9 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Tư n Ngày 5/8/2026 CHUYỆN HÔM NAY Đã là vi phạm pháp luật thì phải được làm rõ, xử lý nghiêm minh. Không có lý do gì để dung túng cho gian lận, dù người vi phạm là ai, giữ vị trí nào hay động cơ ban đầu được biện minh bằng điều gì. Nhưng xử lý nghiêm không có nghĩa là gom tất cả vào một rọ. Đằng sau một vụ việc sai phạm thi cử thường không chỉ có thí sinh. Có hội đồng thi, cán bộ coi thi, cán bộ chấm thi, những người làm công tác tổ chức, quản lý; và trong một số trường hợp cụ thể có cả phụ huynh tìm cách tác động, nhờ vả, tạo áp lực hoặc tiếp tay cho sai trái. Tất cả những chủ thể này đều là người trưởng thành, có trách nhiệm và phải chịu trách nhiệm tương xứng với hành vi của mình. Không thể có chuyện người lớn vi phạm rồi cuối cùng học sinh lại là người phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất. Trong số 328 thí sinh liên quan vụ việc, có thể có em được hướng dẫn, nhắc bài hoặc tạo điều kiện trái quy chế. Nếu có, phải xác định rõ em nào, hành vi gì, mức độ ra sao. Nhưng cũng có thể có những em hoàn toàn không biết, không yêu cầu và không nhận bất kỳ sự trợ giúp nào. Thậm chí, có những em đủ năng lực để đạt kết quả cao bằng chính sức học của mình, nhưng giờ đây kết quả ấy lại bị phủ bóng bởi sự nghi ngờ chung. Đó là một sự bất công mà quá trình xử lý vụ việc phải đặc biệt tránh. Công bằng trong thi cử trước hết là ai sai người đó chịu trách nhiệm. Người tổ chức sai phải chịu trách nhiệm về tổ chức. Người coi thi sai phải chịu trách nhiệm về việc coi thi. Người chấm thi sai phải chịu trách nhiệm về việc chấm thi. Nếu có phụ huynh can thiệp, tác động hoặc tiếp tay, cũng phải được làm rõ và xử lý theo quy định. Còn học sinh, với tư cách là đối tượng của kỳ thi và ở nhiều trường hợp là người chưa thành niên, phải được xem xét đầy đủ về mức độ nhận thức, hành vi, vai trò và hoàn cảnh cụ thể. Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa người thực hiện hành vi gian lận và người được hưởng lợi từ một sai phạm mà bản thân không biết, không yêu cầu và không tham gia. Không thể vì một kỳ thi có sai phạm mà mặc nhiên biến toàn bộ thí sinh thành những người mang nghi án. Tại cuộc họp Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu khẩn trương điều tra, kết luận vụ việc, xử lý nghiêm minh vi phạm và công khai hướng xử lý. Đây là yêu cầu cần thiết. Xã hội cần một kết luận rõ ràng, minh bạch, đủ sức trả lời những câu hỏi đang đặt ra: Ai sai? Sai ở đâu? Ai chỉ đạo? Ai thực hiện? Ai tiếp tay? Ai hưởng lợi? Và quan trọng không kém: ai không sai? Thi cử là cuộc cạnh tranh bằng năng lực và sự công bằng. Học sinh không phải là "tài sản" để người lớn tìm mọi cách nâng điểm, cũng không phải là những cái tên phải đứng ra gánh hậu quả cho sai phạm. Trong nhiều trường hợp, các em là nạn nhân cần bảo vệ. Xử nghiêm để giữ kỷ cương phép nước. Nhưng đồng thời, cần bảo vệ học sinh để không một sai phạm của người lớn nào có thể biến thành vết thương trong tương lai của các em. K.A Đừng để học sinh gánh lỗi thay TIẾP THEO TRANG 1 Ông Minh dẫn ví dụ ở nhiều quốc gia có thị trường phim phát triển, nguy cơ diễn viên vướng bê bối đã được tính đến ngay từ thời điểm ký hợp đồng. “Các hãng phim Hollywood từ lâu đã sử dụng các điều khoản đạo đức, cho phép nhà sản xuất chấm dứt hợp đồng hoặc yêu cầu bồi thường nếu nghệ sĩ có hành vi gây tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh của dự án. Các gói bảo hiểm sản xuất giúp giảm thiểu thiệt hại tài chính khi quá trình quay phim bị gián đoạn bởi tai nạn, thiên tai hoặc những rủi ro liên quan đến nhân sự chủ chốt”, ông Minh chia sẻ. Theo luật sư Nguyễn Linh (Đoàn Luật sư Hà Nội), về nguyên tắc, nếu hành vi của nghệ sĩ gây thiệt hại cho nhà sản xuất, doanh nghiệp vẫn có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, khả năng thành công phụ thuộc rất lớn vào nội dung hợp đồng và việc chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa lùm xùm với thiệt hại thực tế. “Nếu hợp đồng không quy định rõ trách nhiệm của nghệ sĩ trong việc bảo vệ hình ảnh dự án, việc yêu cầu bồi thường sẽ rất khó khăn. Ngay cả khi chứng minh được doanh thu giảm hay phim phải hoãn phát hành, việc lượng hóa mức thiệt hại cụ thể cũng không đơn giản”, ông Linh nhận định. Để giải quyết nút thắt này, nhà sản xuất Trịnh Bích Ngọc cho rằng, điều Điện ảnh Việt còn thiếu không chỉ là những bản hợp đồng chặt chẽ hơn, mà còn là một hệ sinh thái hỗ trợ nhà sản xuất khi khủng hoảng xảy ra. “Một bộ phim là kết quả lao động của hàng trăm con người. Khi dự án gặp sự cố vì một cá nhân, những người chịu thiệt hại trực tiếp lại là cả ê-kíp đứng sau. Một nền công nghiệp điện ảnh chuyên nghiệp cần có cơ chế pháp lý, truyền thông và các tổ chức nghề nghiệp đủ mạnh để đồng hành với nhà sản xuất trong việc phòng ngừa rủi ro, thay vì để mỗi đơn vị tự xoay xở”, bà Ngọc nói. Thực tế, ở nhiều quốc gia, các hiệp hội nhà sản xuất không chỉ ban hành mẫu hợp đồng, cập nhật các chuẩn mực nghề nghiệp mà còn đóng vai trò trung gian khi phát sinh tranh chấp. Điều này giúp các doanh nghiệp nhỏ cũng có thể tiếp cận kinh nghiệm pháp lý và ứng phó khủng hoảng mà không phải bắt đầu từ con số không. HẠ ĐAN VÙNG RỰC LỬA Cựu phóng viên chiến trường của quân đội Mỹ Ronald Haeberle (sinh năm 1940) - người công bố bộ ảnh vụ thảm sát Mỹ Lai ngày 16/3/1968 gây chấn động thế giới, từng có mặt tại Đức Phổ vào cuối năm 1967 - kể lại rằng trên núi luôn có lửa cháy và những tiếng nổ. Đồng đội của ông luôn trong tâm trạng không biết ngày trở về, bởi đêm xuống thì khắp các thôn xóm nằm ngoài hàng rào căn cứ hoặc các khu dồn đều trở thành vùng giải phóng. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm viết về giây phút đi xuống vùng địch vào ban đêm: “5/8/69. Đi cấp cứu ban đêm, đường đi qua nhiều đoạn nguy hiểm, những con đường quốc lộ xe địch qua lại thường xuyên và những ngọn đồi nơi quân Mỹ đóng. Đèn từ những khu căn cứ rực sáng, mình đi giữa cánh đồng Phổ Thuận, ba bên là ba nguồn sáng rực rỡ, núi Chóp, núi Xương Rồng và những ngọn pháo sáng treo lơ lửng phía trước mắt... Có thể mình sẽ gặp địch và cũng có thể mình sẽ ngã xuống, trong tay xách thuốc còn nắm chặt và người ta cũng sẽ thương tiếc người con gái đã hy sinh vì cách mạng giữa tuổi đời còn xanh ngát ước mơ”. Thị trấn Đức Phổ thập niên 70 là một phố thị xập xình nhạc Tây, hàng quán ngập trong khói thuốc Mỹ. Từ thị trấn này chạy dọc xuống biển về hướng đông (khoảng 8 km) nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền Sài Gòn. Tuy nhiên, cách thị trấn Đức Phổ chỉ 1 km về hướng tây là vùng căn cứ địa của cách mạng. Cứ sau 5 giờ chiều, cái ranh giới “1 km” ấy biến thành con số 0. Bóng đêm bao phủ đến đâu là du kích lập tức tràn ngập khắp các ngõ ngách để vận động lương thực, xây dựng phong trào. Thỉnh thoảng lại vang lên những tiếng súng thưa thớt - đó là khi địch phục kích chạm mặt du kích, hoặc quân giải phóng không may rơi vào ổ phục kích của đối phương. Trạm xá Bác Mười và nơi chị Trâm công tác nằm sâu về hướng tây, vùng rừng núi hiểm trở, cư dân sống thưa thớt. Thỉnh thoảng có những người dân không bám trụ được chạy xuống vùng địch thì gọi là “đi hợp pháp” (chạy về phía địch nhưng vẫn ngầm hoạt động cách mạng). Phần lớn cán bộ cách mạng đều kiên trung bám trụ, tuy nhiên cũng không tránh khỏi việc có người không chịu nổi gian khổ đã trốn về phía đông, thời đó gọi là “đi chiêu hồi”. Mỗi lần có cán bộ chiêu hồi thì toàn bộ mật khẩu liên lạc, vị trí đóng quân, hầm bí mật... đều phải thay đổi. Trong nhật ký, bác sĩ Trâm viết: “29/11/69. Bệnh xá chưa làm xong đã lại di chuyển. Có một thằng đã biết chỗ mình ở chạy theo địch. Lại vác ba lô lên đường đi tìm địa điểm mới. Mình trở về cánh Nam. Tạm biệt cánh Bắc. Ra đi không thấy lưu luyến mà chỉ thấy lòng nặng những lo âu. Địch đang tập trung đánh phá cánh Bắc của cái huyện đầu sóng ngọn gió này. Chúc các đồng chí ở lại kiên cường trụ bám chiến đấu để giành lấy những ngày êm đềm vui tươi trên mảnh đất trù phú xinh đẹp này”. ĐỘI QUÂN TÍ HON Ông Phạm Ngọc Phi, thời đó mới là một cậu bé 14 tuổi sống ở phía đông sân bay Gò Hội (vùng địch chiếm), kể lại rằng đám trẻ con cứ thấy lính Mỹ đi hành quân là giơ tay chào “OK” rồi được ném cho mấy viên kẹo ngọt. Tuy nhiên, dù còn nhỏ tuổi, các em đã được giao nhiệm vụ cảnh giới: thấy lính Mỹ vô làng thì hô mật khẩu như “bò ra” (có nghĩa là có lính). Trong nhật ký, bác sĩ Đặng Thùy Trâm ghi lại những kỷ niệm đầy nụ cười giữa bom đạn. Có lần đang họp Huyện đoàn thì địch ập vô bất ngờ: “Cho đến lúc có một anh dân tộc chạy vào báo địch ở sát bên nách lúc đó mới rõ. Tiếp theo là những lúc chạy càn, may mà xử trí kịp trước tình huống chớ nếu không rọ cũng xơi bọn mình, hoặc cũng chết vì pháo hoặc bộ binh. Trong tình huống đó bọn mình vẫn giữ được cái vui tươi, nụ cười không tắt trên những gương mặt trẻ trung”. Cựu phóng viên chiến trường Mỹ Ronald Heaberle từng chụp hàng trăm tấm ảnh rừng núi Ba Trang từ trực thăng UH - 1A, thỉnh thoảng thấp thoáng bóng những ngôi nhà sàn giữa rừng. Sau gần 60 năm, ông vẫn tò mò muốn biết, có những chuyện buồn gì đã xảy ra trong ngôi làng nằm trong rừng núi? L.V.C lùm xùm Năm 2021, nam diễn viên Ji Soo rời bộ phim truyền hình River Where the Moon Rises (Sông đón trăng lên) sau khi bị cáo buộc bạo lực học đường. Khi đó, tác phẩm đã phát sóng nhiều tập và ê-kíp buộc phải quay lại phần lớn các cảnh có nhân vật chính với diễn viên Na In-woo. Chi phí phát sinh rất lớn, từ trường quay, nhân sự đến lịch phát sóng. Sau đó, Công ty Victory Contents, đơn vị sản xuất bộ phim khởi kiện Ji Soo để yêu cầu bồi thường thiệt hại. Đến năm 2023, Tòa án Trung tâm Seoul tuyên phía nhà sản xuất thắng kiện và xác định nam diễn viên phải chịu trách nhiệm dân sự đối với những tổn thất mà dự án gánh chịu. Bác sĩ Huỳnh Thanh Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm y tế Đức Phổ từng cùng du kích trụ bám ngay sát nách căn cứ Mỹ ở núi Dàng ẢNH: LÊ VĂN CHƯƠNG Toàn bộ hình ảnh của Trương Ngọc Ánh (giữa) trong phim sẽ được thay bằng AI
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==