67 21/6/2026 101 NĂM BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM Nữ phóng viên chiến trường Marie Colvin tại Cairo, Ai Cập ẢNH: AFP/GETTY IMAGES Nhiếp ảnh gia chiến trường James Nachtwey tác nghiệp giữa một trận chiến băng đảng tại Thokoza, ngày 18/4/1994 ẢNH:DAVID TURNLEY viên đã sợ hãi bỏ đi. Và chính sự hiện diện của 3 nữ phóng viên này đã giữ lại được mạng sống cho khoảng 1.500 người. Ngày 16/4/2001, khi tìm đường vào vùng do người Tamil kiểm soát ở Sri Lanka, nơi báo chí bị cấm lui tới và một thảm họa nhân đạo đang diễn ra mà không ai hay biết, bà trúng mảnh lựu đạn của binh lính và mù hẳn mắt trái. Chiếc băng bịt mắt màu đen kể từ đó trở thành biểu tượng của sự thách thức mang tên Colvin. Marie Colvin bị sát hại ngày 22/2/2012 tại Homs, thành phố bị bao vây ở Syria. Bà ngã xuống cùng nhiếp ảnh gia người Pháp Rémi Ochlik, chỉ vài giờ sau khi gửi đi những phóng sự cuối cùng từ tâm điểm cuộc vây hãm. AI KHÔNG THỂ THAY THẾ Trong số những chân dung về người làm nhân chứng cho lịch sử, ít tác phẩm nào khắc họa trọn vẹn thiên chức ấy bằng bộ phim tài liệu War Photographer của đạo diễn người Thụy Sĩ Christian Frei, ra mắt năm 2001 và được đề cử giải Oscar năm 2002. Nhân vật trung tâm của phim là James Nachtwey, một trong những nhiếp ảnh gia chiến trường vĩ đại nhất trong lịch sử. Điều làm nên sự khác biệt của phim đến từ một sáng kiến kỹ thuật là gắn một chiếc máy quay siêu nhỏ trên thân máy ảnh của Nachtwey. Lần đầu tiên trong lịch sử phim tài liệu về nhiếp ảnh, khán giả được nhìn cuộc chiến đúng từ điểm nhìn của người bấm máy, được nghe cả nhịp thở của ông trong khoảnh khắc ông áp sát nỗi đau con người để lưu lại lịch sử. Hành trình của Nachtwey trải dài gần nửa thế kỷ. Sinh năm 1948 tại Mỹ, ông đến với nhiếp ảnh từ chính những bức ảnh thời chiến tranh Việt Nam và có mặt ở hầu hết những điểm nóng đẫm máu nhất của thời đại. Nachtwey tin rằng nếu chiến tranh là nỗ lực phủ nhận nhân tính, thì nhiếp ảnh có thể là điều ngược lại, một liều thuốc giải. Với ông, mỗi bức ảnh tố cáo sự tàn bạo là một lời nhắc rằng những điều ấy không bao giờ được phép lặp lại. Năm 2003, Nachtwey bị thương trong một vụ tấn công bằng lựu đạn nhằm vào đoàn xe của ông ở Baghdad. Nhưng không phải vết thương nào cũng có thể nhìn thấy. Đằng sau ống kính, người làm chứng đánh đổi cả sức khỏe tinh thần của mình, bởi rối loạn căng thẳng hậu sang chấn là cái giá thường trực của nghề này. Trường hợp bi thảm của nhiếp ảnh gia Kevin Carter, người đã chọn cách kết liễu đời mình dưới sức nặng của những tội ác chiến tranh mà bản thân từng chứng kiến, là lời nhắc rằng những vết thương tâm lý ấy sẽ không bao giờ lành hẳn. Câu chuyện về những phóng viên làm chứng nhân lịch sử giữa tên rơi đạn lạc có những bi kịch không ngờ. Samar Abu Elouf, nữ phóng viên ảnh người Palestine đã hơn mười năm tác nghiệp tại Gaza. Vì thiếu thiết bị bảo hộ, Samar tự chế một chiếc mũ bảo hiểm từ chiếc nồi nấu ăn và một chiếc áo từ túi ni lông màu xanh, rồi viết lên đó hai chữ TV và press để được nhận diện là nhà báo và có quyền được bảo vệ. Một thói quen mỗi lúc tác nghiệp của cô, đó là khi chụp ảnh một đứa trẻ đã chết, cô sẽ kiểm tra xem đó có phải con của chính mình hay không! Là người mẹ của bốn đứa con, Samar liên tục rơi nước mắt mỗi khi lưu lại hình ảnh những nạn nhân trạc tuổi con mình. Đặt những câu chuyện này cạnh nhau, ta thấy hiện lên một sợi dây liên kết xuyên suốt và móc nối những con người đại diện cho báo chí tại nơi chiến trường. Vai trò cốt lõi và không thể thay thế của nhà báo, phóng viên chiến trường là làm nhân chứng. Họ là cặp mắt của nhân loại tại những nơi mà phần còn lại của thế giới không thể, hoặc không muốn, nhìn tới. Điều mà trí tuệ nhân tạo dù phát triển đến đâu, cũng không thể làm thay được. Đó cũng là lý do tồn tại của nghề báo nơi chiến địa. Và chừng nào con người còn gây ra chiến tranh, thì nhân loại vẫn sẽ còn cần đến những người dám ở lại nơi tiếng súng, để giữ cho ngọn đèn sự thật không bao giờ tắt. n Chân dung của James Nachtwey ẢNH: OLEG NIKISHIN—EPSILON/GETTY IMAGES Nữ phóng viên Samar Abu Elouf ở thời điểm đầu của sự nghiệp với bộ trang phục bảo hộ báo chí tự tạo từ nồi và túi nilon ẢNH: SAMAR ABU ELOUF Nữ phóng viên ảnh người Palestine Samar Abu Elouf tác nghiệp tại Gaza ẢNH: AMJAD AL FAYOUMI
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==