Mỗi độ Thu qua Đông tới, những trận mưa lũ tràn về từ thượng nguồn Trường Sơn lại khiến dòng Thu Bồn cuồn cuộn đỏ ngầu. Khi dòng nước dữ rút đi, trả lại sự bình yên cho phố cổ Hội An, bãi biển An Bàng và các triền bãi ven sông lại ngập tràn những thân cây, gốc rễ, khúc gỗ trôi dạt. Chúng nằm xơ xác, bạc màu bởi nắng gió và ngâm mình qua bao ngày nước xiết. Với nhiều thế hệ người dân xứ Quảng, củi lũ chỉ là thứ bỏ đi, cùng lắm được gom về chẻ nhỏ làm củi đun bếp, hoặc chất đống đốt bỏ để trả lại mặt bằng cho du lịch. Nhưng hôm nay, những thanh củi ngỡ như đã kết thúc vòng đời ấy lại đang bắt đầu một hành trình sống mới một hành trình cất tiếng nói kể về ký ức của núi rừng, của dòng sông và của mảnh đất miền Trung kiên cường. TỪ NHỮNG “VẾT NỨT” CỦA THIÊN TAI Nằm yên bình bên dòng sông Thu Bồn, Làng Củi Lũ (nay thuộc phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng) hiện ra như một không gian nghệ thuật ngoài trời độc đáo. Dưới nắng sớm len qua những tán lá là hàng trăm tác phẩm điêu khắc bằng gỗ đủ mọi hình hài. Có bức tượng giữ nguyên màu gỗ mộc trầm mặc, có tác phẩm được phối thêm những mảng màu hiện đại làm nổi bật đường nét tạo hình. Dù mang diện mạo nào, tất cả đều có chung một điểm xuất phát: nguyên liệu là những khúc củi dạt bờ sau mùa bão lũ – những “vết nứt” của thiên tai. Người khởi xướng và kiên trì đuổi theo hành trình “đánh thức” những thân gỗ trôi dạt là nghệ nhân Lê Ngọc Thuận (45 tuổi). Cơ duyên đến với anh vào năm 2012, khi anh bắt tay xây dựng một khu homestay bên bãi biển An Bàng. Ban đầu, anh Thuận chỉ đơn thuần nhặt vài khúc củi lũ có hình dáng là lạ về trang trí khuôn viên cho đỡ trống. Thế nhưng, càng tiếp xúc và ngắm nhìn, anh lại càng bị cuốn hút bởi những đường vân tự nhiên uốn lượn, những vết nứt hằn sâu hay phần rễ xù xì, rắn rỏi những dấu tích không một bàn tay thợ thủ công nào có thể tạo ra. Điều khiến anh Thuận thực sự bước vào con đường này lại chính là sự hứng thú từ những du khách phương xa. Họ dừng chân trước các khúc củi trang trí, không chỉ hỏi về kỹ thuật đục đẽo, mà điều khiến họ tò mò nhất chính là nguồn gốc của chúng. Khi biết đây là những thanh củi theo dòng lũ trôi từ đại ngàn về phố Hội, nhiều người lặng đi, đưa bàn tay chạm nhẹ lên từng thớ gỗ. Họ như muốn cảm nhận nhịp đập, sự va đập với bao thác nước, ghềnh đá, và sức cuốn trôi khủng khiếp của những dòng lũ mà khúc gỗ đã trải qua. Chính khoảnh khắc ấy giúp nghệ nhân Lê Ngọc Thuận nhận ra: Giá trị thực sự của củi lũ không nằm ở bản thân khối gỗ vô tri, mà nằm ở câu chuyện vượt qua dông bão mà nó đang mang giữ. LẮNG NGHE “HƠI THỞ” TỪNG KHÚC GỖ Không giống như nghề điêu khắc truyền thống nơi người thợ thường dựa vào bản vẽ chi tiết, phác thảo kích thước rồi đục đẽo khối gỗ nguyên lành theo ý muốn, sáng tác từ củi lũ đòi hỏi tư duy hoàn toàn ngược lại. Anh Nguyễn Văn Minh - một nghệ nhân của Làng Củi Lũ, cho biết mỗi khúc củi trôi dạt đều đã mang sẵn một dáng hình riêng do thiên nhiên nhào nặn. “Mỗi khúc củi đều như có sẵn hình hài của nó. Việc của tôi là “gọi tên” và đánh thức hình hài ấy bằng con mắt, đôi tay và cả cảm xúc của mình», anh Minh chia sẻ. Người nghệ nhân trẻ dành nhiều ngày chỉ để quan sát, xoay ngắm từng thân gỗ ở nhiều góc độ. Có phần rễ gợi hình cánh chim sải cánh; có khúc gỗ lại thấp thoáng dáng con cá, con rồng hay hình hài đứa trẻ. Chỉ đến khi cảm nhận được “tiếng nói, hơi thở” của khúc gỗ, anh mới hình thành ý tưởng cho tác phẩm. Những thân gỗ sau khi được đưa về xưởng đều trải qua công đoạn làm sạch, xử lý và phơi khô trước khi chế tác. Từ hình dáng vốn có của từng vật liệu, anh Minh phác những nét đầu tiên rồi trực tiếp ngồi cùng người thợ trong nhiều ngày để trao đổi, hướng dẫn cách gia công. Dù có bản phác thảo ban đầu, mỗi tác phẩm vẫn được điều chỉnh theo đường vân, mắt gỗ và hình khối tự nhiên của chất liệu, chứ không rập khuôn theo một mẫu cố định. Từ những thân gỗ tưởng chừng vô tri, nhiều hình tượng mang đậm hơi thở xứ Quảng và văn hóa Cơ Tu dần hiện lên. Có tác phẩm lấy cảm hứng từ linh vật dân gian, có tác phẩm tái hiện đời sống sông nước miền Trung hay những hình ảnh gần gũi của con người địa phương. Theo thời gian, bên cạnh phong cách mộc mạc ban đầu, cách thể hiện cũng ngày càng phong phú hơn, nhưng vẫn giữ tinh thần tôn trọng vẻ đẹp nguyên bản của khúc gỗ. Tùy vào kích thước và độ phức tạp, thời gian hoàn thiện một tác phẩm có thể kéo dài từ vài ngày đến hơn một tháng. Một trong những điều làm nên thương hiệu của Làng Củi Lũ chính là tính độc bản. Tại xưởng chế tác ở Hội An, người ta không bao giờ tìm thấy hai tác phẩm hoàn toàn giống nhau. Sự tàn phá của thiên tai, sự vô tình của dòng nước đã biến mỗi đoạn củi thành một phiên bản duy nhất trên đời. Chính sự độc bản cùng câu chuyện nhân văn đằng sau đã tạo nên sức hút kỳ diệu đối với du khách trong và ngoài nước. Nhiều du khách trong và ngoài nước đến Hội An đã không giấu được sự xúc động khi cầm trên tay một sản phẩm mỹ nghệ làm từ củi lũ. Chị Võ Thị Hà, một du khách đến từ Huế, chia sẻ: “Khi nghe nghệ nhân kể về hành trình trôi dạt của khúc gỗ từ rừng sâu ra biển lớn, tôi nhận ra mình không chỉ mua một vật trang trí, mà đang mang về nhà một phần ký ức của dòng sông và văn hóa Việt Nam”. Sau hơn 4 năm đã quy tụ và đồng hành cùng hơn 20 thợ thủ công lành nghề tại địa phương, đến nay Làng Củi Lũ đã cung cấp hàng nghìn tác phẩm nghệ thuật cho các khách sạn cao cấp, khu nghỉ dưỡng sang trọng cùng các nhà sưu tập nghệ thuật trong và ngoài nước. Việc mở rộng xưởng chế tác không chỉ giúp giải quyết triệt để nguồn nguyên liệu bỏ đi sau lũ, mà còn tạo ra sinh kế bền vững, mang lại thu nhập ổn định cho người dân vùng ven biển Hội An. Hơn cả giá trị thương mại hay thẩm mỹ, các sản phẩm từ củi lũ Hội An đang vươn xa như một thông điệp mạnh mẽ về ý thức bảo vệ môi trường và tư duy kinh tế tuần hoàn. Những thân cây gãy đổ do thiên tai thay vì phân hủy tỏa khí thải hay bị đốt cháy đã được trả lại giá trị sử dụng cao gấp nhiều lần. Chúng theo chân du khách quốc tế đi khắp thế giới, mang theo câu chuyện về lối sống xanh, về tinh thần trân trọng tài nguyên của người Việt. Bằng tình yêu sâu nặng với quê hương, bằng đôi bàn tay tài hoa và trái tim nhạy cảm, người nghệ nhân xứ Quảng đã truyền vào gỗ một sức sống mới. Củi lũ không còn là phế phẩm của thiên tai, mà đã trở thành nhân chứng kể lại những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và tình người. Hành trình ‘đánh thức’ hồn gỗ không chỉ cứu rỗi những thân cây trôi dạt, mà còn khẳng định một tư duy sáng tạo nhân văn: Khi con người biết lắng nghe và trân trọng thiên nhiên, ngay cả những gãy đổ, mất mát cũng có thể nở hoa thành nghệ thuật. n 8-9/8/2026 www.tienphong.vn PHÓNG SỰ 11 “CỦI MỘT CÀNH KHÔ LẠC MẤY DÒNG”, MANG THEO CÂU THƠ NỔI TIẾNG CỦA HUY CẬN, VỀ VỚI LÀNG CỦI LŨ NƠI THÔN XÓM CẨM HÀ, HỘI AN ĐỂ NGHE BAO NHIÊU CHUYỆN KỂ CỦA NHỮNG CÀNH CỦI KHÔ TỪNG LẠC TRÔI TRÊN DÒNG LŨ DẠT VỀ… VĂN NHẤT – THÙY TRÂM Ngày 1/8, tại Lễ hội “Sông Cổ Cò - Hội An Tây”, gian hàng trưng bày các tác phẩm điêu khắc từ củi lũ đã trở thành điểm nhấn ấn tượng, hút hồn du khách gần xa. “Mỗi khúc củi lũ dạt vào bờ sông Cổ Cò đều mang một câu chuyện riêng, một hành trình kinh qua dông bão. Tôi không muốn làm mất đi cái hồn vốn có của nó. Biến củi lũ thành tác phẩm nghệ thuật là cách chúng tôi tri ân dòng sông, trân trọng thiên nhiên và nhắc nhớ về sự kiên cường của con người xứ Quảng – Đà” – chị Trần Thị Ý, đại diện khu trưng bày Làng Củi Lũ, chia sẻ. Nghệ nhân Làng Củi Lũ đang tạo hình linh vật năm Bính Ngọ 2026 ẢNH: VĂN NHẤT Một tác phẩm từ củi lũ ẢNH: VĂN NHẤT Du khách nước ngoài tự tay tạo ra tác phẩm cho riêng mình từ củi lũ ẢNH: VĂN NHẤT VỀ HỘI AN, NGHE “CỦI KHÔ” KỂ CHUYỆN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==