14 n Thứ Hai n Ngày 12/10/2026 Cà Mau có hệ thống sông, kênh, rạch dày đặc, tổng chiều dài khoảng 14.000km, trong đó có 31 tuyến đường thủy nội địa, cùng nhiều cửa sông, cửa biển và hệ thống công trình thủy lợi quy mô lớn. Tỉnh cũng có trên 310km bờ biển, chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sụt lún đất, xâm nhập mặn, hạn hán, suy giảm nguồn bùn cát từ thượng nguồn và diễn biến bồi - xói ven biển ngày càng nghiêm trọng. Những năm qua, tỉnh Cà Mau đã đầu tư nạo vét hệ thống thủy lợi, cửa sông, cửa biển và các tuyến giao thông thủy phục vụ phát triển sản xuất, dân sinh và phòng, chống thiên tai. Nhiều công trình sau khi được nạo vét đã phát huy hiệu quả trong việc cải thiện khả năng dẫn nước, tiêu úng, giảm bồi lắng cửa biển, bảo đảm lưu thông tàu thuyền và nâng cao hiệu quả khai thác công trình. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc cả về cơ chế quản lý, giải pháp kỹ thuật, nguồn lực đầu tư và tổ chức thực hiện. Nhiều vấn đề phát sinh không chỉ là khó khăn riêng của tỉnh Cà Mau mà cũng là tồn tại chung của các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long. UBND tỉnh Cà Mau cho biết, việc quản lý, vận chuyển và sử dụng đất, bùn nạo vét trong một số trường hợp còn gặp nhiều lúng túng do chịu sự điều chỉnh của các quy định về địa chất và khoáng sản, bảo vệ môi trường, đất đai và các quy định pháp luật có liên quan. ThS. Nguyễn Tiến Sơn - Phó Chi Cục trưởng Chi cục Địa chất và Khoáng sản miền Nam đề xuất, các bộ ngành và tỉnh Cà Mau có thể xem xét xây dựng mô hình thí điểm quản trị vật liệu nạo vét theo kinh tế tuần hoàn, tận thu, sau đó đánh giá và nhân rộng ra cả nước. Theo đó, việc quản lý vật liệu nạo vét hướng tới bảo đảm tính khoa học, minh bạch, tiết kiệm và bền vững. PGS.TS Trần Thanh Tùng - Phó Trưởng khoa Công trình, Trường Đại học Thủy lợi cho rằng, cần xây dựng một hệ thống dữ liệu quản lý hoạt động nạo vét theo quy mô toàn quốc. Trong đó, cần coi việc vật liệu nạo vét là một loại tài nguyên, từ đó phân loại để xác định sử dụng được hay không, sử dụng vào mục đích nào. Từ đó hướng tới tận thu để sử dụng, thay vì phải đầu tư để xử lý như một loại chất thải. Lãnh đạo UBND tỉnh Cà Mau đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các bộ ngành, địa phương liên quan thống kê toàn diện hệ thống sông ngòi, kênh rạch cần nạo vét trên địa bàn tỉnh. Từ đó, xây dựng giải nạo vét, thứ tự ưu tiên thực hiện và giải pháp tận thu nguồn thải sau nạo vét. T.L THÁCH THỨC TỪ NGUỒN NƯỚC VÀ HẠ TẦNG CẤP NƯỚC Cà Mau có mạng lưới sông, kênh, rạch và công trình thủy lợi dày đặc, nhưng do đặc điểm địa hình thấp, ba mặt giáp biển, nguồn nước mặt chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều và xâm nhập mặn. Trong khi đó, Cà Mau không hưởng lợi trực tiếp từ hệ thống sông Mekong, nên nguồn nước ngọt tại chỗ phụ thuộc lớn vào mưa, trữ nước trong kênh, hồ và khả năng điều tiết của các công trình thủy lợi. Cà Mau không thiếu nước, vấn đề nằm ở thiếu nguồn nước ngọt có chất lượng phù hợp, ổn định theo thời gian để cấp cho sinh hoạt và sản xuất. Cùng với đó, hạ tầng khai thác, cấp nước, truyền dẫn còn hạn chế. Tình trạng này thể hiện rõ nhất vào mùa khô tại các khu vực ven biển, vùng sâu, vùng xa, vùng ngọt hóa và những nơi nước ngầm bị nhiễm phèn, nhiễm mặn. Nhiều năm qua, việc nghiên cứu chuyển nước ngọt từ các hệ thống nguồn nước ngoài tỉnh như sông Hậu, Cái Lớn - Cái Bé hoặc Quản Lộ - Phụng Hiệp đã được đề cập như một giải pháp quan trọng nhằm bổ sung nguồn nước cho bán đảo Cà Mau. PGS.TS Tô Văn Thanh - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam cho rằng, định hướng bảo đảm an ninh nguồn nước của Cà Mau phải được thực hiện theo nguyên tắc đa nguồn, đa tầng và thích ứng linh hoạt. Ngoài mục tiêu tăng nguồn cung nước, còn phải xây dựng một hệ thống có khả năng chống chịu trước hạn hán, xâm nhập mặn, biến đổi khí hậu và các rủi ro vận hành trong tương lai. Do đó, theo ông Thanh, định hướng phù hợp cho Cà Mau là kết hợp hiệu quả giữa nguồn nước nội tỉnh, nguồn nước liên vùng, các giải pháp cấp nước phân tán và hệ thống quản trị thông minh. Trong đó, nguồn nước liên vùng giữ vai trò bổ sung chiến lược; các hồ chứa, kênh rạch tại chỗ tăng cường tính tự chủ; nước dưới đất được quản lý như nguồn dự phòng trong giai đoạn chuyển tiếp. Kết hợp với hạ tầng số để nâng cao hiệu quả quản trị và điều phối nguồn nước. PHẢI QUẢN TRỊ TOÀN BỘ NGUỒN NƯỚC Nghiên cứu từ Viện Mekong (Đại học Cần Thơ) cho thấy, với Cà Mau, an ninh nguồn nước không chỉ là chuyện của ngành tài nguyên, mà còn trở thành một cấu phần của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Do vậy, chiến lược đến 2050 cần chuyển từ “khai thác thêm nước để đáp ứng nhu cầu” sang “quản trị tổng hợp toàn bộ hệ thống tài nguyên nước để bảo đảm an ninh nước”. Từ đó, Viện Mekong kiến nghị tỉnh Cà Mau đưa an ninh nguồn nước thành một chỉ tiêu chiến lược của quy hoạch tỉnh. Xây dựng cơ chế điều phối liên ngành về an ninh nguồn nước, kết nối tài nguyên nước - nông nghiệp - xây dựng - công nghiệp - đô thị - năng lượng - môi trường - khoa học công nghệ. Tỉnh Cà Mau cũng cần xây dựng “Bản đồ An ninh nguồn nước Cà Mau 2050”, trong đó số hóa dữ liệu và được cụ thể hóa bằng bản đồ số, thể hiện các vấn đề về nguồn nước. Trong đó, bản đồ thể hiện rõ nguồn nước, nhu cầu, chất lượng, độ mặn, rủi ro, hạ tầng, dự phòng, hệ sinh thái. Đây là công cụ quan trọng cho quyết định “phát triển ở đâu, quy mô bao nhiêu, cần bao nhiêu nước, lấy nước từ đâu, đầu tư công trình gì?”. Ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhìn nhận, những thách thức do biến đổi khí hậu, nguồn nước của cả vùng và riêng tỉnh Cà Mau đang phải đối mặt không còn là những vấn đề đơn lẻ. Những thách thức này không phải của từng ngành, từng lĩnh vực hay từng địa phương, mà đã mang tính tổng hợp, có mối quan hệ hữu cơ giữa tài nguyên nước, tài nguyên đất, hệ sinh thái, phát triển kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu. “Khó khăn của Cà Mau không đơn thuần là thiếu nước về tổng lượng, chủ yếu thiếu nguồn nước ngọt có chất lượng phù hợp, ổn định, phân bố đúng nơi có nhu cầu và đủ hạ tầng khai thác, xử lý, truyền dẫn, phân phối”, ông Sử nói. TÂN LỘC CÀ MAU: Ứng phó biến đổi khí hậu bắt đầu từ nguồn nước Trước những thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, gây ra hạn hán, xâm nhập mặn và sụt lún đất, tỉnh Cà Mau đang rốt ráo triển khai nhiều giải pháp ứng phó, từ giải pháp chính sách, công nghệ tới công trình để đảm bảo cấp nước ổn định cho sinh hoạt, sản xuất. Nhiều công trình sau nạo vét, khơi thông luồng lạch ở Cà Mau đã giúp cải thiện khả năng dẫn nước, tiêu úng, giảm bồi lắng cửa biển. Nguồn cát, bùn đất sau nạo vét có thể tận thu thành vật liệu san lấp để góp phần bảo vệ môi trường, nhưng việc khai thác và sử dụng nguồn vật liệu này đang vướng nhiều quy định về khoáng sản, môi trường, đất đai. Hạn hán làm mực nước trên các sông, kênh, rạch giảm nhanh, khai thác nước ngầm quá mức đang gây ra sạt lở, sụt lún nhiều nơi ở Cà Mau ẢNH: TÂN LỘC Mới đây, Công ty Samsung E&A và DNP Water gửi UBND tỉnh Cà Mau và UBND TP. Cần Thơ đề xuất đầu tư Dự án Trạm bơm nước thô vùng Tây Nam sông Hậu và Hệ thống tuyến ống truyền tải. Dự án có tổng mức đầu tư ước khoảng 6.500 tỷ đồng, gồm xây dựng hệ thống khai thác và truyền dẫn nguồn nước thô từ thượng nguồn sông Hậu (kênh Xáng Xà No tại Cần Thơ), sau đó nước thô được bơm qua hệ thống ống cỡ lớn để đưa về khu vực trung tâm đô thị của các địa phương thuộc bán đảo Cà Mau (Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau cũ). Nhà đầu tư đề xuất mục tiêu khởi công trong quý 2/2027, đưa vào vận hành trong quý 4/2028. Gỡ nút thắt để tận thu vật liệu nạo vét Từng bước liên thông mạng lưới cấp nước Theo định hướng được UBND tỉnh Cà Mau xây dựng, giai đoạn 2026-2027, tỉnh sẽ tập trung rà soát, kiểm kê toàn bộ nguồn nước và hệ thống công trình đang có. Từ đó xác định các khu vực thiếu nước cấp bách để ưu tiên đầu tư. Tỉnh cũng sửa chữa, nâng cấp các công trình cấp nước xuống cấp nhưng còn khả năng khai thác, mở rộng mạng lưới đường ống đến những khu dân cư có thể kết nối ngay, chuẩn bị đầu tư các dự án tạo nguồn và cấp nước liên vùng. Cà Mau đặt mục tiêu giai đoạn 2028-2030 hoàn thành các công trình tạo nguồn và truyền tải nước; xây dựng, nâng cấp các nhà máy cấp nước liên xã, liên vùng; từng bước liên thông mạng lưới cấp nước. Các trạm cấp nước nhỏ lẻ, khai thác nước ngầm kém hiệu quả sẽ được thay thế từng bước. Tỉnh cũng hoàn thiện hệ thống quản lý, quan trắc và điều hành cấp nước trên nền tảng số. TÂN LỘC Cà Mau hướng tới tận thu vật liệu nạo vét để sử dụng, thay vì phải đầu tư để xử lý như một loại chất thải ẢNH: BXD
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==