CHUYỆN CHỌN PHIM DỰ OSCAR LẠI TRANH CÃI Vẫn biết sự đánh giá của hội đồng và sự tiếp nhận của khán giả không phải lúc nào cũng trùng khớp, nhưng với nhiều người trong nghề, việc gửi phim dự Oscar còn là cơ hội cọ xát, để thấy rõ hơn vị trí của mình trên bản đồ điện ảnh thế giới. LÝ DO HỘ LINH TRÁNG SĨ ĐƯỢC CHỌN Theo quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình được chọn gửi tham dự vòng sơ tuyển hạng mục Phim truyện quốc tế tại Oscar lần thứ 99. Đến cuối tháng 9, phim thu khoảng 38,2 tỷ đồng, trong khi kinh phí được công bố vào khoảng 100 tỷ đồng. Kết quả kinh doanh cùng những ý kiến trái chiều về chất lượng khiến lựa chọn này khó tránh khỏi bị bàn tán. Để rộng đường dư luận, có lẽ trước hết, cần xác định đúng ý nghĩa của việc “đi Oscar”. Đây là quyết định tuyển chọn từ phía Việt Nam, chưa phải sự ghi nhận của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ. Tác phẩm còn phải trải qua quá trình xét chọn quốc tế. Bởi vậy, thông tin được gửi dự giải chưa thể dùng để khẳng định giá trị nghệ thuật của phim hay khép lại những tranh luận sau khi công chiếu. Sự chưa đồng tình có thể được lý giải từ trải nghiệm của người xem. Khán giả đã mua vé, theo dõi câu chuyện và hình thành đánh giá riêng. Khi một tác phẩm chưa thuyết phục họ được chọn làm đại diện quốc gia, câu hỏi về tiêu chuẩn tuyển chọn là điều dễ hiểu. Đằng sau phản ứng ấy còn là kỳ vọng bộ phim được gửi đi phải có những phẩm chất nổi trội, đủ để đặt cạnh tác phẩm từ các nền điện ảnh khác. Tất nhiên, lấy doanh thu thấp làm lý do duy nhất để bác bỏ lựa chọn cũng thiếu công bằng. Phòng vé phản ánh sức mua và mức độ tiếp cận công chúng trong một hoàn cảnh phát hành cụ thể. Trong khi giá trị nghệ thuật cần được xem xét qua cấu trúc, hình ảnh, diễn xuất, âm thanh và chiều sâu nhân vật. Đấy là chưa kể, hầu hết phim được những giải quốc tế lớn như Oscar, Cannes... vẫn ế ẩm như thường. Đây là vấn đề chung của cả thế giới, không riêng gì Việt Nam. Với Hộ linh tráng sĩ, băn khoăn của người xem còn bị khuếch đại vì sau khi công chiếu không lâu, phim từng điều chỉnh từ bản dựng 155 phút xuống 135 phút, nhằm cô đọng câu chuyện và điều chỉnh nhịp phim trước những phản hồi liên quan đến kịch bản và cách phát triển nhân vật. Dù chi tiết này không đủ để kết luận chất lượng toàn bộ tác phẩm, nhưng ít nhất, nó đặt ra yêu cầu phải đánh giá kỹ hơn hiệu quả kể chuyện của phiên bản được gửi dự giải. Ở chiều ngược lại, theo nhà phê bình Nguyễn Phan Dương, có thể hình dung cơ sở khiến Hộ linh tráng sĩ được cân nhắc: Tác phẩm khai thác huyền tích thời Đinh, kết hợp câu chuyện bảo vệ lăng mộ với hành động, võ thuật và không gian văn hóa Việt. Chất liệu ấy tạo cơ hội giới thiệu một thế giới ít quen thuộc với người xem quốc tế. Ngoài ra, tham vọng thực hiện một phim huyền sử quy mô lớn cũng đáng được ghi nhận. Với lịch sử phong phú, nhiều truyền thuyết, huyền thoại dân gian,… nếu đi đúng hướng, phim hành động cổ trang Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển thành một thế mạnh, góp phần mở rộng thị trường cho điện ảnh Việt. Ông Dương cho rằng, nếu nhìn ở góc độ marketing, những cảnh võ thuật chất lượng cao, chân thật trong Hộ linh tráng sĩ có thể góp phần khẳng định năng lực của ê-kíp Việt, tạo uy tín cho nền công nghiệp điện ảnh đang phát triển. Đó cũng là cơ sở để các đoàn phim quốc tế cân nhắc hợp tác với đội ngũ dàn dựng hành động, võ thuật Việt Nam khi thực hiện dự án trong nước hoặc tại các quốc gia khác ở Đông Nam Á. CHỌN ĐẠI DIỆN VỚI KỲ VỌNG NÀO? Nhìn lại những lần tuyển chọn gần đây nhất, có thể thấy, thể loại phim nào Việt Nam cũng từng thử: từ phim chuyển thể Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh (2016), cho đến phim xuyên không kỳ ảo Cô Ba Sài Gòn (2018), phim hành động Hai Phượng (2019), phim thương mại Bố già (2021), phim nghệ thuật Tro tàn rực rỡ (2023), phim lịch sử Đào, phở và piano (2024), phim chiến tranh hành động Mưa đỏ (2025)…. Vì thế, khó quy cách chọn của Việt Nam về một tiêu chí đơn nhất như doanh thu hay đề tài lịch sử. Một số lựa chọn từng gây tranh luận tương tự. Khi Mắt biếc được gửi dự Oscar, có ý kiến đề xuất Ròm. Với Bố già, thành công phòng vé lớn vẫn đi cùng phê bình về tình tiết dễ đoán và lượng thoại nhiều. Những phản ứng ấy luôn luôn nhấn vào khoảng cách giữa một tác phẩm chạm cảm xúc khán giả trong nước với kỳ vọng về sức cạnh tranh ở môi trường đa quốc tịch, có thị hiếu phức tạp. Nói cho rốt ráo thì sự phản ứng dành cho Hộ linh tráng sĩ năm nay thực chưa là gì so với trường hợp 578: Phát đạn của kẻ điên năm 2023. Phim bị chê thậm tệ về chất lượng, chỉ thu khoảng 3,54 tỷ đồng so với kinh phí công bố 60 tỷ đồng. Trước phản ứng của dư luận, Cục trưởng Cục Điện ảnh khi đó giải thích tác phẩm được hội đồng chấm điểm 9, cao nhất trong số phim xét chọn. Rút kinh nghiệm, ngay năm sau, 2024, người ta lại lấy Tro tàn rực rỡ để dự giải. “Không có gì phải bàn cãi nữa nhé”, một khán giả bình luận. Bởi trước khi được chọn, tác phẩm của Bùi Thạc Chuyên đã tranh giải tại Liên hoan phim Tokyo và đoạt Khinh khí cầu vàng tại Liên hoan phim Ba châu lục ở Nantes. Thành tích ấy không bảo đảm thành công tại Oscar, nhưng cung cấp căn cứ độc lập về khả năng được tiếp nhận trong môi trường quốc tế. Ở đây cũng cần hiểu đúng phạm vi tuyển chọn. Năm 2024, Đào, phở và piano được chọn trong bốn phim đăng ký, cùng Mai, Lật mặt 7: Một điều ước và Cái giá của hạnh phúc. Năm 2025, hội đồng bỏ phiếu giữa Mưa đỏ và Địa đạo, với kết quả 4-1. Tác phẩm được chọn vì vậy không mặc nhiên đã được so sánh với toàn bộ phim Việt trong năm. Khi giải thích việc chọn Mưa đỏ, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường nhấn mạnh mục tiêu tìm hiểu vị trí, khoảng cách của điện ảnh Việt với thế giới để điều chỉnh hướng phát triển. Đó là một cách tiếp cận có thể hiểu được. Đương nhiên, mọi lựa chọn đều sẽ khó đạt đồng thuận tuyệt đối. Nhất lại là ứng cử cho một giải thưởng danh giá và “khó chơi” vào loại bậc nhất toàn cầu. Chả thế mà cho đến nay, sau hơn ba thập kỷ với hơn 20 phim được gửi đi, Việt Nam mới chỉ có một tác phẩm duy nhất: Mùi đu đủ xanh (1993) của Trần Anh Hùng từng lọt vào đề cử chính thức. Trước đó, bộ phim đã đoạt giải camera vàng tại Liên hoan phim Cannes 1993, một giải César cho phim đầu tay hay nhất. n HỘ LINH TRÁNG SĨ ĐƯỢC CHỌN GỬI DỰ VÒNG SƠ TUYỂN OSCAR GIỮA LÚC DOANH THU CHỈ NHỈNH HƠN 38 TỶ ĐỒNG, TIẾP TỤC KHƠI LẠI CÂU HỎI MUÔN THUỞ VỀ CÁCH TÌM ĐẠI DIỆN CHO ĐIỆN ẢNH VIỆT “ĐEM CHUÔNG ĐI ĐÁNH XỨ NGƯỜI”. HẠ ĐAN Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh được chọn gửi dự sơ tuyển Oscar lần thứ 99 giữa những tranh luận về doanh thu và chất lượng Quyết định chọn Hộ linh tráng sĩ được đưa ra trên cơ sở đề xuất của Cục Điện ảnh và Hội đồng quốc gia tuyển chọn phim 3-4/10/2026 www.tienphong.vn GIẢI TRÍ 10 Trước khi được chọn đại diện Việt Nam tham dự Oscar, Hộ linh tráng sĩ từng được giới thiệu tại Marché du Film trong khuôn khổ Liên hoan phim Cannes 2025. Sau đó, phim được chọn trình chiếu tại Liên hoan phim quốc tế Toronto lần thứ 51 ở hạng mục Gala Presentations và sẽ góp mặt tại Liên hoan phim Busan lần thứ 31 trong chương trình A Window on Asian Cinema.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==