi. Đúng lúc ấy, phía cuối con đường vang lên tiếng bước chân. Người đàn bà đang đi tới mặc áo tối màu, tay xách chiếc túi vải. Bà đi chậm, những bước đi tự tin. Người đàn bà cầm hoa nhận ra ngay lập tức. Vợ chính thức của ông. Bà từng nhìn thấy người này trong những bức ảnh, những buổi lễ đôi lần từ xa ở một nơi nào đó. Người có một mái nhà chung với ông, có những đứa con được công khai gọi ông là cha, có quyền đứng cạnh ông trong đám tang mà không phải giải thích với bất cứ ai. Hai người nhìn nhau. Người vợ cả dừng lại. Ánh mắt bà chuyển từ bó hoa sang cô gái, rồi trở về gương mặt người đàn bà trước mộ “Cô đến đây làm gì? Cô dám đến?” “Tôi đến thăm ông ấy…”, bó hoa bị siết trong tay. Người vợ cả bật tiếng cười khô khốc “Ông ấy vừa nằm xuống được mấy ngày. Cô vẫn chưa chịu để ông ấy yên sao?”. “Tôi chỉ muốn thắp cho ông ấy nén hương”. “Cô lấy tư cách gì?”. Người đàn bà cúi đầu. Bà đã chuẩn bị rất nhiều câu trả lời trên đường đến đây, nhưng giờ không câu nào có thể thốt ra. Người vợ cả tiến thêm một bước. - Cô có biết tôi đã cùng ông ấy đi qua những gì không? - Tôi biết bà là vợ ông ấy. - Vậy mà cô vẫn... Câu nói bỏ lửng sắc hơn một lời chửi. Người đàn bà nhìn xuống bó hoa. Tờ giấy bọc đã nhàu nát trong tay bà “Tôi xin lỗi”. - Cô xin lỗi tôi bây giờ để làm gì? Chồng tôi chết rồi. Con bé bước lên, đứng cạnh mẹ. - Bác ơi, mẹ cháu không đến để giành gì với bác đâu. - Con im đi! - người đàn bà quát. Con bé giật mình. Nó chưa từng thấy mẹ như vậy. Người vợ cả đưa mắt nhìn “Con bé là…?”. Im lặng. “Nó… nó là con ông ấy?”. Cái gật đầu xác nhận. “Thế sao chưa bao giờ tôi được biết?”. Người đàn bà thứ hai ngẩng lên, đôi mắt đỏ hoe “Bà chưa bao giờ hỏi ông ấy?”. Câu nói bật ra khiến cả ba cùng im lặng. Người vợ cả tái mặt. Trong một thoáng, dường như bà định giơ tay tát người đối diện. Nhưng bàn tay chỉ siết chặt quai túi “Cô còn dám nói thế với tôi?”. - Tôi không có ý... - Cô không có ý gì? Không có ý phá hoại gia đình tôi? Không có ý sinh con với chồng tôi? Không có ý để tôi thành con ngốc trong suốt bao nhiêu năm? Người đàn bà thứ hai lặng thinh. Bà có thể nói rằng mình chưa bao giờ đòi ông bỏ vợ. Có thể nói rằng bà cũng từng đau khổ, từng muốn chấm dứt, từng chờ một lời quyết định mà ông không bao giờ đưa ra. Nhưng mọi lời giải thích lúc này đều có vẻ đáng khinh. Đứa con gái bỗng lên tiếng: “Cháu chưa bao giờ được gọi ông ấy là cha trước mặt người khác”. Người vợ cả quay sang “Cháu nói gì?”. - Cháu nghĩ khi lớn, cháu không phải giấu nữa. Cháu nghĩ một ngày nào đó, cha sẽ đưa mẹ con cháu đến gặp mọi người. Nhưng cháu chưa kịp lớn thì cha đã mất. Nó cúi đầu, nước mắt rơi xuống bàn tay “Cháu chỉ muốn gọi cha một tiếng thôi…”. Người vợ cả nhìn con bé rất lâu. Bà nhận ra đôi mắt ấy. Không phải chỉ hình dáng, mà là điều gì nằm sâu trong đó. Và cả cách nó mím môi khi cố kìm nén điều gì đó. Bà chợt nhớ những buổi tối ông về muộn, những lần điện thoại reo rồi tắt, những chuyến công tác không rõ ngày về. Bà từng hỏi, ông từng nói dối. Bà từng nghi ngờ, rồi lại tự thuyết phục mình. Có những đêm, bà nằm cạnh ông, nghe tiếng thở đều đặn của ông mà thấy giữa hai người có cánh cửa đóng kín. Bà có thể cố mở cánh cửa đó, nhưng bà không dám đi đến cùng. Bà không biết phía bên kia cánh cửa ấy có một đứa trẻ, và nhiều điều khác nữa. Bây giờ, những bí mật ấy đang đứng trước mặt bà bằng xương bằng thịt. “Tôi đã nghĩ cô là một người khác. Bà nói, giọng thấp xuống. “Một người trẻ hơn, đẹp hơn, biết chiều chuộng ông ấy hơn tôi. Một người không phải lo cơm áo, con cái, không phải cằn nhằn ông ấy chuyện tiền bạc. Tôi cứ nghĩ ông ấy đến với cô vì tôi không đủ tốt. Bà cười nhạt, “Hóa ra cô cũng chẳng khá hơn tôi là bao”. Im lặng rất lâu. “Vâng. Tôi đã có những ngày khổ sở…”, người đàn bà thứ hai thở dài. “Tôi xin lỗi”. Gió thổi qua tán cây. Một chiếc lá khô rơi xuống tấm bia, nằm chéo trên dòng tên khắc đá. Người vợ cả cúi xuống nhặt nó, rồi phủi nhẹ mặt bia bằng chiếc khăn mang theo. Bà lấy trong túi ra bó hương, châm lửa. Ngọn lửa nhỏ hắt lên gương mặt hốc hác của bà. - Tôi từng muốn ông ấy biến mất - bà nói, mắt nhìn ngọn lửa - Có những lúc tôi nghĩ, giá như ông ấy đi luôn thì tôi sẽ được yên. Bà châm hương, đưa tay che gió “Nhưng đến lúc ông ấy thực sự đi hẳn, tôi biết mình thiếu gì”. Người đàn bà thứ hai đứng im. Đó cũng là ý nghĩ của bà. Thì ra, những kẻ tử thù vốn có chung rất nhiều thứ trong đời. “Cô có yêu ông ấy chứ?” Người vợ cả hỏi. “Có”. “Đến mức nào?”. Người đàn bà nghĩ một lúc: “Chị… chị cho phép chứ??... Đủ để chờ ông ấy mười bảy năm. Nhưng không đủ để khiến ông ấy trở thành người khác… Người vợ cả ngẩng lên. Hai người nhìn thẳng vào mắt nhau. Lần đầu tiên, ánh mắt họ không còn chỉ có giận dữ và phòng bị. Có một nỗi niềm chung đang hiện ra, âm thầm nhưng rõ rệt. “Tôi cũng yêu ông ấy - người vợ cả nói – với một thời gian còn dài hơn cô. Nhưng tôi không biết ông ấy có yêu tôi như tôi tưởng không”. Không ai có thể trả lời. Gió ở nghĩa trang luôn hun hút. Và cỏ ở nghĩa trang đều như đang giấu những bí mật lớn về đời người. Người vợ cả đặt một nén hương xuống trước mộ, rồi đưa nén còn lại cho người đàn bà kia “Cô thắp đi”. Người đàn bà thứ hai đón lấy nén hương bằng hai tay. Đầu ngón tay họ chạm nhau trong chốc lát. Cả hai đều khựng lại, nhưng không ai rút tay về ngay. Khói hương chậm rãi vòng quanh trước mộ, bên cạnh bó hoa cúc trắng. Ba người đứng trước mộ, không ai nói gì. Lúc này, trước ngôi mộ, mỗi người đều theo đuổi một ý nghĩ riêng. Những ý nghĩ chập chờn, nhập nhòa, mọi câu hỏi mà họ canh cánh trước đó giờ đều trở nên vô nghĩa. Người vợ cả quay sang cô gái “Cháu tên gì?”, “Dạ, Linh ạ”, “Bao nhiêu tuổi rồi?”, “Mười sáu ạ”. Bà gật đầu. Rồi bà lại hỏi, như một câu chuyện bình thường: “Cháu còn đi học chứ?”, “Dạ, cháu học lớp mười một”, “Học cho tốt. Năm sau tốt nghiệp rồi”. Linh lí nhí cảm ơn. Người đàn ông dưới mộ đã mang những phần khác nhau của mình đến hai mái nhà. Có lẽ ông từng nghĩ mình có thể giữ được tất cả, miễn là không để những phần ấy gặp nhau. Nhưng cuối cùng, chính cái chết đã đưa họ đến cùng một nơi. Người vợ cả xách túi, nhìn về con đường đang chìm trong bóng tối nhập nhoạng. Người phụ nữ thứ hai cũng nhìn về phía kia của con đường, nó cũng chỉ còn chút ánh sáng vớt vát của vầng mặt trời đã xuống gần hết. Con bé Linh bỗng lên tiếng: “Bác… bác còn ghét mẹ con cháu nữa không?”. Người đàn bà cười buồn: “Thôi… giờ bác không còn đủ sức để ghét ai nữa". Người đàn bà kia khẽ quay mặt lại. Rồi bà cúi đầu xuống thật thấp. Ba người rời ngôi mộ. Người vợ cả đi trước, hai mẹ con theo sau. Đường nhỏ, cỏ hai bên nghiêng ngả, những nhánh cây đan vào nhau trên nền trời xám. Thỉnh thoảng, người vợ cả phải tránh một vũng nước, rồi đứng lại chờ hai mẹ con đi tới. Trên con đường ra khỏi nghĩa địa, ba người đi trong im lặng. Bóng họ đổ dài trên mặt đất, chập chờn dưới những tán cây. Đến chỗ gặp đường lớn, tất cả dừng chân, nhìn về ngôi mộ lần cuối. Phía sau họ, cây già đứng im trên nghĩa địa. Ngôi mộ mới đắp đã chìm vào bóng tối, chỉ còn những bông hoa trắng mờ mờ dưới ánh sáng cuối ngày. Họ bỗng cùng hiểu rằng người đàn ông nằm dưới đất không còn là thứ để họ tranh giành. Ông đã để lại cho mỗi người một nỗi đau và một niềm vui, một phần ký ức, một phần cuộc đời. Không ai có thể nhận phần của người khác, cũng không ai cần phải phủ nhận phần của mình. Họ không thể chia sẻ một người đàn ông khi ông còn sống. Nhưng giờ họ lại cùng chia sẻ nỗi mất mát mà ông để lại. Họ đã từng nghĩ mình sống trong những khoảng riêng không thể xâm phạm; nhưng giờ họ bàng hoàng nhận ra họ có nhiều cái chung hơn họ tưởng. Một buổi chiều. Nghĩa trang vẫn gió. n 31/10-1/11/2026 www.tienphong.vn 14 SÁNG TÁC Cuộc gặp ở nghĩa trang Truyện ngắn của LÊ NGUYÊN CHƯƠNG MINH HỌA: VŨ XUÂN TIẾN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==