8 n Thứ Tư n Ngày 26/8/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ KHÔNG CÓ CHUYỆN "Ở LÂU THÀNH QUEN" Trao đổi với PV Tiền Phong, nhà nghiên cứu Trần Hậu Yên Thế (Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng muốn xác định phạm vi ở một di tích trước hết phải trở lại với hồ sơ gốc, tư liệu lịch sử và văn bản pháp lý của từng thời kỳ. Nhiều không gian di tích tại Hà Nội từng rộng hơn đáng kể so với hiện trạng. Quá trình đô thị hóa, cư trú và xây dựng qua thời gian khiến một phần không gian bị thu hẹp, thậm chí bị tách khỏi chỉnh thể ban đầu. Chuyên gia dẫn trường hợp đình Kim Ngân ở khu phố cổ Hà Nội, từng có giai đoạn hàng chục người sinh sống trong đình. Việc cư trú với mật độ lớn khiến cảnh quan và hoạt động của di tích bị ảnh hưởng, thực hành di sản khó khăn. Đền Bà Kiệu cũng là trường hợp được nhắc tới khi phân tích sự thay đổi của không gian di tích qua các lớp lịch sử. Điều quan trọng là không lấy hiện trạng đã trở nên quen thuộc làm căn cứ duy nhất để xác định không gian của di tích. “Câu chuyện ở Bảo tàng Lịch sử quốc gia hay ở đâu đó cũng vậy. Không nên nhìn nhận ở góc độ cảm tính, mà phải nhìn trên góc độ các văn bản pháp lý. Cần đối chiếu những lớp lịch sử, hồ sơ liên quan để xác định không gian đó như thế nào. Nếu có xác nhận sai phạm, lấn chiếm thì bắt buộc phải xử lý”, ông Trần Hậu Yên Thế nói. Theo nhà nghiên cứu mỹ thuật cổ Trần Hậu Yên Thế, khi một công trình hoặc khu dân cư tồn tại cạnh di tích qua nhiều thập niên, các thế hệ sau có thể coi hiện trạng đó là bình thường. Tuy nhiên, sự quen thuộc trong cảm nhận cộng đồng không thể thay thế các căn cứ pháp lý về đất đai và bảo tồn. “Có những người thuộc thế hệ sau hoặc từ nơi khác đến, họ không có ký ức về không gian di tích trước đây. Khi nhà dân đã bao quanh những ngôi đình trong thời gian dài, người ta nhìn mãi rồi thấy bình thường. Nhưng nếu tiêu chí là ‘ở lâu thành quen’ thì đó là câu chuyện khác. Nếu đối chiếu với yêu cầu bảo tồn di tích và các quy định pháp luật thì phải căn cứ vào hồ sơ và ranh giới được xác lập”, chuyên gia phân tích. Từ góc độ nghiên cứu mỹ thuật cổ, chuyên gia cho rằng một di tích cần được nhìn nhận như một chỉnh thể kiến trúc. Giá trị của di tích không chỉ nằm ở công trình trung tâm mà còn liên quan sân, vườn, cảnh quan và những hạng mục phụ trợ. Không gian di tích cũng giống như một bàn tay thiếu đi một bộ phận, khả năng thực hiện đầy đủ chức năng của chỉnh thể cũng bị ảnh hưởng. Với những trường hợp đã có căn cứ xác định là lấn chiếm, nhà nghiên cứu cho rằng việc tồn tại trong thời gian dài không làm thay đổi bản chất của sai phạm. KHÔNG THỂ GOM MỌI TRƯỜNG HỢP THÀNH "LẤN CHIẾM" Kiến trúc sư Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội - lưu ý tình trạng người dân sinh sống trong các di tích, đình, chùa hay công trình công cộng ở Hà Nội là hiện tượng khá phổ biến trong lịch sử phát triển đô thị. Theo ông, có những trường hợp người dân lấn vào di tích Từ vụ khoảng 80 m2 đất do Bảo tàng Lịch sử quốc gia quản lý tại 23 Tông Đản bị lấn chiếm (theo kết luận của Thanh tra Chính phủ), các chuyên gia cho rằng cần xử lý rõ những sai phạm đã được xác định, không thể coi việc tồn tại lâu năm là đương nhiên. LỚN LÊN TỪ LỜI RU CỦA BÀ, TIẾNG HÁT CỦA MẸ Sau những đêm đèn sân khấu rực sáng, tiếng vỗ tay của khán giả và những khoảnh khắc hồi hộp chờ đợi kết quả, Nguyễn Công Anh (15 tuổi) và em trai Nguyễn Công Minh (11 tuổi) lại trở về căn nhà nhỏ bên Làng Sen (xã Kim Liên, Nghệ An). Cuộc thi “Tìm kiếm tài năng dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh năm 2026” đã khép lại, Công Anh xuất sắc giành giải A chung cuộc, còn Công Minh nhận giải “Thí sinh được yêu thích nhất”. Những phần thưởng ấy là dấu mốc đáng nhớ, nhưng với hai anh em, điều ở lại có lẽ không chỉ là chiếc cúp hay những tràng pháo tay, mà là hành trình được lớn lên cùng câu ví, điệu giặm quê hương. Bởi với các em, dân ca chưa bao giờ là một điều gì xa xôi. Nó bắt đầu từ chính mái nhà, từ lời ru của bà, tiếng hát của mẹ và những câu chuyện về quê hương được kể mỗi ngày. Nhà Công Anh và Công Minh nằm ngay cạnh Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên. Gia đình các em là hậu duệ đời thứ năm của cụ Cố Điền - gia đình từng sống sát bên nhà Bác Hồ. Tuổi thơ của hai anh em vì thế gắn với một không gian đặc biệt. Đó là những con đường làng quanh co, những hàng cây xanh mát, những buổi diễn ở Làng Sen và câu chuyện về cậu bé Nguyễn Sinh Cung năm xưa. Mẹ thường kể cho các em nghe chuyện về Bác, về quê hương. Bà ru cháu bằng những câu hát mộc mạc. Rồi trong những đêm hội làng, những buổi diễn dân ca, câu ví, điệu giặm cứ tự nhiên len vào ký ức. Công Minh nhớ về những lần theo anh trai đi xem biểu diễn. “Hễ có kịch hát ở Khu di tích là em đi xem. Xem nhiều rồi em nghĩ mình phải cố gắng học, phải xứng đáng là người con của mảnh đất Kim Liên anh hùng”, cậu bé nói. Công Anh cũng bắt đầu hành trình với dân ca theo cách giản dị như thế. Từ đứng xem, hát theo những câu hát quen thuộc, em dần bị cuốn vào những làn điệu quê hương. Một cuộc thi hát dân ca ở trường năm 2022 trở thành dấu mốc để cậu bé nhận ra mình thực sự yêu dòng nhạc này. Từ đó, những buổi tập hát trở thành một phần trong cuộc sống. Em học cách lấy hơi, nhả chữ, luyến láy, học cách truyền cảm xúc vào từng câu hát. Những nghệ nhân, nghệ sĩ quê hương, trong đó có Nghệ nhân Ưu tú Thu Thủy, kiên nhẫn chỉ bảo từng động tác, cách xử lý một câu ví, một điệu giặm. Dân ca đến với Công Anh không phải từ những bài học khô cứng. Nó đến bằng âm thanh thân thuộc của quê nhà. Công Minh cũng lớn lên bên những sân khấu ấy. Nếu Công Anh say mê tiếng hát thì Minh sớm bộc lộ năng khiếu diễn xuất. Từ những lần theo anh đi biểu diễn, cậu bé dần bước lên sân khấu. Có khi Minh ngồi dưới hàng ghế khán giả, chăm chú nghe anh hát rồi góp ý bằng những nhận xét rất trẻ con. Khi em tập diễn, Công Anh lại trở thành người anh luôn động viên, cổ vũ. Chị Nguyễn Thị Phương Lan (mẹ hai em) cho hay, gia đình không đặt lên vai các con mục tiêu phải trở thành nghệ sĩ. Với chị, điều quan trọng nhất là các con được học hành, được sống với điều mình yêu thích và lớn Lớn lên bên Làng Sen, hai anh em Nguyễn Công Anh và Nguyễn Công Minh (xã Kim Liên, Nghệ An) được nuôi dưỡng tình yêu dân ca từ lời ru của bà, tiếng hát của mẹ. Một người say mê tiếng hát, một người bén duyên sân khấu, cùng góp sức nối dài mạch nguồn di sản quê hương. nTHU HIỀN PHÓNG SỰ Nguyễn Công Anh dành tình yêu đặc biệt với ví, giặm VÍ, GIẶM "CHẠM" VÀO TRÁI TIM NGƯỜI TRẺ Nếu sai phải xử lý Bài 2: Hai anh em, một tình yêu di sản VỤ 80 M2 "ĐẤT VÀNG" BẢO TÀNG BỊ LẤN CHIẾM: Biệt thự 23 Tông Đản có 80 m2 đất thuộc khuôn viên Bảo tàng lịch sử quốc gia được cấp sổ đỏ cho tư nhân ẢNH: TRỌNG TÀI
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==