CÁN GÁO, TÀU RỌ Trước năm 1975, giao liên trên rừng núi Quảng Ngãi rất nhiều người từng rơi vào cảnh “bị tàu rọ, cán gáo nó quần”. Đây là cách nói dân dã của quân giải phóng để mô tả chiếc trực thăng OH-6 Cayuse trông giống như quả trứng khủng long, gắn đại liên gatling 6 nòng, mỗi lần khạc đạn thì cả ngàn viên phụt ra, xăm nát mặt đất. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm kể lại trong trang nhật ký ngày 20/5/1969. “Suýt chết một lần nữa. Sáng nay mấy chiếc HU-1A và một chiếc tàu rọ quần sát dưới hố sâu. Ngồi quan sát mức độ rà kiếm của nó mình thấy hết sức lo. Quả nhiên sau một vòng quần quần sát ngọn cây chúng đã phát hiện được một phòng thương binh ở. Tiếng lựu đạn nổ chát tai, lửa lóe sáng rực và khói trùm toàn bộ lên nhà”. Bác sĩ Huỳnh Thanh Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Đức Phổ, kể lại rằng ngày ấy đơn vị của ông không rút vô rừng mà bám trụ ngay trên lưng núi Dàng, đảng viên luôn nêu gương, đi trước, chấp nhận khó khăn cho quần chúng noi theo. Từ lưng núi nhìn lên là một lô cốt của địch luôn lập lòe những ánh sáng ma quái về đêm. Cũng từ độ cao này, du kích có thể đếm được bao nhiêu chiếc máy bay cất cánh, bao nhiêu chiếc đi oanh tạc trên rừng núi trở về. Tên các loại máy bay được du kích gọi bằng những cái tên thuần chất nông dân: “Thằng 2 thân (Chinook), thằng tàu rọ (OH-6 Cayuse), thằng cán gáo (UH-1A)...”. Từ năm 1965, quân giải phóng đã có chiến thuật “bám thắt lưng địch mà đánh”, có nghĩa là càng áp sát lính Mỹ thì càng ít thương vong. Bởi nếu địch phát hiện ở khoảng cách xa thì các loại hỏa lực dập xuống càng khủng khiếp. 8 n Thứ Tư n Ngày 5/8/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ LÙM XÙM KHÔNG CÓ TRONG KỊCH BẢN Sau khi Trương Ngọc Ánh vướng vòng lao lý, phim Chiếc kén đã hoàn thành phần lớn quá trình sản xuất bỗng đứng trước nguy cơ bị phủ bóng bởi lùm xùm của một cá nhân. Để vãn hồi tình thế phim phải cất kho hay hủy phát hành, ê-kíp lựa chọn đổi tên tác phẩm thành Mãi nợ một lời tạm biệt, đồng thời sử dụng AI, CGI và ADR để thay thế hoàn toàn phần hình ảnh và lời thoại của Trương Ngọc Ánh trước khi đưa phim ra rạp. Lý giải về cách xử lý này, nhà sản xuất Trịnh Bích Ngọc nhận định: “Đó là một lựa chọn kinh tế. Bởi một bộ phim là kết quả của hàng trăm con người, từ biên kịch, đạo diễn, quay phim, dựng phim, âm thanh, mỹ thuật, diễn viên đến các đơn vị phát hành. Khi lùm xùm xảy ra với một gương mặt nổi tiếng, toàn bộ dự án lập tức đối mặt với nguy cơ bị công chúng đồng nhất với câu chuyện đời tư của cá nhân đó. Thậm chí, trước khi bộ phim công chiếu, khán giả đã có thể đưa ra phán quyết chỉ vì cái tên xuất hiện trên poster. Ở đây, việc thay thế nhân vật bằng AI cho thấy nhà sản xuất đã lựa chọn phương án tốn kém nhưng vẫn rẻ hơn việc quay lại toàn bộ bộ phim hoặc chấp nhận để dự án bị đóng băng vô thời hạn”. Chuyện này không phải là rủi ro riêng có. Điện ảnh thế giới từng nhiều lần đối mặt với những quyết định tương tự. Năm 2017, chỉ vài tuần trước ngày phát hành All the money in the world (tạm dịch: Tất cả tiền bạc trên đời) nam diễn viên Kevin Spacey bị hàng loạt cáo buộc quấy rối tình dục. Để tránh việc hủy phim, đạo diễn Ridley Scott quyết định loại bỏ toàn bộ cảnh quay có Spacey, mời Christopher Plummer thay thế và tổ chức quay lại trong thời gian cực ngắn. Quyết định này khiến hãng phim phải chi thêm hàng triệu USD, nhưng được xem là cách duy nhất để cứu dự án khỏi làn sóng tẩy chay. Ba năm sau, Hollywood tiếp tục chứng kiến một giải pháp khác. Trong Army of the Dead (Đội quân xác sống) của Zack Snyder, diễn viên Chris D’Elia bị loại khỏi phim sau khi vướng cáo buộc liên quan đến hành vi tình dục. Ê-kíp không quay lại toàn bộ tác phẩm mà sử dụng công nghệ kỹ xảo số để thay thế nhân vật bằng Tig Notaro. Nữ diễn viên phải diễn xuất một mình trên phông xanh, sau đó được ghép vào những cảnh quay đã hoàn tất. Khán giả gần như không nhận ra sự thay đổi nếu không theo dõi quá trình sản xuất. Tại Việt Nam, năm ngoái, bộ phim Chốt đơn của bộ đôi đạo diễn Bảo Nhân - Nam Cito dự kiến ra rạp với Thùy Tiên trong vai chính. Tuy nhiên, sau khi nữ diễn viên vướng bê bối liên quan đến quảng cáo sai sự thật, bộ phim buộc phải hoãn phát hành. Rủi ro hơn là nhân vật của Thùy Tiên trong phim lại là một ngôi sao livestream bán hàng. Sự trùng khớp giữa hình tượng trên màn ảnh và hình ảnh ngoài đời khiến ranh giới giữa phim và đời thực gần như biến mất. Mặc dù phim cũng sử dụng biện pháp dùng AI thay thế, nhưng sau 3 tuần công chiếu, doanh thu của Chốt đơn chỉ dừng ở 5,1 tỷ đồng và trở thành dự án thất bại của năm. “Nếu trước đây, bê bối của nghệ sĩ chủ yếu ảnh hưởng đến danh tiếng cá nhân, thì nay nó có thể làm thay đổi cả chiến lược phát hành của một dự án trị giá hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng. Nhà sản xuất phải cân nhắc giữa nhiều phương án: giữ nguyên bộ phim và chấp nhận làn sóng phản đối, hoãn chiếu để chờ dư luận lắng xuống, cắt bỏ những cảnh quay liên quan, thay diễn viên bằng công nghệ hoặc thậm chí đổi tên tác phẩm để tạo một điểm khởi đầu mới. Dĩ nhiên, AI có thể thay thế một gương mặt trên màn ảnh, nhưng không thể xóa ký ức của công chúng hay làm biến mất cuộc khủng hoảng truyền thông. Công nghệ giúp cứu phần hình ảnh của bộ phim, song chưa chắc cứu được niềm tin của khán giả”, chuyên gia xử lý khủng hoảng truyền thông Lê Thùy Hoa cho biết. ĐIỆN ẢNH CẦN “LÁ CHẮN” MỚI Theo đạo diễn Ngô Tuấn Minh, nếu phần hậu kỳ có thể giúp một bộ phim vượt qua cú sốc trước mắt, thì về lâu dài, công nghệ không thể thay thế những cơ chế quản trị rủi ro của một nền công nghiệp điện ảnh. AI có thể xóa một gương mặt khỏi màn ảnh, nhưng không dễ xóa những hệ lụy mà lùm xùm để lại cho một bộ phim. Quyết định đổi tên, thay nhân vật của Chiếc kén một lần nữa đặt ngành điện ảnh vào tình thế phải xử lý khủng hoảng truyền thông diện rộng, đồng thời cũng không thể né tránh việc xây dựng cơ chế quản trị rủi ro để bảo vệ những tác phẩm trước các biến cố ngoài kịch bản. Trạm xá Bác Mười nằm ở một nơi bí mật trong rừng núi, tuy nhiên tính theo đường chim bay thì lại sát nách một căn cứ quân sự khổng lồ của Mỹ. Từ ngày 1/4/1967, Mỹ đã thiết lập tại huyện Đức Phổ một sân bay quân sự, trận địa pháo binh, xây dựng các đồn bốt để tăng cường cho các tuyến và bảo vệ điểm giao thông thắt nút. Trên bản đồ quân sự, các địa danh này được ghi là LZ Liz, Bronco, Montezuma và núi Dàng. Phim Chiếc kén được đổi tên trước khi ra rạp THEO DẤU NHẬT KÝ ĐẶNG THÙY TRÂM Bài 2: Bám thắt lưng địch Phía sau cuộc giải cứu phim dính Chiến thuật bám địch của du kích Đức Phổ để chia lửa và ghìm chân lính Mỹ, du kích thường đào hầm bí mật ngay sát quốc lộ. Khi lính Mỹ rà mìn, cắm cờ thông báo thông đường, du kích lại bò lên giữa ban ngày để cài mìn trở lại. Những căn hầm bí mật này thường được đào dưới chân đám ruộng, luồn lỗ thông hơi ra phía bờ sông; đầu ống thông hơi được buộc một chùm ớt cay để khi chó béc giê đánh hơi tới gần sẽ bị hắt xì và bỏ đi. n LÊ VĂN CHƯƠNG PHÓNG SỰ Viếng nơi bác sĩ Đặng Thùy Trâm hy sinh ẢNH: LÊ VĂN CHƯƠNG
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==