15 GIỚI TRẺ n Thứ Ba n Ngày 11/8/2026 LỆCH CHUẨN VÌ “QUYỀN LỰC ẢO” Theo ông, “giang hồ mạng” đang có “đất sống” là nhờ vào đâu? Thứ nhất là tâm lý tò mò, hiếu kỳ của cộng đồng, đặc biệt là những người sử dụng mạng xã hội. Người dùng luôn có xu hướng muốn truy cập, tìm hiểu cho bằng được những sự kiện, sự việc mới, nóng hổi, giật gân, thậm chí càng gây sốc, càng khác thường càng dễ thu hút sự chú ý. Chính sự tò mò đó tạo ra lượng truy cập và tương tác lớn. Trên mạng xã hội, lượng truy cập, lượng tương tác, kể cả tương tác ảo, tương tác giả, đều có thể được chuyển hóa thành lợi nhuận. Một vấn đề khác là ảo tưởng sức mạnh, ảo tưởng quyền lực. Khi tài khoản hoặc trang mạng xã hội gây chú ý, nổi tiếng, chủ tài khoản có thể tưởng rằng mình đang có quyền lực thực sự. Nhưng đó chỉ là quyền lực ảo. Bên cạnh đó, công tác quản lý mạng xã hội còn những hạn chế nhất định, chưa phải lúc nào cũng theo kịp tốc độ bùng nổ của môi trường số. Có trường hợp chậm phát hiện hoặc chưa kịp thời xử lý những nội dung tiêu cực. Những nội dung này đang tác động thế nào đến văn hóa ứng xử trên không gian mạng? Tác động của “giang hồ mạng” đến văn hóa ứng xử rất đáng lo ngại. Những nội dung này có thể làm suy giảm, thậm chí suy đồi các giá trị đạo đức cơ bản, nhất là trong giới trẻ - lực lượng sử dụng mạng xã hội nhiều. Từ môi trường mạng xã hội, một loạt ngôn ngữ mới xuất hiện, trong đó có những cách sử dụng ngôn từ tiêu cực, ảnh hưởng đến ngôn ngữ và văn hóa truyền thống. Những hiện tượng “giang hồ mạng” cũng có thể dẫn đến tâm lý, tư duy bình thường hóa bạo lực trên mạng; coi mạng xã hội là nơi thỏa mãn tâm lý cá nhân, trả thù, kích động hoặc tập hợp lực lượng, hình thành những nhóm người ủng hộ, nhóm tương tác đồng thuận với các sai phạm. Đáng lo hơn, các quan niệm sống cơ bản trong văn hóa ứng xử có thể bị bóp méo, thậm chí đảo ngược. Chẳng hạn, hiện tượng tôn sùng việc làm giàu bất chính, bất chấp để kiếm tiền, có thể tạo ra ảo tưởng về sự giàu sang và việc kiếm tiền dễ dàng như Hoàng Hường, Huấn Hoa Hồng, MR Pips…. Từ đó hình thành hiện tượng thần tượng hóa sai phạm, thần tượng hóa những cá nhân có hành vi lệch chuẩn trên mạng. Mạng xã hội cũng có nguy cơ trở thành nơi hình thành các nhóm xã hội tiêu cực, là nơi kẻ xấu tập hợp lực lượng cho các hoạt động phi pháp. Đây là điều chúng ta không thể xem nhẹ. CÓ THỂ MẤT QUYỀN CÔNG DÂN VÌ “RÁC MẠNG” Có người cho rằng chỉ xem, bấm “like”, chia sẻ hoặc bình luận theo đám đông là vô hại. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp luật và đạo đức xã hội, người dùng mạng có thể phải chịu trách nhiệm như thế nào nếu tiếp tay lan truyền thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác? Tôi cho rằng, đây chính là một trong những nhận thức mà người sử dụng mạng xã hội cần thay đổi. Trên thực tế, những hành vi như xem, bấm like, bình luận có thể trở thành một mắt xích trong quá trình lan truyền cái sai, cái xấu trên không gian mạng. Trước hết, người dùng có thể tiếp tay sai phạm và tiêu cực một cách vô tình. Do thiếu hiểu biết hoặc không kiểm chứng thông tin, chúng ta rất dễ vi phạm pháp luật hoặc rơi vào những rắc rối pháp lý bất ngờ, không đáng có. Người dùng còn có thể tự biến mình thành một mắt xích, thậm chí trở thành thành viên của những nhóm, băng nhóm xã hội sai phạm trên mạng mà bản thân không nhận thức được đầy đủ. Khi một thông tin sai sự thật, một nội dung xúc phạm danh dự, nhân phẩm được chia sẻ rộng rãi, người chia sẻ cũng đang góp phần truyền bá cái sai, cái xấu trên không gian mạng. Đằng sau một hành động trên mạng có thể là những hậu quả hoàn toàn thật ngoài đời. Vì vậy, không thể cho rằng “tôi chỉ bấm nút chia sẻ thôi” là đồng nghĩa với việc mình không có trách nhiệm. Theo ông, việc giới trẻ thường xuyên tiếp xúc với các nội dung câu view, bạo lực ngôn từ hay lối sống lệch chuẩn của một số “giang hồ mạng” sẽ tác động như thế nào đến nhận thức, hành vi và hệ giá trị của họ? Điều đáng nói là tác động không chỉ nằm ở việc người trẻ xem những nội dung đó, mà còn ở chỗ họ có thể dần hình thành một cách nhìn sai lệch về giá trị của bản thân và xã hội. Một số người khi tham gia vào những nội dung này có thể bị cuốn vào tâm lý muốn nổi tiếng, muốn được chú ý, muốn có ảnh hưởng. Họ có thể ảo tưởng về sự nổi tiếng, uy quyền, sức ảnh hưởng lớn trong cộng đồng. Nhưng thực tế có thể hoàn toàn ngược lại. Khi những hành vi trên mạng vượt quá giới hạn pháp luật và đạo đức, chính những người đó có thể phải trả giá rất đắt về kinh tế, uy tín, danh dự, thậm chí mất quyền công dân nếu bị truy cứu hình sự và xử lý theo pháp luật, phải lĩnh án tù. Nếu giới trẻ thường xuyên tiếp xúc với bạo lực ngôn từ, chửi bới, công kích, lối sống lệch chuẩn mà không có khả năng phân biệt, kiểm chứng và đánh giá, những điều bất thường có thể dần được xem như bình thường. Khi đó, hệ giá trị và chuẩn mực ứng xử cũng có nguy cơ bị dịch chuyển. TẠO RA MỘT “BỨC MÀN THÉP” Người dùng cần thay đổi thói quen sử dụng mạng xã hội ra sao để không vô tình tiếp tay cho “rác mạng”? Mỗi người sử dụng mạng xã hội phải thông minh, tinh tường hơn, bởi nếu không, mỗi hành vi của chúng ta đối với những hiện tượng tiêu cực chính là đang tạo ra “đất sống”, “đất diễn” và môi trường thuận lợi cho các hiện tượng giang hồ mạng phát triển. Mỗi người cần ý thức rằng một lượt xem, một lượt like, một lượt chia sẻ hay một bình luận đối với những nội dung đó không đơn thuần chỉ là một thao tác trên màn hình. Đó còn là một lần chúng ta kiểm chứng thông tin, đánh giá nhận thức và thể hiện giá trị của bản thân. Vì vậy, trước một nội dung gây sốc, kích động hoặc có dấu hiệu bôi nhọ, xúc phạm người khác, thay vì lập tức chia sẻ hay bình luận theo đám đông, người dùng cần bình tĩnh, kiểm chứng thông tin và cân nhắc những hệ lụy có thể xảy ra. Đó có thể là hệ lụy pháp lý, kinh tế, uy tín, danh dự, nhân phẩm và thậm chí là những rắc rối ngoài đời thực. Vậy theo ông, chỉ thay đổi hành vi của người dùng đã đủ để “làm sạch” môi trường mạng chưa? Chưa đủ, tôi cho rằng cần có các giải pháp đồng bộ. Trước hết, công tác quản lý của cơ quan nhà nước phải thực sự nghiêm khắc, xử lý mạnh, triệt để và có tính răn đe cao. Hệ thống pháp luật và các chính sách liên quan cần tiếp tục được hoàn thiện, trong đó có những vấn đề như quản lý doanh thu, thuế đối với hoạt động trên mạng xã hội. Bên cạnh đó là công tác quản lý về mặt công nghệ của các cơ quan, nền tảng mạng xã hội. Cần có cơ chế gỡ bài, cấm sóng, cấm vĩnh viễn tài khoản vi phạm nghiêm trọng, hạn chế hiển thị những nội dung độc hại thông qua các giải pháp nhận diện, định danh. Nhưng một yếu tố không thể thiếu là nâng cao ý thức cộng đồng. Người dùng cần tẩy chay văn hóa phẩm độc hại, “rác mạng xã hội”; lên án, tố cáo những hiện tượng sai phạm trên mạng; đồng thời lan tỏa mạnh mẽ những giá trị nhân văn, nhân đạo, những nội dung tích cực để làm lành mạnh hóa môi trường mạng xã hội. Tôi cho rằng, ý thức của mỗi người khi tham gia mạng xã hội - bình tĩnh, kiểm chứng, đánh giá hệ lụy về pháp lý, kinh tế, uy tín, nhân phẩm - chính là tạo ra một “bức màn thép” để đẩy lùi những hiện tượng tiêu cực trên mạng xã hội. Cảm ơn ông! LƯU TRINH (thực hiện) Những nội dung gây sốc, kích động tranh cãi, bôi nhọ, xúc phạm người khác hay hình ảnh “giang hồ mạng” vẫn có thể thu hút hàng triệu lượt xem, tương tác. Theo ThS Ngô Thế Nghị, giảng viên Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, phía sau sức hút ấy không chỉ là tâm lý tò mò, hiếu kỳ mà còn là “quyền lực ảo” và những khoảng trống trong quản lý. Mỗi lượt xem, lượt thích, chia sẻ hay bình luận thiếu tỉnh táo đều có thể vô tình tạo thêm “đất sống” cho “rác mạng xã hội”. “Rác mạng xã hội” ảnh hưởng tiêu cực đến hành vi, nhận thức của người dùng. (Ảnh minh họa AI) Ai đang tiếp sức cho “rác mạng”? “Vua Quạt”, Khánh “Sky” và Hồ Văn Khoa (từ trái sang) bị khởi tố sau loạt livestream gây náo loạn mạng xã hội ẢNH: CÔNG AN BẮC NINH “Muốn làm sạch môi trường mạng, chúng ta không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý hay các nền tảng công nghệ. Mỗi người dùng cũng phải trở thành một chủ thể có trách nhiệm. Khi cộng đồng không còn tò mò, không còn cổ vũ, không còn tiếp tay bằng lượt xem, lượt like, chia sẻ và bình luận thiếu kiểm chứng, rác mạng xã hội sẽ dần mất đi đất sống”. ThS NGÔ THẾ NGHỊ Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==